Ата - ана болып, ұстаз болып
«Бала тәрбиесіне байыпты қарайық» — ата-ана, ұстаз және оқушы арасындағы сенім мен сыйластықты нығайтуға бағытталған пікір алмасу кеші. Бұл әңгіме отбасы ішіндегі бауырмалдықты, қайырымдылықты, достық қарым-қатынасты қалыптастыруға және ата-ана мен бала арасындағы күрделі жағдайларды ақылмен шешуге үндейді.
Мақсаттары
- «Ата-ана» ұғымының мәнін терең ұғындыру; отбасы мүшелері арасындағы бауырмалдық, қайырымдылық, сыйластық пен сенімді күшейту.
- Оқушылардың ата-ана алдындағы борышы мен жауапкершілігін арттыру.
- Ата-ана мен бала арасындағы мәселелерді саналы шешуге жағдай жасап, өзара сенімді ояту және баланың болашақ өміріне дұрыс бағыт беру.
Кіріспе ой
«Отан отбасынан басталады». Жас ұрпақты тәрбиелеу — қоғам үшін кейінге қалмайтын міндет. Бұл жолда ата-ана мен ұстаз бірлесіп әрекет етсе, алынар асу да биік болады. Әңгіме арқауы — бүгінгі ата-ананың күткені, тәрбиенің тәсілі, бақыт ұғымы және баланың ата-анасын қалай бақытты ете алатыны.
И. Павлов айтқандай, баланың мінез-құлқы өскен ортасына, көрген тәрбиесіне қарай қалыптасады. Ата-ана — бала үшін алғашқы үлгі, өзін көретін айна.
Пікірталасқа арналған сұрақтар
А. С. Макаренко: «Тәрбие — тек сөйлесу, ақыл айту емес. Тәрбие — тұрмысты ұйымдастыра білуде, әркімнің өз жеке басы арқылы өнеге көрсетуінде». Осы ойға көзқарасыңыз қандай?
- Бала тәрбиесінде қандай қағидаларды ұстануға болады?
- Балалар игілікті іс істесе, оны қалай дұрыс мадақтаған жөн?
- Тәрбиені қай жастан бастау керек және ақылды қалай жеткізу керек?
- Теріс әрекеттерге қалай жауап берген дұрыс (жаза, шектеу, түсіндіру)?
- «Бақытыңды балаңнан ізде» деген сөзді қалай түсінесіз?
Бала тәрбиесіндегі негізгі қағидалар
Құрмет пен қадір
Баланы жас кезінен сыйлау, ар-намысын бағалау, дұрыс сөйлесу және дұрыс қарым-қатынас орнату.
Дөрекіліктен аулақ болу
Әдепсіз сөз бен айқай — жаман әдіс: бала соған үйреніп, дөрекілікпен жауап беруі мүмкін.
Өзің үлгі болу
Баланы сыйламай тұрып, одан құрмет талап ету — орынсыз. Үлгі ең алдымен ата-анадан басталады.
Тыңдай білу
Баланың өтініші мен ақылдасар мәселесін тыңдап, сабырмен ақыл-кеңес беру.
Отбасындағы атмосфера
Үлкенді құрметтеп, кішіге қамқор болу — бала бойына сіңетін тірі тәрбие.
Түсіністік пен дер кезінде ескерту
А. С. Макаренко ойынша, жақсы отбасында жазалау — сирек құбылыс; маңыздысы — түсіндіру, дұрыс қорытындыға жетелеу.
Бейнебаяннан кейінгі ойталқы
«Ана жүрегі» (Б. Мұстапаев орындауында) секілді көріністер көпшіліктің жанын тебірентеді. Мұндай оқиғаларға қарап, қатігездік қайдан пайда болады деген сұрақ туындайды. Лев Толстойдың ойынша, әлемдегі мейірімсіздік пен қатігездіктің түбі — имансыздық.
Талқылау сұрақтары
- Бейнебаян сізге қалай әсер етті?
- Көріністен баланың бойындағы қандай қасиеттер байқалды?
- Осындай жағдайға жеткізбеудің қандай жолдары бар?
- Бала қатыгез, қайырымсыз, өзімшіл болып өспеуі үшін қандай қателіктерден сақтану керек?
Жиі кездесетін 7 қателік
- Баланы орынсыз еркелету.
- «Не істесең де өзің біл, маған бәрібір» деу.
- Шектен тыс қаталдық: «Мен не айтсам, соны орындауың керек» деп қысым жасау.
- Сезіммен бопсалау: «Қаламағанымдай болсаң, сені жақсы көрмеймін» деу.
- «Саған көңіл бөлуге уақытым жоқ» деп баланы назардан тыс қалдыру.
- Жауапкершілікке, еңбекке баулымау.
- Баланың ісіне өз көңіл-күйіңмен баға беру: ренжіген сәтте оның қуанышына ортақтаспау, әңгімесін тыңдамау.
Балаға қандай із қалдырсақ, ол көбіне сол ізбен жүретіні анық. Сондықтан күнделікті қарым-қатынас — ең ықпалды тәрбие құралы.
Қыз тәрбиесі туралы көзқарас
Қазақ дәстүрінде қыз тәрбиесіне ерекше мән берілген. Қыз — болашақ ана, отбасының ұйытқысы, адал жар, сыйластықтың дәнекері. Бүгінгі күні қыз тәрбиесі қалай өзгерді? Қоғамдағы жаңа талаптар мен құндылықтар бұл бағытқа қалай әсер етуде?
Ой қозғайтын сұрақтар
- Қазіргі заманда қыз тәрбиесінің сипаты қандай?
- Өз тәжірибеңізде қандай қағидаларды ұстанасыз?
- Отбасыдағы сыйластық пен жауапкершілікті қалай күшейтуге болады?
«Жұмбақ кейіпкер» оқиғасы
«Ата-анам ауқатты еді. Үстімдегі шетелдік киімге бәрі қызығатын, қалтамда ақша үзілмейтін. Ата-анам үйде болмаған кезде достарымды жинап, үйді астан-кестең ететінмін. Бір кеште алғаш рет арақ пен есірткінің дәмін таттым. Содан тәуелділік басталды. Бірнеше рет әкемнен ақша сұрап, көп мөлшерде есірткі алдым. Ақшам барын білген сатушылар үйге өздері әкелетін болды, кейде бағасын да көтеретін. Бұл дерттен қалай құтыларымды білмеймін. Алдарыңызға да ауыр күйде келіп отырмын. Көмек сұрап тұрған жоқпын — ішімді босатып, жеңілдегім келді. Өмірім не боларын білмеймін…»
Талқылау
- Кейіпкердің тәуелділікке ұрынуына не себеп болды?
- Ата-ана мен ұстаз ретінде қандай кеңес беруге болады?
- Баланың тура жолдан таймауы үшін ата-ана не істеуі керек?
- Балаңызбен жиі сырласып, ашық сөйлесіп тұрасыз ба?
Назардағы түйін
Материалдық мүмкіндік өздігінен қорған бола алмайды. Уақыт, назар, шекара, сенім және жауапкершілік қатар жүрмесе, бала тәуекелге жақын ортаға оңай ілігіп кетеді.
Ең тиімді алдын алу — тұрақты байланыс: күн сайынғы әңгіме, ортақ ережелер, түсіністікке құрылған талап, және баланың ортасын білу.
Қорытынды жасауға арналған сөздер
Әр қатысушы бір сөзді таңдап, сол сөз арқылы тақырыпқа сай қысқа түйін айтады:
Жалпы түйін
Бала бойындағы адамгершілік қасиеттердің қалыптасуына ата-ана, ұстаз және жақсы ортаның әсері зор. М. Жұмабаевтың пайымынша, бала тәрбиесі — жеке тәжірибемен ғана игере салатын жеңіл іс емес, ғылым мен жауапкершілікті талап ететін ауыр өнер. Сондықтан тәрбие — бәріміздің бірлескен еңбегіміздің нәтижесі.
Бір-біріне қамқор, қайырымды, адамгершілігі мол ұрпақ тәрбиелеу — ортақ міндет. Сол үшін бала тәрбиесіне әрдайым байыппен қарайық.
Келесі кездескенше аман-сау болыңыздар.