Қазақша рефераттар

Ақтамақ кім

Пәні: Қазақ әдебиеті Тақырыбы: Ж. Жабаев — «Менің өмірім», «Аттандыру»

Бұл сабақта Жамбыл Жабаевтың өмір жолына шолу жасалып, оның қазақ әдебиетіндегі орны мен маңызы қарастырылады. Сонымен бірге «Аттандыру» өлеңінің мазмұны мен құрылымы талданып, патриоттық тәрбие мен тілдік дағдыларды дамытуға бағытталған жұмыстар орындалады.

Сабақтың мақсаты

Білімділік

Ж. Жабаевтың өмірбаянына шолу жасап, шығармашылығының қазақ әдебиетіндегі орны мен маңызын анықтау. «Аттандыру» өлеңінің идеялық мәнін ашу.

Тәрбиелік

Өмірбаян мен өлеңді талдау арқылы оқушылардың елге, тілге сүйіспеншілігін қалыптастыру, отансүйгіштікке тәрбиелеу.

Дамытушылық

Өлеңмен жұмыс барысында тіл байлығын, сөздік қорды дамыту; есте сақтауды жүйелі жетілдіру; еркін ой айтуға дағдыландыру.

Сабақтың форматы мен ресурстары

Түрі мен типі

  • Сабақтың түрі: дәстүрлі
  • Сабақтың типі: аралас
  • Әдістері: сұрақ-жауап, әңгімелеу, ББҮ, «Ойлан, тап!»

Құрал-жабдықтар

  • Көрнекілігі: слайдтар, қосымша әдебиеттер
  • Техникалық құрал: интерактивті тақта
  • Пәнаралық байланыс: тарих, халық ауыз әдебиеті

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

  • аОқушылармен амандасу, түгелдеу.
  • әОқу құралдарын тексеру.
  • бНазарды сабаққа шоғырландыру.

II. Үй тапсырмасын тексеру

  1. Ж. Аймауытовтың «Әнші» әңгімесі бойынша Ақтамақ хикаясын аяқтап жазу.
  2. Ж. Аймауытовтың өмірі мен шығармашылығы бойынша зерттеу жұмыстарын орындау.

III. Үй тапсырмасын бекіту (жұптық сұрақтар)

Тұлға және шығармашылық

  • Ж. Аймауытов кім?
  • Қандай шығармаларын білесің?
  • «Әнші» әңгімесінің мазмұны не туралы?

Сюжет және кейіпкерлер

  • Оқиға қай жерде өтеді?
  • Кейіпкерлерді ата.
  • Әмірқанға мінездеме бер. Прототипі кім?
  • Ақтамақ кім? Хикаяның аяқталуын қалай қалар едің?

IV. Жаңа сабақты түсіндіру

«Жамбыл дүниеге екі рет келді: тоғыз ай, тоғыз күн — ана құрсағынан; тоқсан жасқа келгенде — заман құрсағынан».

Ғ. Мүсірепов

Жоспар

  1. Ж. Жабаевтың өмір жолы және «Менің өмірім» (өмірбаяндық деректер).
  2. Жамбылдың ақындық жолға түсуіне ықпал еткен себептер.
  3. Алғашқы өлеңдері және тақырыптық ерекшелігі.
  4. Айтыс өнеріндегі шеберлігі (Құлмамбетпен айтысы).
  5. «Аттандыру» өлеңінің мазмұны мен құрылымын талдау.

Өмірі мен шығармашылығы: 3 кезең

I кезең

1846–1916

Жамбылдың балалық шағы, алғашқы шығармашылық қадамдары, Сүйінбайдан бата алуы.

II кезең

1917–1940

Танымалдығының артуы, қоғамдық іс-әрекеттері, ресми мерейтойлар мен мәдени оқиғаларға қатысуы.

III кезең

1941–1945

Соғыс жылдарындағы шығармалары, халық рухын көтерген жырлары, соңғы жылдары.

I кезеңнің негізгі деректері (1846–1916)

Жамбыл Жабаев 1846 жылғы 28 ақпанда дүниеге келді. Туған жері — Жамбыл тауы.

Өлең жолдары

Қақаған қар аралас соғып боран, Ел үрей — көк найзалы жау торыған. Байғара, Жамбыл, Ханда мен туыппын, Жамбыл деп қойылыпты атым содан.

Ұстазы

13 жасында алғашқы өлеңдерін шығарып, атақты Сүйінбай ақыннан бата алған.

Менің пірім — Сүйінбай, Сөз сөйлемен сыйынбай. Сүйінбай деп сөйлесем, Сөз келеді бұрқырап, Қара дауыл құйындай.

Алғашқы өлеңдерінен: «Шағым», «Әкеме», «Менің пірім — Сүйінбай».

«Шағым» (үзінді)

Оқымаймын молдадан, Не оқытпақшы ол маған? Бала келсе сабаққа, Жем дәм еткен дорбадан. Ақ сәлдесін төңкеріп, Көзін жұмып теңселіп, Күн ұзынға боздаған. Оқығанша мен одан, Домбыраны қолға алам.

II кезеңнің негізгі деректері (1917–1940)

  • 1912: Балуан Шолақпен кездесуі.
  • 1913: Романовтар әулетінің 300 жылдығына арналған көрмеге баруы.
  • 1937: Ш. Руставелидің «Жолбарыс терісін жамылған батыр» поэмасының 750 жылдығына қатысуы.
  • 1938: Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесіне депутат болып сайлануы.

III кезеңнің негізгі деректері (1941–1945)

  • 1941: КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты.
  • 1941: «Ленинградтық өренім» өлеңінің жазылуы.
  • 1943: Жеңістің алғашқы нышандарына арналған айтысты ашуы.
  • 1945, 23 маусым: қайтыс болды.

Суреттер бойынша талқылау (сұрақтар)

1-сурет

Бұл суретте Жамбылдың өмірінің қай кезеңі бейнеленген?

2-сурет

«Пірім менің — Сүйінбай, сөз сөйлемен сыйынбай…» деп басталуы нені аңғартады?

3-сурет

«Аттандыру» өлеңі туған уақыт пен жағдай қандай болды?

4-сурет

Жамбыл өмірінің соңына дейін тұрған үйі туралы не айтуға болады?

5-сурет

Осы тұста Жамбыл қай қырымен танылды? (Құлмамбетпен айтысы)

«Аттандыру» өлеңімен жұмыс

  • Өлеңнің әр шумағын оқушыларға кезекпен оқыту.
  • Мазмұнын талдату, идеясы мен негізгі ойды анықтау.
  • Бата түрлері туралы түсіндіру.
  • Алғадайға мінездеме беру.

«Жылдарды сөйлетейік» ойыны (сәйкестендіру)

№ Жыл Оқиға
1 1916 Ұлт-азаттық көтеріліс, «Зілді бұйрық», патша әмірінің күшеюі.
2 1938 Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесіне депутат болып сайланды.
3 1941 КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты.
4 1941 (маусым) Ұлы Отан соғысының басталуы; «Ленинградтық өренім» тақырыбына алып келген тарихи кезең.
5 1943 Жеңістің алғашқы көріністеріне арналған айтысты ашты.
6 1945 23 маусымда қайтыс болды.
7 1946 Ж. Жабаевтың музейі мен мавзолейі ашылды.

Тапсырма: жылдар мен оқиғаларды дұрыс сәйкестендіріп, қысқаша дәлел келтіріңдер.

V. Жаңа сабақты бекіту

Бекіту кезеңінде ББҮ әдісі қолданылады: «Білемін» — бұрынғы білім, «Білгім келеді» — сұрақтар мен қызығушылық, «Үйрендім» — сабақ қорытындысы.

VI. Үй тапсырмасы

  1. «Аттандыру» өлеңін жатқа айту.
  2. ББҮ кестесіндегі «Білгім келеді» бөлімі бойынша шағын зерттеу жұмысын жасау.

VII. Бағалау

Оқушылардың жауап беру белсенділігі, мәтінмен жұмыс сапасы, талдау жасау дағдысы және тапсырмаларды орындауы бойынша бағаланады.