Халық санағы
Сабақ туралы қысқаша мәлімет
Бұл сабақ «Дүние жүзінің халқы» тақырыбын презентация арқылы түсіндіруге бағытталған. Оқушылар халық санының өзгерісі, ұдайы өсу, жас-жыныстық құрылым, еңбек ресурстары, дін және тілдік құрам, сондай-ақ урбандалу үдерістері туралы жүйелі мәлімет алады.
Мақсаты
Дүние жүзі халқының саны, өсу қарқыны, жас және жыныстық құрамы, еңбек ресурстары, діні, тілдік құрамы және урбандалуы туралы негізгі ұғымдармен таныстыру.
Әдісі мен түрі
- Әдісі: сұрақ-жауап, баяндау.
- Сабақтың түрі: ізденіс және қайталау сабағы.
Күтілетін нәтижелер
Білімділік
Тақырыпты талдап, қосымша анықтамалық мәліметтермен жұмыс істейді; кескін картамен жұмыс жүргізеді.
Дамытушылық
Танымдық дағдыларды, өзіндік іс-әрекетті, сараптау және іскерлік қабілеттерді дамытады.
Тәрбиелік
Отансүйгіштікке, ұлтжандылыққа, өз тілін және дінін құрметтеуге, өзге ұлт өкілдерімен татулықта өмір сүруге тәрбиелейді.
Көрнекіліктер
- Дүние жүзі саяси картасы
- Глобус
- Тірек сызбалар
- Кескін карта
Сабақтың құрылымы
- 1 Ұйымдастыру.
- 2 Үй тапсырмасын тексеру.
- 3 Термин сөздермен жұмыс.
- 4 Кестемен жұмыс.
Жаңа сабақ мазмұны
Антропология: адамның шығу тегін зерттеу
Адамның шығу тегін зерттейтін ғылым антропология деп аталады. Ғалымдардың пікірінше, алғашқы адамдардың іздері Шығыс Африкадағы Кения аумағынан, Олдувай шатқалынан табылған. Осы деректер бұл өңірді адамзаттың шығу орталықтарының бірі ретінде қарастыруға мүмкіндік береді.
Халық санағы: нақты дерекке апарар жол
Халық саны туралы ең нақты ақпарат халық санағы арқылы анықталады. Тарихи деректерге сүйенсек, халық санағы б.з.д. III мыңжылдықта Ежелгі Қытай мен Египетте жүргізілген. XX ғасырда халық санағы әлемнің барлық елдерінде кеңінен қолданыла бастады, ал Азия елдерінің көбінде II дүниежүзілік соғыстан кейін тұрақты өткізіле бастады.
Қазақстандағы халық санағының кейбір көрсеткіштері
- 1999 жыл
- 14 953 000 адам
- 2009 жыл
- 16 432 000 адам
Демографиялық үдерістер: өсу, саясат және «жарылыс»
Дүние жүзі халқының саны қазіргі таңда 6 миллиардтан асады (оқулықтағы берілген дерек). Халық санының өте жылдам артуы демографиялық жарылыс деп аталады.
Демографиялық саясат әр мемлекетте өз ерекшелігіне қарай қалыптасады. Мысалы, Қытайда «Біз екеуміз — екеумізге біреу», ал Үндістанда «Біз екеуміз — екеумізге екеу» ұстанымдары қоғамдық талқылауда жиі мысал ретінде айтылады.
Өмір сүру ұзақтығы: қоғам дамуының айнасы
Адам өмірінің орташа ұзақтығы елдің экономикалық және әлеуметтік даму деңгейіне, экологиялық жағдайына және денсаулық сақтау жүйесінің тиімділігіне тікелей байланысты.
Қазақстан (мысал)
- Әйелдер: 72 жас
- Ерлер: 60 жас
- Орташа көрсеткіш: 66 жас
Дүниежүзілік жоғары көрсеткіш (мысал)
Ең ұзақ өмір сүрушілердің бірі ретінде жапондықтар жиі аталады: шамамен 83 жас.
Халықтың жас құрамы: 3 тип
Алға басушы (прогрессивті)
Балалар үлесі жоғары.
Тұрақты
Балалар мен егде жастағылар саны шамалас.
Кері кетуші (регрессивті)
Егде адамдардың үлесі басым.
Тілдік құрам: этностың негізгі белгісі
Тіл — кез келген этностың басты белгілерінің бірі. Деректерде дүние жүзінде 3 мыңнан астам тіл бар десе, кейбір ғылыми еңбектерде 5 мыңға жуық тіл көрсетіледі. Тілдер 45-тен астам тіл тобына және 20 тіл семьясына жіктеледі.
Діндер: негізгі жіктелуі
Әлемдік
Кең аумақта тараған, көптеген халықтарға ортақ діндер.
Ұлттық
Белгілі бір ұлтпен тарихи байланысы басым діндер.
Дәстүрлі
Ұрпақтан-ұрпаққа жалғасқан жергілікті сенім-нанымдар.
Терминдермен жұмыс
Төмендегі ұғымдарды анықтап, мысал келтіріңіз:
-
Этногенез
Этностың пайда болуы және қалыптасу үдерісі.
-
Диаспора
Өз тарихи отанынан тыс жерде тұратын этникалық қауым.
-
Урбандалу
Қалалардың өсуі және қала халқы үлесінің артуы.
-
Иммиграция
Елге қоныс аударып келу.
-
Миграция
Халықтың бір аумақтан екінші аумаққа қоныс аударуы.
-
Субурбандалу
Қала маңындағы елді мекендердің өсуі, тұрғындардың шет аймақтарға шоғырлануы.
-
Этностардың ассимиляциясы
Бір этностың басқа этностың тілі, мәдениеті мен өмір салтын біртіндеп қабылдауы.
Сергіту сәті
«Даналық әр күнде…» — қысқа ойтолғау немесе шағын белсенділік арқылы назарды қайта жинақтау.
Бекіту сұрақтары
- 1 Ең ұзақ өмір сүрушілер кімдер?
- 2 Қазақстанда қанша ұлт өкілі тұрады?
- 3 «Демографиялық қыс» және «демографиялық жаз» тән елдерге мысал келтіріңіз.
- 4 Ұлтжандылық ұғымын қалай түсінесіз?
Қорытынды
- Сабақты қорыту.
- Бағалау.
- Үй тапсырмасын беру.