Қазақша рефераттар

Мұхит суының тереңдігін өлшейтін құрал

Су экологиясы • Суды қорғау және үнемдеу

Суды қорғау: тіршілік нәрін қадірлеу және тиімді пайдалану

Су — күнделікті өмірде үйреншікті көрінетін сұйықтық. Алайда оның адам ойы жетпейтін таңғажайып қасиеттері мен табиғаттағы орны ерекше. Сондықтан география ғылымы, соның ішінде гидрология, талай ғасырдан бері суды жан-жақты зерттеп келеді.

«Өмірдің ақ сүт берген анасы — су,
Көздің күлімдеген қарасы — су.
Су бүріксең, талған адам жияды есін,
Ажалға су міндетті ара түсу.»

О. Асқар

Судың Жердегі таралуы

Су қабығы (гидросфера) Жер шарының шамамен 71%-ын алып жатыр. Бұл көрсеткіш судың адам тіршілігіндегі рөлінің орасан екенін дәлелдейді. Ғалымдардың пайымдауынша, алғашқы тіршілік құрлықта емес, суда пайда болған.

Планетадағы су қоры
≈ 350 млн км³

Жерді ғарыштан қарағанда «су планетасы» деуге болады: су мұхиттарда, өзен-көлдерде, мұздықтарда және жер астында кездеседі.

Атмосферадағы су
≈ 20 т/км²

Әр шаршы шақырым аумақта орта есеппен 20 тоннадай су бу түрінде ауада қалқып тұрады.

Мысал ретінде: жер қыртысының шамамен 1 км тереңдік қабатында 4 млн км³ су сақталуы мүмкін екені айтылады.

Судың адам мен шаруашылықтағы маңызы

Адам ағзасының шамамен 65%-ы судан тұрады. Өсімдіктер мен жануарлардың өсуі, қоректенуі және көптеген биохимиялық реакциялар тікелей суға байланысты.

Егіншілік
1 кг бидай

Өсіруге шамамен 2 т су қажет.

Мал шаруашылығы
1 кг ет

Өндіруге шамамен 20 т су жұмсалады.

Өнеркәсіп
1 т алюминий

Өндіруге 45–60 т су кетеді.

Тұрмыстағы су ізі

Орта есеппен адам жылына шамамен 60 т ауызсу ішеді. Оған күнделікті тұрмыстық тұтынуды қосқанда, бір адамның жылдық су қажеттілігі ≈ 360 т-ға дейін жетуі мүмкін.

Қағаз өндіру, мұнай өңдеу сияқты салаларда да су негізгі ресурс саналады.

Су — мәдениет пен сенімде

Қазақ халқы суды қадірлеп, оны тіршіліктің нәрі деп ұққан. «Су бермеу, судан тарықтыру» ауыр қылмыс саналса, жолаушыға сусын беру — ізгілік белгісі болған.

«Ей, шырағым, ағып жатқан суды тегін деме — судың да сұрауы бар».

Ежелгі мифтер

Ертедегі грек мифтерінде Зевстің қызы Афродита теңіз көбігінен пайда болып, сұлулық пен махаббаттың символына айналғаны айтылады.

Дін мен дәстүр

Құранда дәрет алу және ғұсыл құйыну (денені толық жуу) туралы баяндалады. Ал орыс халқында сәбиді шоқындыру рәсімінде суға шомылдыру дәстүрі болған.

Ойнаймыз да, ойлаймыз: сұрақтар

  1. 1

    Судың тұздылығын өлшейтін өлшем қандай?

  2. 2

    Дүние жүзіндегі ең үлкен, ең ұзын және ең енсіз бұғаздарды ата.

  3. 3

    Мұхит суының тереңдігін өлшейтін құрал қалай аталады?

  4. 4

    Дүниежүзілік мұхиттың бөліктерін ата.

  5. 5

    Жерорта теңізінің суы толық жаңарып отыруы үшін шамамен қанша жыл қажет?

  6. 6

    Аустралияда кеуіп қалған өзен арналары қалай аталады?

Мақал-мәтелдерді толықтыр

Судың кепкені —

тіршіліктің кеткені.

Суды лайлама —

балығын шошытасың.

Су бергеннің сауабы бар —

су төккеннің жауабы бар.

Су бар жерде —

өмір бар.

Шығармашылық тапсырма

«Су экологиясы. Суды қорғау және үнемдеу» тақырыбында таңдауың бойынша:

  • өлең жаз;
  • сурет сал;
  • эссе жаз.