Қазақша рефераттар

Табиғат - емші, денсаулық көзі

Бізді қоршаған табиғат

Табиғат — күрделі әрі алуан түрлі әлем. Оны қаншалықты терең танып-білсек, соншалықты қызығы арта түседі. Табиғат бізге өмір сүруге қажеттінің бәрін береді: тамақ, киім, баспана. Табиғатқа деген сүйіспеншіліктен махаббат та, Отанға деген құрмет те басталады.

Бүгінгі сынып сағатында біз танымдық саяхат жасаймыз. Саяхат барысында білім, достық, тапқырлық, шапшаңдық және тапсырманы ұқыпты орындау қажет болады. Адам табиғатпен тығыз байланыста: жапырақ сыбдыры, бұлақ сылдыры, бұлбұл үні мен жәндіктердің дыбысы — бәрі де табиғаттың тілі.

Мақсаты

  • Табиғат туралы ой-өрісті дамыту.
  • Білуге құштарлықты, логикалық ойлауды, сөйлеу мәдениетін жетілдіру.
  • Табиғатты сүюге, қорғауға, ұйымшылдық пен өзара сыйластыққа тәрбиелеу.

Орны

Сынып кабинеті.

Көрнекілігі

  • Интерактивті тақта
  • Слайд-шоу
  • Экологиялық жағдайларға қатысты фотосуреттер

Кіріспе: Экология деген не?

Қазіргі кезде «экология» сөзін жиі естиміз. Бұл ұғым грек тілінен аударғанда «үй-жай» және «мекен туралы ілім» деген мағына береді. Экология бірнеше бағытқа бөлінеді: аутэкология, синэкология, демэкология, биоэкология, адам экологиясы.

Табиғаттың әсемдігін сезініп, оның тілін «оқи» білу — байлығын қорғаудың алғашқы қадамы.

Танымдық саяхат: аялдамалар

Енді саяхатымызды бастайық. Әр аялдамада ойлануды, байқауды және өз білімімізді нақты мысалдармен толықтыруды талап ететін тапсырмалар бар.

I аялдама: Қорық

Биоалуантүрлілік

Елімізде 9 қорық бар. Қорықтарда жануарлардың көптеген түрі кездеседі, олардың бір бөлігі бізге жақсы таныс.

Тапсырма: «Сен білесің бе?»

Жануарлардың ерекшеліктерін айтып беріңдер.

  • Орлов сәйгүлігі: әріптерден сөз құрастыра алады және дыбыстап жауап бере алады деген дерек айтылады.
  • Тоты құс: адамша сөйлей алады және сөздерді орнымен қолданады: «Сәлем!», «Қайырлы түн!», «Тамақ бер!», «Тоңып қалдым» т.б.
  • Қарға: қатып қалған нанды шалшық суға салып жібітіп жейді — шоқып, қайта салып, жұмсарған соң қоректенеді.
  • Сауысқан: ұясына жылтыр заттарды жинауға әуес.

II аялдама: Ботаникалық бақ

Өсімдіктер әлемі

Айналаға қарасақ, таныс та, бейтаныс та өсімдіктер өте көп. Осы тұста дәрілік өсімдіктерді еске түсірейік.

Итмұрын

Дәруменге бай, халық медицинасында кең қолданылады.

Жалбызтікен

Жұмсартқыш әсерімен танымал дәрілік өсімдік.

Меңдуана

Улы өсімдік, сондықтан қолдануда ерекше сақтық қажет.

Түймедақ

Көп қолданылатын шөп, тыныштандырғыш қасиеті бар.

Өгейшөп

Жөтелге қарсы шөп ретінде белгілі.

Усарғалдақ

Әсемдікпен қатар, құрамын дұрыс танып қолдануды қажет етеді.

«Неге?» деген сұрақ — білуге құштарлықтың белгісі. Ол бізге қоршаған әлемнің мәнін түсінуге көмектеседі.

Ойын: «Ең, ең, ең...»

Сұрақтарға жауап беріңдер.

  1. 1.Ең үлкен гүл: Раффлезия (салмағы шамамен 24 кг, диаметрі 1 м).
  2. 2.Ең үлкен шырынды жеміс: асқабақ.
  3. 3.Ең улы саңырауқұлақ: мухомор.
  4. 4.Ең жеңіл ағаш (сабағы): бальза.
  5. 5.Ең ұзақ жасайтын ағаш: секвоя (3000–5000 жыл).
  6. 6.Ең ұзын сабақ: ротанг пальмасы.
  7. 7.Ең ұзын жапырақты ағаш: цейлон пальмасы.
  8. 8.Ең үлкен құрғақ жеміс: Оңтүстік Азияда өсетін энтада ағашының бұршаққыны (ұзындығы 1,8 м, ені 1,5 м).

III аялдама: Зоологиялық бақ

Қызыл кітап

Біз азайып бара жатқан жануарлар мен құстардың Қызыл кітапқа енгізілетінін білеміз. Білгендеріңше мысал келтіріңдер.

Мысалдар

Құлан, жайран, келес, бүркіт, қызғылт бірқазан, лашын, арқар (Алтай, Қызылқұм, Қаратау), қыран, жалман, шағала, қабылан, ақ тырна, ителгі, Жетісу бақатісі.

Ойын: «Құстар туралы кім көп біледі?»

  • Пингвин: құстардың ішіндегі ең жақсы жүзгіштердің бірі, сағатына 30 км-ге дейін жүзе алады.
  • Бүркіт: күн көзіне тіке қарай алатын құс; аңшылықта қыран ретінде бағаланады.
  • Тырна: өте сақ құс; көбіне су маңында тіршілік етеді, ұшқанда тізбектеліп (үшбұрыш түзіп) ұшады.
  • Аққу: құстың сұлуы, табиғаттың көркі; достық пен махаббаттың нышаны.
  • Үкі: екі көзін бірдей бағыттап, айналасын дәл бақылай алатын құс ретінде сипатталады.
  • Торғай: бұтақта дыбыс шығармай қонақтап отырса, жел болмайды деген халықтық болжам бар.
  • Қарға: топтанып қарқылдаса — аяз, ал ұшып жүріп қарқылдаса — қар жауады деген ырым айтылады.

IV аялдама: «Көгілдір экран»

Мәселе & шешім

Экологиялық мәселелерді түсіну үшін берілген ақпараттарға қарап, қандай қорытынды жасауға болатынын талқылайық.

Берілген деректер

  1. 1.Адамзат дамыған сайын, соңғы ғасырларда жер қойнауынан алынған құнды байлық көлемі бірнеше есе артты.
  2. 2.Қазіргі кезде бос жатқан жерлердің үлесі 20%-ға дейін жеткені айтылады.
  3. 3.Өндіріс қалдықтары көбейіп, табиғат шикізат арқылы улануда.
  4. 4.Ауаға көмірқышқыл газының өте көп мөлшері шығарылып, парниктік әсер күшейіп отыр.
  5. 5.Озон қабатының жұқаруы және қышқыл жаңбырлардың жаууы тірі ағзаларға қауіп төндіреді.
  6. 6.Қазақстанның орталығындағы Байқоңыр ғарыш айлағының экологияға кері әсері бар екені сөз болады.

Көтерілетін негізгі мәселелер

  • Ормандардың жойылуының алдын алу және өрт қауіпсіздігін күшейту.
  • Пайдалы қазбалар мен орман байлықтарына жауапкершілікпен қарау, табиғатты қорғау.
  • Полигондар мен ядролық қару-жарақтардың зардабын жою, қауіпсіздікті арттыру.
  • Азайып бара жатқан өсімдіктер мен жануарларды танып-білу және сақтау.
  • Ауыз суды таза ұстау; Арал мен Балқаш сияқты су көздерін қорғау.
  • Өз қаламызды, өз өлкемізді таза ұстау; ағаш отырғызуды көбейту.

Қорытынды және үндеу

«Табиғатым, аспаным — бізден қорғау сұрайды.»

Орманды сақтаймыз!

Өзенді тазалаймыз!

Соғысқа «жоқ» дейміз!

Жер шарын қорғаймыз!

Үндеу

Табиғат — сұлулықтың бастауы. Оны түсінген адам табиғатты қуаныш көзі ретінде сақтауға тиіс. Табиғат — емші, денсаулықтың қайнары. Су мен ауаны ластауға жол бермейік. Флора мен фаунаны қорғайық. Табиғи байлықтарды үнемдеп пайдаланып, келер ұрпаққа аманат етейік.

Жер шарының болашағы — сіздердің қолдарыңызда.

«Табиғатым, Жер-Ана!» (өлең)

Жер-Ана, сенсіз өмір жоқ,
Тұрса да мәңгі күн шығып.
Гүлденсең болды көңіл тоқ,
Сенсіз өспес бір шыбық.

Қандай ғажап, керемет-ті табиғат,
Уа, бауырым, пейіл қойшы пайымдап.
Игіліктің көкше гүлдері, өзендер,
Сеңгір таулар, гүлді орман, қайың бүр.

Ей, замандас, ең алдымен досыңды ұқ:
Досың — жер, мөлдір ауа, өсімдік.
Ала жүріп осылардың сыйлығын,
Осыларды қорлау деген не сұмдық?

Білсең егер, табиғатта зор мән бар:
Онда аң-құс, жануар, ормандар.
Жерің, суың, таза ауаң қажет-ті —
Шын жүректен оны сендер қорғандар.