Қазақша рефераттар

Кестедегі етістіктерді анықта

Сабақтың тақырыбы

Етістіктің сөйлемдегі қызметі

Сабақтың мақсаты (білімділік)

  • Етістіктің сөйлемдегі қызметтері туралы түсінік қалыптастыру және өзіне тән ерекшеліктерін түсіндіру.
  • Сөйлемдегі етістіктерді түрлеріне қарай ажырата білуге, олардың сөйлемдегі қызметін анықтауға үйрету.

Сабақтың мақсаты (дамытушылық)

  • Ойлау мен тіл мәдениетін дамыту.
  • Сөздік қорды молайту.
  • Шығармашылық қабілетті дамыту.

Сабақтың мақсаты (тәрбиелік)

  • Өнер-білімге, еңбекке және адамгершілік қасиеттерге баулу.

Сабақ туралы қысқаша мәлімет

Сабақтың түрі
Түсіндіру, сұрақ-жауап, талдау сабағы
Сабақтың әдісі
Дәстүрлі сабақ
Пәнаралық байланыс
Әдебиет
Көрнекілігі
Кесте, кеспелер, слайдтар, өлең шумақтары

Негізгі идея

Есімше мен тұйық етістік тек қимыл-әрекетке қатысты емес, есім сөздерге тән басқа да сөйлем мүшелерінің қызметін атқара алады.

Демек, етістік сөйлемнің барлық мүшесінің қызметін атқара алады. Мұны төмендегі кесте арқылы нақтылайық.

Негізгі тұжырым: етістік сөйлемде әртүрлі тұлғада келіп, әртүрлі сөйлем мүшесінің қызметін атқара алады.

Етістіктің сөйлемдегі қызметі: кесте

Сөйлем мүшесі Ережесі Мысалдар
Анықтауыш Етістік есімше тұлғасында немесе тұйық етістік ілік септігінде келіп, зат есімдермен тіркесіп анықтауыш болады.

Білетін жанға айтылған сөз алтынмен тең.

Еркелеудің де шегі болады.
Бастауыш Есімше және тұйық етістік тұлғалары атау септікте келіп, заттанып, сөйлемде бастауыш қызметін атқарады.

Жол қуған қазынаға жолығар.

Үлкенді сыйлау — адамгершіліктің көрінісі.
Толықтауыш Есімше не тұйық етістік тұлғалары септеліп келіп, атау мен іліктен өзге септіктерде толықтауыш қызметін атқарады. Білгенге — маржан, білмеске — арзан.
Пысықтауыш

Етістік көсемше тұлғасында келіп, қимылдың сипатын білдіріп пысықтауыш болады.

Тұйық етістік септеліп, кейбір шылаулармен тіркесіп те сөйлемде пысықтауыш қызметін атқара алады.

Қоңыр үнмен ақырындап ән басталды.

Өнер-білім бәрі де оқуменен табылған.
Баяндауыш

Етістік рай, шақ тұлғаларында жіктеліп келіп, сөйлемде баяндауыш болады.

Тұйық етістік те әртүрлі тұлғада тұрып, сөйлемде баяндауыш қызметін атқара алады.

 Біздің мақсатымыз жұмыс істеуге қолайлы жағдай жасау.

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

Оқушылардың назарын сабаққа аудару.

II. Үй тапсырмасын тексеру

  • Тұйық етістіктің емлесін қайталау.
  • Тұйық етістікке 4 сөйлем құрастырып келу.

III. Жаңа сабақ

Етістіктің есімше, көсемше, тұйық етістік тұлғалары сөйлем ішінде әртүрлі қызмет атқаратынын мысалдар арқылы дәлелдеу.

Мақал-мәтелдермен жұмыс

Төмендегі мақал-мәтелдерден етістікті тауып, оның қай сөйлем мүшесі екенін анықтаңдар:

  • Еңбексіз тапқан мал есепсіз кетер.
  • Жалқаулық аздырады, еңбек оздырады.
  • Білген адам тауып айтады, білмеген адам қағып айтады.

Кітаппен жұмыс

214-жаттығу

Сөйлемді сөйлем мүшелеріне талдап, етістіктердің қай сөйлем мүшесі қызметін атқарып тұрғанын анықтаңдар.

215-жаттығу

Етістіктерді тауып, морфологиялық талдау жасаңдар.

216-жаттығу

«Етістік сөйлем мүшесі болғанда» тақырыбында басталған әңгімені аяқтаңдар.

Ойнайық, ойланайық!

  1. «Мына сөзді ұмытпастыққа төрт түрлі себеп бар» — төрт түрлі себепті атаңдар.

  2. Кестедегі етістіктерді анықтаңдар: сұрағы, етістік түрі, атқаратын сөйлем мүшесі.

    Етістік Сұрағы Етістік түрі Атқаратын сөйлем мүшесі
    Естіген — — —
    Ұмытпастыққа — — —
    Байлаулы — — —
    Болмақ — — —

  3. Сөйлем қай шығармадан алынған? Авторы кім?

    … екінші сол нәрсені көргенде, я естігенде ғибратлану керек.

  4. Үзінді қай шығармадан алынған? Авторы кім? (ауызша)

    Құлақтан кіріп бойды алар,

    Әсем ән мен тәтті күй.

    Көңілге түрлі ой салар,

    Әнді сүйсең менше сүй.

  5. Үзінді қай шығармадан алынған? Авторы кім?

    Қайрат пен ақыл жол табар,

    Қашқанға да қуғанға.

    Әділет, шапқат кімде бар,

    Сол жарасар туғанға.

  6. Кестені толтырыңдар: етістіктің түрін анықтап, жұрнақ пен жалғауын ажыратыңдар.

    Етістік Етістік түрі Жұрнағы Жалғауы
    Табар — — —
    Қашқанға — — —
    Қуғанға — — —
    Жарасар — — —

IV. Сабақты қорытындылау

Өтілген тақырып бойынша негізгі ұғымдарды жинақтау және қорытынды жасау.

Бекіту сұрақтары

  • Етістік сөйлемде қандай қызмет атқарады?
  • Мысал келтіріңдер.

V–VI. Бағалау және үй тапсырмасы

Оқушыларды бағалау: сабаққа қатысуы мен тапсырмаларды орындауына қарай.

Үйге тапсырма

  • 217-жаттығу.
  • «Өнерлі өрге жүзеді» тақырыбында еркін пікір жазу.
  • Сөйлемдерге талдау жасап, етістіктің рай, шақ тұлғаларын ажыратып, дәлелдеу.