Қазақша рефераттар

Лексикалық орындық

Тыңдалым дағдысына арналған ойындар

Бұл бөлімдегі ойындарда мұғалім сөзді айтады, ал балалар тыңдап, дұрыс суретті табу, көрсету немесе қозғалыс арқылы әрекет ету арқылы жауап береді.

  1. «Көрсет!»

    Тыңдау → көрсету

    Өтілетін сөздердің суреттерін тақтаға ілеміз. Балаларды кезекпен ортаға шақырып, суреттердің бірін атаймыз. Ортаға шыққан бала аталған сөзді көрсетіп, дереу орнына отырады. Ойын барлық бала қатысқанша жалғасады.

  2. «Доппен көзде!»

    Тыңдау → дәлдеу

    Суреттерді тақтаға ілеміз. Балаларды ортаға кезекпен шақырып, қолдарына жұмсақ доп береміз де, суреттердің бірін атаймыз. Бала аталған суретті доппен дәлдейді. Ойын барлық бала шыққанға дейін жалғасады.

  3. Боулинг

    Тыңдау → ұпай

    Өтілген сөздердің суреттерін кегльдерге жапсырамыз. Балалар кезекпен ортаға шығып, доппен кегльдерді құлатады. Әр құлатқан кегль үшін 1 балл беріледі, ал құлаған кегльге жапсырылған суретті қазақша атаса, 2 балл беріледі.

  4. «Бұрыштарға жүгіру»

    Тыңдау → қозғалыс

    Суреттерді бөлменің әр жеріне орналастырамыз. Көңілді музыка қосып, балаларды шеңбер жасап айналдыра жүргіреміз. Кенет музыканы тоқтатып, суреттердің бірін атаймыз. Балалар аталған суретке қарай жүгіруі тиіс.

    Назар аудару: Балалардың зейінін тексеру үшін мұғалім бір суретті атап, өзі әдейі басқа суретке қарай жүгіруі мүмкін.

  5. «Сымсыз телефон»

    Тыңдау → жеткізу

    Балалар шеңбер бойымен отырады. Мұғалім шетте отырған баланың құлағына бір сөзді сыбырлайды. Ол бала жанындағы балаға жеткізеді, осылайша сөз соңғы балаға жетеді. Соңғы бала тақтадағы суреттердің ішінен естігеніне сәйкес суретті алып келеді.

  6. «Лексикалық орындық»

    Тыңдау → ажырату

    Орындықтарды шеңбер бойымен қоямыз. Орындық саны қатысушылар санынан біреуге кем болуы тиіс. Тақырыпты таныстырамыз (мысалы: «Жейтін тағамдар»). Мұғалім тақырыпқа қатысты сөздерді атай бастайды (нан, ет, май т.б.), ал балалар осы уақытта орындықты айналып жүгіреді.

    Мұғалім тақырыптан тыс сөз айтқан сәтте балалар орындықтарға отыруы керек. Орындық жетпей қалған бала ойыннан шығады. Соңында жеңімпаз анықталады.

  7. «Өзеннен өту»

    Тыңдау → қадам

    Еденге көк мата төсеп, оны «өзен» деп атаймыз. Өзеннен тек «тастарды» басып қана өтуге болатынын түсіндіреміз. Өзен үстіне «тастар» ретінде жаттап жатқан сөздердің суреттерін орналастырамыз.

    Бір баланы ортаға шақырамыз. Мұғалім суреттердің атауларын кезекпен айтып отырады. Бала айтылған суреттерді басып, арғы бетке өтеді.

Айтылым дағдысына арналған ойындар

Бұл ойындар оқушыны сөзді айтуға, нақтылауға, дәлелдеп сөйлеуге және жылдам жауап беруге ынталандырады.

  1. «Арғы жағы көрінетін сұрақ белгісі»

    Көру → сипаттау

    Картоннан домалақ пішін қиып алып, ламинаттаймыз. Өтіліп жатқан сөздердің суреттерін картонның артқы жағынан ұстап, домалақтың ішінен суреттің тек бір бөлігін ғана көрсетеміз. Балалар көрінген бөлікке қарап, ненің суреті екенін айтады.

    Тілді күрделендіру: Егер оқушы ойын толық болмаса да қазақ тілінде жеткізе алатындай деңгейге жетсе, «Бұл ненің суреті?» деген сұрақпен шектелмей, көрінген бөлігін нақты айтуды талап етіңіз. Мысалы, домалақтан мысықтың құлағы көрінсе, «Бұл мысық» емес, «Бұл мысықтың құлағы» деп жауап беруі керек.

  2. Екі тізбекпен жарысу

    Дұрыс айту → ілгерілеу

    Суреттерді екі тізбекке бөліп, еденге қоямыз. Ортаға екі баланы шығарып, әр тізбектің басына бір-бір баладан тұрғызамыз. Балалардан кезекпен суреттердің атауын сұраймыз. Дұрыс атаған бала бір қадам алға жылжиды. Барлық суретті дұрыс атап, ортаға бірінші жеткен бала жеңеді.

  3. «Кім жылдам?»

    Жылдам айту → ұпай

    Балалар екі топқа бөлінеді. Ортаға әр топтан бір-бір баладан шақырып, қарама-қарсы тұрғызамыз. Екеуіне тақырыпқа байланысты суреттер беріледі. Балалар суреттерді арттарына жасырып ұстайды. Мұғалім үшке дейін санағанда, олар бір-біріне суреттердің бірін көрсетеді. Қарсыласының суретін бірінші болып атаған балаға 1 ұпай беріледі.

  4. «Жауап бер!»

    Сұрақ → жауап

    Мұғалім қолына доп алып, балаларға кезекпен сұрақ қойып лақтырады. Мысалы: «Не үлкен?», «Не жасыл?», «Не тәтті?» және т.б. Бала допты қағып алып, жауап береді.

  5. «Дұрыс — бұрыс»

    Тексеру → түзету

    Мұғалім қазақ тілінде бір сөз тіркесін айтады да, балаларға доп лақтырады. Егер мұғалім айтқаны дұрыс болса, бала «Дұрыс» деп айтып, мұғалімнің сөйлемін қайталайды. Ал дұрыс болмаса, «Дұрыс емес» деп айтып, дұрысын түзетіп, допты мұғалімге қайта лақтырады.

    Мысалдар:
    «Алма тәтті» — Дұрыс: «Алма тәтті».
    «Картоп жеміс» — Дұрыс емес: «Картоп — көкөніс».

Қолдануға ыңғайлы кеңестер

Қауіпсіздік және қозғалыс

Қозғалыс ойындарында кеңістік жеткілікті болсын, жұмсақ доп қолданыңыз, ереже қысқа әрі түсінікті айтылсын.

Тілдік мақсатты нақтылау

Бастапқыда бір сөзді атауға жеткізіңіз, кейін «Бұл не?», «Қандай?», «Қай бөлігі?» сияқты сұрақтармен сөйлем деңгейіне көтеріңіз.