Қазақша рефераттар

Қазіргі экологиялық жағдайлар

Сабақ туралы қысқаша мәлімет

Тақырыбы

Қазіргі экологиялық жағдайлар

Сабақ түрі

Ізденіс-зерттеу сабағы

Мақсаты

  • Адам денсаулығы мен сыртқы ортаның байланысын түсіндіру.
  • Экологиялық жағдайды төмендететін негізгі факторларды анықтау.
  • Проблемаларды шешудің нақты жолдарын талқылау.

Қолданылған құрал-жабдықтар

Тақта, слайд материалдары, оқушылардың ізденіс жұмыстары.

Сабақ құрылымы

  1. I Ұйымдастыру: сәлемдесу, келмеген оқушыларды журналға белгілеу.
  2. II Пысықтау: үй тапсырмасын сұрау.
  3. III Жаңа сабақ: экологиялық жағдайлар мен қалдықтардың әсері.
  4. IV Бекіту: қорытынды сұрақтар арқылы білімді нақтылау.
  5. V Қорытындылау: табиғатты қорғау идеяларын жинақтау.
  6. VI Үйге тапсырма: келесі тақырыпқа дайындық.
  7. VII Бағалау: оқушы жұмысының нәтижесін бағалау.

Үй тапсырмасын тексеру сұрақтары

1) Организмдер арасындағы қарым-қатынастар дегеніміз не?

2) Организмдерден жағымды және жағымсыз иістердің бөліну себептері қандай?

3) Организмдердің агрессивті әрекеті неге байланысты?

4) Құрлық және су экожүйелері қандай құрам бөліктерден тұрады?

5) Қорек және қоректік тізбектер дегеніміз не?

6) Зат және энергия ағынының тіршіліктегі рөлі қандай?

Қазіргі экологиялық жағдайлар: негізгі ойлар

Қалалар мен өнеркәсіптің табиғи ортаға әсері

Ірі өнеркәсіп орындары мен қалалар көбіне суы мол, адамдарға қолайлы аймақтарға салынады. Бұл үдеріс ормандардың кесілуіне, құнарлы жерлердің игерілуіне және соның нәтижесінде табиғи ортаға түсетін жүктеменің артуына әкеледі. Ең өзекті мәселенің бірі — өндірістік және тұрмыстық қалдықтардың көбеюі.

Тұрмыстық қалдықтар нені қамтиды?

Тұрмыстық қалдықтарға қағаз, тамақ қалдықтары, шыны, металл, тоқыма бұйымдары, пластмасса және резеңке өнімдерінің қалдықтары жатады. Бұл қалдықтар орманды, даланы және су көздерін ластап, қоршаған ортаға елеулі зиян келтіреді.

Маңызды ой: Қалдықтардың бір бөлігі қайта өңделіп, құрылыс материалдарын өндіруге немесе шикізат ретінде пайдалануға жарайды.

Қазақстандағы экологиялық тұрғыдан зардап шегетін қалалар

Өндірістік және тұрмыстық қалдықтардың әсерінен экологиялық жүктемесі жоғары қалалар аз емес. Олардың қатарына Алматы, Қарағанды, Екібастұз, Семей сияқты қалаларды жатқызуға болады. Ең алдымен өз еліміздегі табиғатты қорғауға жауапкершілікпен қарау қажет.

Бұл бағытта ҚР заңнамасы мен Қоршаған ортаны қорғау саласындағы мемлекеттік шаралар өндірістік қалдықтардың қоршаған ортаға қолайсыз әсерін азайтуға бағытталған маңызды қадамдардың бірі болып саналады.

Қала экологиясы: Алматы және Астана

Алматы

Географиялық орналасуына байланысты Алматыда экологиялық қолайсыздық байқалады. Бұл көбіне ауа алмасудың (ауа айналымының) әлсіз болуымен түсіндіріледі. Автокөліктің көптігі ауаға улы газдардың бөлінуін арттырып, тыныс алу жүйесі ауруларының көбеюіне әсер етеді.

Өндіріс орындарының да үлесі бар: әсіресе желсіз түндерде ауа сапасы төмендеп, қалада демалудың өзі қиындай түседі.

Астана

Қаланың орнықты дамуы тек экономикалық әлеуетке ғана емес, қалалық экожүйенің жағдайына да тәуелді. Гидрометеорология орталығының деректеріне сәйкес, 2007–2008 жылдар аралығында Астанада ауа сапасы біршама жақсарған: ауаның ластану индексі (АЛИ) 2007 жылы 4,7 болса, 2008 жылы 4,28 болған.

Салыстыру

Алматы
АЛИ = 12,1
Республика бойынша
АЛИ = 5,6

Қала ауасын ластаушылардың негізгі үш көзі: стационарлық көздер (ЖЭО, қазандықтар), автокөлік және ұйымдастырылмаған көздер (құрылыс алаңдары, өндірістік алаңдар, цемент нүктелері, асфальт-бетон зауыттары және т.б.).

Астанадағы экологиялық шаралар (мысалдар)

Ауа сапасын жақсарту

  • ЖЭО-1 және ЖЭО-2 күл ұстау құрылғылары қайта жөнделді.
  • Көлік құралдарының бір бөлігі газ жанармайына көшірілді.
  • Қоғамдық көліктің бір бөлігі жаңартылып, EURO-2 және EURO-3 стандарттарына сай дизельді автобустар алынды.
  • Ауыр жүк көліктерін орталық бөліктен шығару және рұқсат беру жүйесін нақтылау бойынша шаралар қабылданды.
  • Автокөлікті пайдалануда экологиялық талаптардың сақталуына мерзімді тексерулер жүргізіледі.

Су сапасы және инфрақұрылым

2007–2008 жылдары Астана су сапасы бойынша екінші класқа (таза) жатқызылды. Судың ластану индексі (СЛИ) 0,94 болды (2006 жылы — 0,97).

Салыстыру

Алматы
СЛИ = 2,15 (3 класс)
Республика бойынша
СЛИ = 2,62 (4 класс)

Су ластануының негізгі себептері — өнеркәсіптік және тұрмыстық қалдықтар, сондай-ақ ашық су қоймаларында көлік жуу фактілері.

  • Жауын су кәрізі құрылысының бірінші сатысы аяқталды.
  • Екінші саты бойынша 11,4 км коллектор құрылысы аяқталды.
  • Тазарту құрылыстары мен үш насос станциясын салу жалғастырылуда.
  • Жыл сайын жер беті суларына гидрохимиялық мониторинг жүргізіледі.

Көгалдандыру: жасыл аймақтардың кеңеюі

Қаланы көгалдандыру және абаттандыруда жалпы мақсаттағы жасыл желектердің негізгі бөлігі ағаштарға, талдарға және көк алаңдарға бөлінеді. Бір тұрғынға шамамен 6,26 м² жасыл желек сәйкес келгені көрсетілген.

Көрсеткіш 2007 2008 2009 2010 2011 2012
Жыл бойында отырғызылған орман, га 700 2500 4500 4700 5100 5000
Жасыл аймақтың аумағы, барлығы (га) 5370,7 7618,3 10173,8 11357,4 13904,2 15723,4

Қауіпті заттар және денсаулыққа әсері

Қоршаған ортаға қауіпті заттарға улы қосылыстар, ауыр металдар, нитраттар, нитриттер және басқа да ластаушылар жатады. Мұндай заттардың әсері Шығыс Қазақстан өңірінде (Өскемен, Риддер, Зырян) жиірек байқалады.

Жиі кездесетін денсаулық мәселелері

Экологиялық қолайсыз аймақтарда тұратын адамдар арасында өкпе мен тыныс жолдарының қабынуы, өкпе ісіктері және ентікпе сияқты аурулардың таралуы жоғары болуы мүмкін. Мұндай қауіптер Арал маңы, Атырау, Шығыс және Оңтүстік өңірлерде өзекті мәселе ретінде аталады.

Оқушылардың ізденіс-зерттеу жұмыстары

Оқушылар берілген тапсырмалар бойынша өз жұмыстарын қорғап, экологиялық мәселелерді нақты мысалдар арқылы талдайды. Материалдар ретінде тақта, слайд және әртүрлі дереккөздер қолданылады.

Семей полигоны

Салдары, тарихи деректер, қазіргі әсері.

Арал теңізі

Экожүйе өзгерістері және әлеуметтік-денсаулық салдары.

Қала экологиясы

Ауа, су, қалдық, көлік факторлары.

Бекіту сұрақтары

1) Өндірістік қалдықтарды жоюдың қандай жолдары бар?

2) Қазақстанда өндірістік қалдықтарды өңдеудің қандай мүмкіндіктері бар?

3) Қазақстандағы негізгі экологиялық мәселелерге нелер жатады?

Қорытынды

Экология — тек табиғаттың мәселесі емес, ол адамның денсаулығы мен өмір сапасына тікелей әсер ететін ортақ жауапкершілік. Сондықтан табиғатты аялап, қалдықты азайту, қайта өңдеу мәдениетін дамыту және экологиялық талаптарды сақтау — баршамыз үшін маңызды міндет.

Үй тапсырмасы

Келесі сабаққа дайындық (мұғалім белгілеген тақырып/сұрақтар бойынша).

Бағалау

Оқушылардың қатысуы, ізденіс жұмыстары және жауаптарының сапасы бойынша.