Сәлем берді ұстаз бізге жымиып, Бар шуылын балалардың тындырып
«Тоқымқағар» — бастауышпен қоштасу мерекесі
Бұл мереке бастауыш сыныпты аяқтап отырған оқушылардың алғашқы үлкен белесін атап өтеді. «Тоқымқағар» ұғымы — жолға шыққан жасқа ақ тілеп, қадамға қуат беретін ізгі дәстүрдің көрінісі. Осы кеште балалардың бойындағы өнер, білім, сөйлеу мәдениеті, сахналық шеберлік пен үлкенге құрмет айқын байқалады.
Мақсаты
- Білімнің сара жолы бастауыштан басталатынын ұғындыру.
- Мектепті, ұстазды құрметтеуге тәрбиелеу.
- Елін, жерін сүюге баулу.
- Сахналық мәдениет қалыптастыру.
- Өнерге деген ұмтылысты шыңдау.
Сабақтың (мерекенің) барысы
Мереке мұғалімнің жүрекжарды ықыласымен басталады. Көрерменге ізет білдіріліп, бастауышты тәмамдағалы отырған оқушылар ортаға шақырылады.
Мұғалімнің құттықтау сөзі
Армысыздар, әлеумет, кеш қонағы!
Бүгін бізде мереке — аса мәнді.
Қуанып, зер салайық, ей, халайық,
Балғындарды қошеметпен қарсы алайық!
Ендеше, бастауышты аяқтағалы отырған оқушыларды ортаға шақырайық!
1-жүргізуші
Ағайын, жұрт ардақты, бармысыздар,
Бәріңіз де есен-сау бармысыздар!
Көрермен куә болсын бастауышқа —
Болашақ шәкірттердің жалғасы бар.
2-жүргізуші
Мектеп, мектеп, бақытқа толды үйің,
Ұша білсек, болмас-ау қону қиын.
Бастауыштың соңғы әнін шырқап бүгін,
Бастауыштың билейміз соңғы биін.
1-жүргізуші
Шаттанамын мен бүгін, шаттанамын,
Оқи да, жаза да білемін — мақтанамын.
Ертелі-кеш ойнайтын қайран күнде,
Сәбиліктің белгісі артта қалды.
2-жүргізуші
Көз салып қараңызшы бойымызға,
Ортақ боп бірінші өскен ойымызға.
Қош келіпсіз, ұстаздар, ата-аналар,
Бастауышпен қоштасу тойымызға!
Ән
«Мектебім»
Көрініс: «Тоқымқағар» мәні
Көріністе екі оқушы — Назар мен Айдос — бастауыштан кейінгі жаңа кезеңді «жолға шығумен» байланыстырып, дәстүрдің мәнін түсіндіреді.
Назар
Иә, құрдас, жол болсын. Шапан киіп алып қайда жол тарттыңыз? Елден ерекшеленіп алыпсыз ғой.
Айдос
Оу, бүгін той емес пе? Тойдың сәнін келтірейін деп киіп алғаным ғой.
Назар
Жұрт бастауышпен қоштасайын деп жатса, неғылған той?
Айдос
Алдымен айтыңызшы: осыдан төрт жыл бұрын қандай едік, қазір қандай болдық?
Назар
Осыдан төрт жыл бұрын ештеңенің мәнісін білмейтін бала едік қой.
Айдос
Ал қазір оң мен солын танитын, ақ пен қараны ажырата білетін, өзіндік пікірі бар саналы азамат болдық емес пе?
Дәстүрге байланыс
Айдос «тоқымқағардың» түпкі мағынасын былай түсіндіреді: ертеде бәсіре деп ен салған құлын атқа айналғанда, баланың алғашқы сапарын ел болып атап өтіп, ақ жол тілеген. Сол қуаныш «Тоқымқағар» деп аталған.
Назардың жыры
Бәсіре ғып ен салған,
Атқа айналды құлыным.
Дәстүр-салтын сақтаған,
Мен қазақтың ұлымын!
Оқушылардың жүрекжарды өлеңдері
Бұл бөлімде балалардың алғашқы мектеп күні, сыныптың жылуы, ұстаздың мейірімі, білімге деген ынта туралы жыр шумақтары оқылады.
1-оқушы
Бәрі есімде — мектепке алғаш барған күн,
Күлімдеп, нұр жүзіміз жанған күн.
Сыңғыр қағып қуанышпен қоңырау,
Шақырғаны алға бізді, арман мың.
2-оқушы
Әсем бөлме, терезелер жап-жарық,
Қойған дерсің шырағданнан шам жағып.
Қара тақта, аппақ парта қаз-қатар,
Отырдық біз, сипап бәрін таң қалып.
3-оқушы
Кіріп келді сыныпқа ұстаз — күнді іліп,
Бөлме іші кетті лезде шын жылып.
Сәлем берді ұстаз бізге жымиып,
Бар шуылын балалардың тындырып.
4-оқушы
Күнде осылай өтіп жатты сан сабақ,
Таразыға түсті талай қанша бақ.
Білімді аңсап шөліркеген санаға,
Құйылды екен сонда қанша бал шәрбат.
Ұстазға алғыс
5-оқушы
Өмірге жол бір өзіңнен бастадым,
Әліпбиді алғаш сенен жаттадым.
Ұстаз-ана, естен кетпес мәңгілік,
Мейіріммен жауырынымнан қаққаның.
9-оқушы
Атағым Алатаудай болса биік,
Тұрса да төбем өсіп, көкке тиіп.
Алдыңда әрқашан тағзым етіп,
Тұрамын, ұстазым деп, басымды иіп.
Ән
«Ұстазым»
Концерттік бағдарлама
Мерекенің келесі бөлігі — түлектердің өнерін паш ететін концерт. Ән, күй, би, көркем сөз және көңілді көріністер арқылы балалар өз қабілетін көрсетеді.
Би
Достықты қимылмен бейнелейтін ортақ би орындалады.
Домбыра — ұлт үні
Қасиетті қос ішекті домбыра — қазақ рухының ажырамас бөлігі. Күйші бала күйді «Тоқымқағар» тойына жиналған барша қауымға арнайды.
Күйші баланың сөзі
Домбырасыз ән қайда, домбырасыз сән қайда?
Ән мен күй бар өмірде, от та лаулап жанбай ма?
Құрманғазы, Тәттімбет — домбырамен сайраған,
Жүрекке от жақсын деп, елге күйін арнаған.
Күй: «Келіншек күйі»
Көңілді тапқыштар өнері
Күлкі — өмірдің шырағы. Бұл бөлімде сыныптың әзіл-қалжыңы жарасқан шағын көріністері ұсынылады.
«Ақымақ ханзада»
Ханзада: Мына халық неге шулап жатыр?
Уәзір: Өзіңіз білесіз, қазір дағдарыс қой. Жұмыс жоқ, халықтың қарны аш. Сондықтан жұрт көшеге шығып, ереуіл жасап жатыр.
Ханзада: Қарны аш болса, нанға май жағып жемей ме?
«Сараңдық»
Мұғалім: Кезекші, бор қайда?
Оқушы: Бор жоқ, апай.
Мұғалім: Онда Әлия апайдан бор сұрап кел.
Оқушы: Әлия апайда да бор жоқ екен.
Мұғалім: Онда Зәуре апайдан сұрап кел.
Оқушы: Зәуре апайда да бор жоқ екен.
Мұғалім: Ендеше шкафтағы өзіміздің борды алып кел.
«Пышақ»
Сарбазбасы: Сарбаздар, тік тұрыңдар! Кімде пышақ бар — бір қадам алға шықсын.
Сарбазбасы: Жарайсың, сарбаз! Саған он күн демалыс берем.
Арада үш күн өтеді.
Сарбазбасы: Сарбаздар, тік тұрыңдар! Кімде пышақ бар — бір қадам алға шықсын.
Сарбазбасы: Жарайсыңдар, сарбаздар! Бәрің де асханаға картоп аршуға барасыңдар. Солға бұрыл!
«Армандау»
Сарбазбасы: Сарбаздар, тік тұрыңдар, саналңдар!
1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 1…
Сарбазбасы: Дұрыс емес, қайта санал!
1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 1…
Сарбазбасы: Сен не, Байтасов, санау білмейсің бе? Әлде математика оқымағансың ба?
Байтасов: Армандауға болмай ма?
(Ескерту: Байтасовтың бойы аласа болғаны дұрыс.)
Би: «Қайратты қыз»
Орындайтындар: Әсия мен Нұрай.
Ән
Ән орындалады.
Көркем сөз
Қазақтың қара өлеңінің құдіретін сезіндірер мәнерлеп оқу сәті ұсынылады. Өлеңдер оқылады.
Сынып туралы фильм
Бағдарламаның әсерлі бөлігі — сынып өмірінен сыр шертетін «Ер-Алаш» фильмі.
Құттықтау және ақ тілек
Фильмнен кейін қонақтарға құттықтау айтуға сөз беріледі. Ізгі тілек — мерекенің шырайын кіргізетін ең қастерлі сәт.
Жүргізушілер сөзі
Той дегенің — қуаныш, қызық барлық балаға.
Құттықтаусыз, сірә да, тойдың сәні бола ма?
Құттықтау үшін сөзді ____________________________ береміз.
Ақ бата
Білім нәрін себе берші,
Күн шуағын төге берші.
Тәрбиелі ұл-қыздарың
Жауқазындай өне берсін!
Ұстазға тілек
Өнегеңді бағаласа ел екен,
Ел ішінде арта берсін берекең.
Ұстаз-ана, үстем болып мерейің,
Құтты болсын бүгінгідей мерекең!
Қоштасу
Жылдар, жылдар — тарихтың мол беттері,
Сен әкелген жақсылықтар көп тегі.
Мәңгі есіңде қалсын, ұстаз, өтінем,
Біз бітірген бастауыш — ұлы жылдың көктемі!
Қош бол, бастауышым!
Аман-есен бол, аяулы ұстаз!
Қорытынды сөз
Мұғалім
Бастауышта оқыдық,
Ойға білім тоқыдық.
Шәкірт бізден — жалындар,
Ертеңгі ірі ғалымдар.
Алдыңда ұзақ жолың бар,
Оқумен өсіп, толыңдар.
Қиындыққа мойымай,
Аман-есен болыңдар!
Бастауышпен қоштасу ертеңгілігі осымен аяқталады.