Бала үшін әке кім
Сабақтың тақырыбы
Әке – білек, саусағы – балалары, қан тамырмен жалғасқан аралары...
Эпиграф
«Ұл әкеден үйренбей, сапар шекпес, қыз шешеден үйренбей, өнеге алмас.» (Қорқыт ата)
Мақсаты
- Ата-ана мен мектеп арасындағы байланысты нығайту.
- Бала тәрбиесіндегі әке орнының ерекшелігіне назар аударту.
- Тарихтағы өнегелі әкелер бейнесін, тарихи тұлғаларды үлгі ету.
Жабдығы
- Интерактивті тақта
- Слайдтар
- Бейнефильм
Әдісі
- Сұрақ–жауап, сұхбат
- Ой қозғау
- Мәнерлеп оқу
- Проблемалық сұрақ арқылы іздендіру
Сабақтың барысы
I. Ой қозғау
Т. Айбергенов — «Перзент сыры» (үзінді)
Сен – менің мәңгілікке өлмес атым,
Атымды ап алыс жылға жалғасатын.
Әкеде өсиет бар өмір жайлы,
Балада қасиет бар алға бастың.
Сен – менің ұшар басым биіктеген,
Жолыңа тапқанымды үйіп-төгем.
Сен – менің дүрсілдеген жүрегімсің,
Қай нәрсе сол жүректен сүйікті екен?
Әңгіме арқауы
Сұрақ:
Бүгінгі тәрбие сағатымыз қандай тақырып төңірегінде болмақ?
Жауап:
Әке, бала, отбасы туралы.
Бүгінгі сабаққа әкелер шақырылады. Мақсат — ортақ ой бөлісу, сырласу, жауапкершілік пен мейірімнің тепе-теңдігін бірге таразылау.
Кіріспе сөз
Қадірлі ата-аналар, ұстаздар, оқушылар! «Әке – білек, саусағы – балалары, қан тамырмен жалғасқан аралары...» атты тәрбиелік шарамызды бастауға рұқсат етіңіздер. Эпиграф ретінде Қорқыт атаның: «Ұл әкеден үйренбей, сапар шекпес, қыз шешеден үйренбей, өнеге алмас» деген нақылын аламыз.
Ендеше, ата-ана, соның ішінде әкенің бала тәрбиесіндегі орны туралы бүгінгі күннің өзекті мәселесін бірге талқылайық.
II. Топтастыру және диагностика
а) «Бала үшін әке кім?»
Оқушылар әке туралы ойларын жинақтап, ассоциациялар құрады (слайд арқылы көрсетіледі).
ә) «Сіз қандай әкесіз?» психологиялық тесті
Әкелер қысқа тест орындайды, нәтижесі талқыланып, қорытынды жасалады.
Қорытындылау
- Оқушылар топтастыру бойынша өз ойларын айтады.
- Тест қорытындысы шығарылады.
- Слайд арқылы ортақ тұжырымдар жүйеленеді.
III. Өткенге көз жүгірту: өнеге және сабақтастық
Әкелерге сұрақ
Қазақ тәлім-тәрбиесіндегі әкенің рөлі қандай болды? Сіздердің әкелеріңіз қандай еді? Пікірлеріңізді бөлісіңіздер.
Оқушыларға тапсырма
Халқымыздың тарихында ел есінде қалған әкелер бейнесі сомдалған шығармаларды еске түсіріп, үзінділерді мәнерлеп оқу.
Негізгі ой
Өткенсіз бүгін жоқ, бүгінсіз болашақ жоқ. Әке тәрбиесі — мінез бен құндылықтың өзегі.
Әдеби-тарихи мысалдар
- «Абай жолы» романынан үзінді: Құнанбайдың іс-әрекетінің бала тәрбиесіне ықпалы, Абайдың әкеден тәлім алуы.
- М. Шаханов шығармаларындағы әкелердің қатал үкімі: талап пен жауапкершіліктің тәрбиедегі орны.
- Әкеден тәлім алған тұлға: қаталдық, адалдық, отансүйгіштік, білімділік сияқты қасиеттердің қалыптасуы.
IV. Қазіргі әке бейнесі: проблемалық көріністер
Бұлар — бұрынғының өнегесі. Алайда қазіргі қоғамда жас әкелерге қатысты түрлі пікір айтылып жатады. «Бүгінгі әке қандай?» деген сұраққа жауап іздеу үшін қысқа көріністер ұсынылады.
1-көрініс: 4-сыныптағы бала
Әкесі жұмысына берілген. Үстел үсті қағазға толы. Бала келіп, ертең ата-аналар жиналысы болатынын, мұғалімнің міндетті түрде әкелер келсін дегенін айтады. Күнделікке қол қоюын сұрайды.
Әке: «Көрмейсің бе, қаншама жұмысым бар. Шешеңе бар. Мұғалімдер де қызық: “міндетті түрде әкелерің келсін” дегенді қайдан шығарған?»
Балаларға
Осы баланың орнында болсаңдар, не істер едіңдер?
Әкелерге
Әкенің бұл әрекетін қалай бағалайсыздар?
2-көрініс: 8-сыныптағы бала
Бала әкесімен сөйлескісі келеді: ертең ауданда «әкелер слеті» өтеді, сынып жетекшісі әкесінің қатысуын сұраған.
Әке: «Жұмыстан енді келіп, дем алып жатқаным. Жазатын қағазым да көп. Бара алмаймын...»
Балаларға
Әкенің әрекеті сендерге қалай әсер етті?
Әкелерге
Сіз балаңыз үшін әкелер слетіне барар ма едіңіз?
3-көрініс: кеш қалған өкініш
Әкесі жұмыста. Баласы тәртіп бұзып, полицияға түседі. Полиция әкесіне телефон соғады. Әкенің ішкі монологы:
Бұл дүние не боп кетті,
Не боп кетті, ой, балам...
Сені ойламай, неге ғана
Тек жұмысты ойлағам?!
Анасы бар, қамқоры ғой,
Қарайды деп ойлағам.
Ұлға әке тәрбиесі керегіне
Қалайша ден қоймағам?!
4-көрініс: түсініскен әке мен бала
Бір-бірін тыңдайтын, бірге шешім қабылдайтын әке мен бала бейнесі. Қарым-қатынас — тек талап емес, қолдау да.
V. Шығармашылық жұмыс
1-топ: Хат
- Рөл: көріністегі бала
- Аудитория: әке
- Форма: хат
- Тақырып: әке мен бала арасындағы қарым-қатынас
Кейіпкеріміз әкесімен жүздескенде не айтуы мүмкін? Хатта өкпе де, үміт те, өтініш те болуы ықтимал.
2-топ: «Менің әкем» ой-толғау
Әкеңізден үйренген бір қасиетті, бір естелікті немесе бір маңызды кеңесті сипаттап, қысқа ой-толғау жазыңыз.
VI. Ой қорыту
Бабалар даналығы
- Әке көрген оқ жонар.
- Әке – асқар тау, ана – бауырындағы бұлақ, бала – жағасындағы құрақ.
Әкелерге сұрақ
- Әке нені түсінді?
- Біздің кейіпкеріміз енді не істеуі керек?
- Бүгінгі шарадан қандай ой түйдіңіз?
Ортақ үндеу
Әкенің бала тәрбиесіндегі орнын ұмытпайық. Қоғамдағы өзекті мәселеге бейжай қарамай, әр отбасында жылы байланыс пен жауапкершілікті күшейтейік.
Қорытынды: өлеңмен түйіндеу
Ф. Оңғарсынова — «Әке» (үзінді)
Әкем – біреу, анам да біреу менің,
Мен жығылсам, сүйенер тіреулерім.
Олар барда мереке көрген емен,
Қабақтарын шытқанын, түнергенін.
Менің досым әкесін жек көреді,
Бір-біріне бітпейді өкпелері.
Дос тапса да, адамдар таппаса да,
Әке – жалғыз, табылмас ақшаға да.
Жақсы әкесін бере ме басқа бала?!
Әке – білек, саусағы – балалары,
Қан тамырмен жалғасқан аралары.
Ана – тамыр, бойымен бәріне де
Тіршіліктің жылуы таралады.