Қазақша рефераттар

Оқушылардың пәнге ынтасын, қабілетін дамыту

Сабақ тақырыбы: «Ғажайып химия»

Сабақ түрі

Ойын сабағы

Негізгі идея

«Жаратылыстану ғылымына саяхат» — химияны өмірмен байланыстыра отырып, қызығушылықты арттыру.

Сабақ мақсаты

  • Химия пәнін өмірмен байланыстыру арқылы оқушылардың қызығушылығын арттыру, пәнге ынтасын және қабілетін дамыту.
  • Логикалық сұрақтар, көпшілік алдында сөйлеу мәдениеті және теориялық білімді тәжірибе арқылы көрсету негізінде сыни ойлау дағдысын қалыптастыру.
  • Білімділік пен дамытушылықты ұштастыра отырып, жылдамдыққа, ұқыптылыққа, тазалыққа, адамгершілікке, ізгілікке және үлкенді сыйлауға тәрбиелеу.

Сабақ кезеңдері

Таныстыру

Әр топ өз атауын, ұранын және топ мүшелерін таныстырады.

I кезең: Жедел сұрақтар

1-топ

8 сұрақ
  1. 1.Алғашқы көмекке пайдаланылатын бейметалл: йод.
  2. 2.Ең жеңіл металл: литий.
  3. 3.Йодты қай жылы, кім ашты? 1811 ж., Крутуа.
  4. 4.Отынның жануы қандай құбылыс? химиялық.
  5. 5.Тұз қышқылының формуласы: HCl.
  6. 6.Фторды қай жылы, кім ашты? 1886 ж., Муассан.
  7. 7.Сұйық металл: сынап.
  8. 8.Электртерістілігі ең төмен элемент: цезий.

2-топ

8 сұрақ
  1. 1.Галогендер орналасқан топ: VII топ.
  2. 2.Заттың химиялық бөлінбейтін бөлшегі: атом.
  3. 3.Хлорды қай жылы, кім ашты? 1774 ж., Шееле.
  4. 4.Қышқылдармен де, негіздермен де әрекеттесетін гидроксидтер: амфотерлі.
  5. 5.Сутекті алғаш рет таза күйінде алған: Г. Кавендиш.
  6. 6.Сөндірілмеген әк: кальций оксиді (CaO).
  7. 7.Суда еритін негіздер: сілтілер.
  8. 8.Электртерістілігі ең жоғары элемент: фтор.

II кезең: Қызықты жазулар (басқатырғы)

Бос торкөздерге элементтердің аттарын жазыңдар.

Жауабы

Оттегі, бор, азот, аргон, фосфор, криптон.

Сөзжұмбақ бөлігі

«Натрий» және «сутек» сөздерімен құралатын тапсырма.

Ескерту

Бұл кезеңде оқушылар көрсетілген тәжірибелердің «құпиясын» түсіндіріп береді.

Тәжірибелер бөлімі: «Көрсет те, түсіндір»

1) Үстел үстіндегі «атқылаған вулкан»

Демонстрация

Вулкан атқылауы туралы мәлімет географиядан таныс. Сол көріністі үстел үстінде де жасауға болады: штативке бекітілген асбест торының үстіндегі аммоний дихроматына сіріңке тигізіледі. Нәтижесінде жасыл түсті жалын шығара ұшқын шашып, дыбыс беретін, «вулкан» тәрізді әсер байқалады. Заттың көлемі бірнеше есе ұлғайып, жасыл түсті күлге айналады.

Талқылау

Оқушылар құбылыстың химиялық мәнін түсіндіріп, реакцияның жүрісін сипаттайды.

2) «Суреттегі от» тәжірибесі

Көрнекі эффект

Ақ қағазға қылқаламмен калий селитрасының (концентрлі ерітінді) көмегімен сурет салынады. Сызық үзілмеуі керек және қағаздың шетіне шығып аяқталған жері қарындашпен белгіленеді. Ерітінді кепкен соң, қағазда із көрінбейді. Көрсету кезінде белгіленген шетіне ағаш шоғын тигізсе, от сызық бойымен жүріп, «көрінбейтін» суретті айқындап шығады.

Негізі

Тәжірибе калий селитрасының термиялық айырылуы мен жануды күшейту қасиетіне негізделген.

3) «Ауыртпай жасалған операция»

Құпиясы бар тәжірибе

Оқушының білегіне спирт жағып, «операция пышағын» дезинфекциялағыш сұйықтан алғандай көрсетіп, пышақтың сырт жағымен білегін «кескенде» қан шыққандай әсер пайда болады. Кейін суланған таза шүберекпен сүрткенде «қаны» кетіп, қолы таза болып қалады. Оқушылар осы құбылыстың құпиясын түсіндіреді.

Құпиясы

Білектің терісіне 5% темір(III) хлориді ерітіндісі жағылады. «Пышақ» ретінде калий роданиді ерітіндісіне батырылған құрал қолданылады. Екі зат әрекеттесіп, қан түстес қосылыс түзеді.

Реакция теңдеуі

FeCl₃ + 3KSCN → Fe(SCN)₃ + 3KCl

Ескерту: Fe(SCN)₃ — қан-қызыл түсті кешенді қосылыс.

V кезең: Өлең жолдарынан реакция теңдеулерін табу

1-топ тапсырмасы

Фосфор жақсаң будақтап,
Ақ түтінін түзеді.
Ақ түтінді су сорып,
Ең соңында жоқ болып,
Қандай қосылыс түзеді?

Жауабы

4P + 5O₂ → 2P₂O₅

P₂O₅ + 3H₂O → 2H₃PO₄

2-топ тапсырмасы

Су бетінде безектеп,
Металл натрий жүзеді.
Қандай қосылыс түзеді?

Жауабы

2Na + 2H₂O → 2NaOH + H₂↑

Қорытынды сұрақтар (өмірмен байланыс)

1) Зоб ауруы

Адам ағзасына бұл элемент жетіспесе, зоб ауруына шалдығады. Спирттегі ерітіндісі медицинада қолданылады.

Жауабы: йод

2) Қопсытқыш

Нан илеуге, торт пен тәтті тағам пісіруге қопсытқыш ретінде қолданылатын тұрмыстық зат.

Жауабы: ас содасы

3) Дезинфекция және ағартқыш

Көп мөлшерде суды зарарсыздандыруға, ағартқыштар, дәрі-дәрмектер және еріткіштер алуға қолданылады. 1915 жылы (Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде) Германия тұншықтырғыш улы зат ретінде қолданған.

Жауабы: хлор

4) «Қасқыр көбік» атауы

XIV–XVI ғасырларда қалайы өндірушілер қалайы рудаларын өртеу кезінде оның бір бөлігі шлакқа кететінін байқап, өнімді төмендететін руданы «қасқыр көбік» деп атаған. Бұл атау неміс тіліндегі «қасқырдың сілекейі» деген сөзден шыққан. Қалайының «қас жауы» атанған элемент қалай аталады?

Жауабы: вольфрам

Қорытынды

Жиналған ұпай саны бойынша топтар марапатталады.