Туынды зат есім жасайтын жұрнақтарды ата
Сабақтың тақырыбы
Туынды зат есімнің жасалуы.
Сабақтың мақсаты
-
Білімдік
Туынды зат есім туралы алған білімді, білік-дағдыларды еске түсіріп, жүйелеу және қорытындылау.
-
Дамытушылық
Оқушылардың ойлау қабілетін, сөздік қорын дамыту; сөйлеу және әңгімелеу дағдысын жетілдіру; өз бетінше жұмыс орындауға баулу.
-
Тәрбиелік
Ізденімпаздыққа, тазалыққа, ұқыптылыққа тәрбиелеу.
Сабақтың әдістері
Сабақтың көрнекілігі
-
Сөзжұмбақ
Қайталау мен бекітуге арналған.
-
Сызба
Туынды сөздердің жасалуын көрсетуге.
-
Интерактивті тақта
Жаттығулар мен талдауға қолдау.
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
Психологиялық дайындық:
Қазақ тілі — өмірің де, өлең де,
Қазақ тілі — тамыр жайған тереңге.
Қазақ тілі — болашаққа жетелеп,
Ұрпақтарды танытады әлемге.
II. Үй тапсырмасын тексеру
Сөзжұмбақ арқылы қайталау жүргізіледі:
1)
Есе арттыру үшін не істейміз? (көбейту)
2)
Санды кеміту үшін не істейміз? (азайту)
3)
Ылдиға қарай ағатын бұлақ суы қалай аталады? (жылға)
4)
«Айтқаныңды екі етпей, ақ сүтіңді өтермін, ана» (Ғали Орманов). Жауабы: ана.
5)
Резеңке секіргіш ойыншық: (доп)
6)
Абайға қатысты тіркес: Абай шаңырағы.
7)
Сөз таптарының бірі: (зат есім)
8)
Сөз таптары: (етістік, сын есім)
9)
Сөз табы: (сан есім)
10)
Сөз құрамының негізгі бөліктері: (түбір, қосымша)
Қайталау пән аралық байланыстар арқылы да тексеріледі.
Жаңа сабақ
Бүгін негізгі және туынды зат есімге тоқталамыз. Негізгі назар — туынды зат есімнің жасалу жолдарына аударылады.
Дәптермен жұмыс
Күннің жадын жазу.
Мысал
Бас түбірінен туынды сөздер жасау:
Бұл мысалдар негізгі түбірден жұрнақ арқылы туынды зат есім жасалатынын көрсетеді.
Ой шақыру: «Ойлан да тап» ойыны
Берілген жұрнақтарды жалғап, туынды зат есімдер құрастырыңыз. Көп нүктенің орнына негізгі зат есімді қойып жазыңыз.
… + -шік
Мысал: көл → көлшік
… + -тық/-тік
Мысал: дос → достық
… + -ші
Мысал: кезек → кезекші
… + -дік/-тық
Мысал: сөз → сөздік
… + -лық/-лік
Мысал: сый → сыйлық
… + -кер
Мысал: іс → іскер
31-жаттығу (ауызша)
Берілген жұрнақтармен жұмыс: -шылық, -гіш.
«Біліміңді көрсет» тапсырмасы
Төмендегі сөздерге тиісті жұрнақтарды жалғап, туынды сөздер жасаңыз:
Қай сөз табына жатады?
Талдау
Адал, ұзын, сұлу, таза, биік — бұлар сын есім.
Семантикалық карта
Сөздерге сәйкес жұрнақтарды табыңыз: -қ, -с, -ғыш, -дық, -гіш, -лық, -қыш, -тік.
| № | Сөз | Жұрнақ(тар) |
|---|---|---|
| 1 | ұш | |
| 2 | біл | |
| 3 | іл | |
| 4 | сыз | |
| 5 | жүз | |
| 6 | өшір | |
| 7 | ұзын | |
| 8 | сұлу | |
| 9 | таза | |
| 10 | биік |
Шығармашылық тапсырма
Тірек сөздерді пайдаланып, шағын өлең құрастырыңыз:
атпаймыз
қорғаймыз
саптаймыз
ақтаймыз
Мәтінмен жұмыс
«Өнерлі бала»
Мәтінді оқып, қарамен жазылған сөздердің түбірін табыңыз. Сол түбірлерге әртүрлі жұрнақ жалғап, туынды зат есім жасаңыз.
35-жаттығу
Мақал-мәтелдерді жатқа жазу:
- Адал достық алтыннан да қымбат.
- Адамды еңбек асырар, жалқаулық құтын қашырар.
Сабақты қорытындылау
1) Бекіту сұрақтары
- Туынды зат есім қалай жасалады?
- Туынды зат есім жасайтын жұрнақтарды атаңыз.
2) Бағалау
Оқушыларды мақтау, мадақтау және бағалау жүргізіледі.
3) Үй тапсырмасы
33-жаттығу: жазу және жаттау. Туынды зат есімнің құрамын тиісті белгімен көрсетіп белгілеу.