Қазақ хандығының құрылу процесі
Сабақтың мақсаты
- Қазақ хандығының құрылу процесін талдау және қазақ жеріндегі тұңғыш дербес мемлекеттің мемлекеттік құрылымын анықтау.
- Оқушылардың логикалық ойлауын және шығармашылық қабілеттерін дамыту үшін ойын элементтері арқылы жұмыс ұйымдастыру.
- Тұңғыш қазақ мемлекетінің негізін қалаған қоғам қайраткерлерінің еңбегін бағалату, патриотизмге тәрбиелеу және Отанды, ел мен жерді қорғау құндылықтарын бекіту.
Сабақтың сипаттамасы
Түрі
Аралас сабақ
Типі
Дәстүрлі емес
Әдістері
Топпен жұмыс, ойын элементтері, «Алтын қақпа» ойыны
Көрнекілігі
Видеопроектор, карта, суреттер, сызба-нұсқалар
І. Ұйымдастыру кезеңі
Сынып 3 топқа бөлінеді:
І топ
Хандар
ІІ топ
Батырлар
ІІІ топ
Билер
ІІ. Үй тапсырмасын сұрау: «Алтын қақпа» ойыны
Сұрақтар
Әр топқа үш сұрақтан беріледі.
Хандар тобы
- Рухани мәдениетке не жатады?
- Қазақ халқының қалыптасуында үлкен рөл атқарған ру-тайпалар қайсы?
- Әбілқайыр хандығының әлсіреу себептері қандай?
Батырлар тобы
- XIV ғасыр сәулет өнерінің ескерткіштері қандай?
- «Қазақ» сөзі қай ғасырда этникалық мағынаға ие бола бастады?
- Қазақ хандығының құрылуына қандай факторлар әсер етті?
Билер тобы
- Шыңғысханның ұлыстары қандай?
- Қожа Ахмет Ясауи кесенесін кім және қандай мақсатпен салдырды?
- XV ғасырда қандай мемлекеттер өмір сүрді?
ІІІ. Жаңа сабақ: Қазақ хандығының пайда болуы
Қазақ хандығының пайда болуы — Қазақстан жерінде XIV–XV ғасырларда жүрген әлеуметтік-экономикалық және этникалық-саяси үдерістердің нәтижесінде туған заңды құбылыс. Өндіргіш күштердің дамуы, көшпелі ақсүйектердің экономикалық қуатының артуы, феодалдық топтардың тәуелсіздікке ұмтылысы осы кезеңдегі саяси ахуалды күрделендірді.
Негізгі алғышарттар
- Әбілхайыр хандығы мен Моғолстан арасындағы тартыстың күшеюі.
- Әлеуметтік қайшылықтардың үдеуі және мемлекеттік құрылымдардың әлсіреуі.
- Әбілхайырдың қатал тәртіп орнатуының халық наразылығын күшейтуі.
Осы жағдайлардың салдарынан халықтың едәуір бөлігі Шығыс Дешті Қыпшақтан Түркістан алқаптарына, Қаратау бөктерлері арқылы Жетісудың батыс өңіріне қоныс аударды. Бұл көштің басында Жәнібек пен Керей тұрды.
Тарихи түйін
Қазақ хандығының құрылуына түрткі болған оқиғалардың бірі — Қыпшақ Қобыланды батырдың Арғын биі Ақжолды өлтіруі. 1465–1466 жылдары Жәнібек пен Керей Қозыбасы өңірінде Қазақ хандығының негізін қалады.
Уақыты
1465–1466 жылдар
Орны
Қозыбасы
Көрнекілік және тапсырмалар
Видеопроектор арқылы суреттер көрсетіледі. Әр топқа бағытталған тапсырмалар:
Хандар тобы
Қазақ хандығының құрылу процесін сипаттау және кезеңдерін белгілеу.
Батырлар тобы
Қазақ хандығының аумағы мен халқы туралы деректерді жинақтау.
Билер тобы
Қазақ хандығының сыртқы саясатын талдау (электронды оқулықтағы картамен жұмыс).
Математикалық ойын: даталарды анықтау
Есептеулер арқылы тарихи даталар анықталады (жыл — жауап ретінде қабылданады).
4000 ÷ 2 − 532
Әбілқайыр ханның қайтыс болған жылы
400 × 3 + 148
Моғолстанның құрылған жылы
2800 + 105 − 1500
Әмір Темірдің қайтыс болған жылы
728 × 2 + 0
Қазақ хандығының құрылған жылы
4000 + 221 − 3000
Шыңғысханның Орта Азияны жаулауды аяқтаған жылы
500 × 2 + 395
Тоқтамыс пен Темір арасындағы шешуші шайқас жылы
3800 ÷ 2 − 91
Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік алған жылы
IV. Бекіту кезеңі: Венн диаграммасы
Тақырыпты бекіту Венн диаграммасын толтыру арқылы жүргізіледі. Әр топ өз салыстыруын ұсынады:
Хандар тобы
Керей мен Жәнібек тұсындағы жүргізілген саясатты қазіргі кезеңмен салыстырады.
Батырлар тобы
Қазақ хандығын Қазақстан Республикасымен салыстырады.
Билер тобы
Қазақ хандығының аумағын ҚР территориясымен салыстырады.
V. Қорытынды
Біз үшін тарихымыздың қай кезеңі де қымбат, бабаларымыз әрқашан құрметке лайық. Әсіресе Қазақ хандығының құрылуы — тарихымыздағы аса маңызды оқиға, бүгінгі Отанымыздың іргетасын қалаған бетбұрыс кезең.
«Өз тарихын білмеген халық өзін де сыйламайды» деген ойды басшылыққа ала отырып, тарихты білу — баршамыздың ортақ парызымыз.
VI. Үй тапсырмасы
- 1 Қазақ хандығының құрылу процесін сызба түрінде көрсету.
- 2 Керей мен Жәнібек хандар туралы реферат жазу.
VII. Бағалау
Оқушылардың жұмысы топтық белсенділік, жауаптардың дәлдігі, талдау сапасы және тапсырмаларды орындау нәтижелері бойынша бағаланады.