Қуан анам

Ана тілім — мақтанышым, мерейім

Бұл іс-шараның басты мақсаты — оқушыларға мемлекеттік тілдің қадір-қасиетін терең ұғындыру, ана тілімізді құрметтеуге баулу, тіл мәртебесін биік ұстаудың азаматтық парыз екенін сезіндіру. Әр халықтың өзіне тән салт-дәстүрі, діні, мәдениеті және тіл ерекшелігі болатынын түсіндіре отырып, оқушылардың ой-өрісін кеңейту, дүниетанымын тереңдету, сөздік қорын молайту және жұрт алдында еркін, мәнерлі сөйлеу дағдысын қалыптастыру көзделеді.

Негізгі бағыт

Мемлекеттік тілге құрмет — елдік сананың өлшемі.

Тәрбиелік мәні

Ұлттық тәрбие ана тілінен бастау алады.

Дағды

Сөз мәдениеті, еркін сөйлеу, ойды жүйелі жеткізу.

Іс-шараның барысы

Жүргізушілердің кіріспе сөзі

Жүргізушілер ұстаздар мен қонақтарға алғыс айтып, 8–9-сынып оқушылары дайындаған «Тілдер мерекесіне» арналған мерекелік бағдарламаны ұсынды. Егемендікпен бірге ана тіліміздің еңсесі көтеріліп, ұлттық рухымыз жаңғырып, көптен күткен арманның орындалғаны айтылды.

Негізгі ой

Әр ұлттың өзіндік болмысы бар; ұлттық тәрбиенің бастауы — ана тілі.

Үндеу

Тілді қорғау — парыз. Ана тілді білу — жауапкершілік.

Тіл туралы жыр жолдары (мәнерлеп оқу)

Тілім менің! Тілім үшін мың өліп, тірілді елім,
Арымменен бірдей көріп, қатар қойып.
Тілді қорғау — парызым бүгін менің,
Қазақ тілі жасай берсін мәңгілік!

Қазақ тілің — атаң, анаң,
Қуат алар Отаның да содан.
Дүниеде ешбір асыл
Тең келмейді қатар оған.

Қуан, далам! Қуанатын күн бүгін!
Тіл туралы заңым енді күшінде —
Ел елдігі бағаланар тілімен,
Сол арқылы құлпырады гүл бағы.

Бұл бөлімде оқушылар тілдің киесі, заңдық мәртебесі, елдік пен рухтың байланысы туралы ойды өлең арқылы тереңдетті.

Ұлт ұстаздарын тану (сұрақ-жауап)

Торғай даласында туған, тілі үшін жазықсыз жапа шеккен ұлт арысы кім?

Жауап: Ахмет Байтұрсынұлы

«Алтын тілім» деп соққан жүрегімен түркі елінің бірлігін аңсаған, баба тілін жырлаған ақын кім?

Жауап: Мағжан Жұмабаев

Салт-дәстүр көрінісі: «Бата беру» рәсімі

Қазақ халқында бата — ұрпаққа тілек, өмірге бағыт. Әдетте батаны көпті көрген, жасы үлкен ақсақалдар береді. Бұл көріністе бойжеткен қызға және жас нәрестеге арналған бата беру сәттері сахналанды.

Қатысушылар

Ақсақал: Барақбаев Асылмұрат
Қария: Қысатай Әлібек
Бойжеткен: Аязбай Гаухар
Балалы келіншек: Айдана
Күйеуі: Ержан

Рәсімнің мәні

Бата — ізгі тілек арқылы адамға рухани қуат беру, жақсылыққа жетелеу дәстүрі.

1-көрініс: бойжеткенге бата

Талдай бой берсін,
Жақсы ой берсін,
Қардай жанар берсін!
Анаңа шуақ болсын,
Ағаңа қуат болсын.
Нәзік жаның болсын,
Еліңнің ары болсын.
Басыңа өнердің бағы қонсын,
Ақ Орданың шамы болсын!
Әумин!

2-көрініс: нәрестеге бата

Келіншек ауыл ақсақалынан нәрестеге бата сұрай келеді.

Қолыңды жай, балам!
Нәрестенің бауы берік болсын.
Азамат болып ер жетсін.
Ақсақал болып төрлетсін.
Мінері болсын салмақты,
Өнері болсын жан-жақты.
Осы айтқанның бәрі кеп,
Алла берсін зор бақты!
Әумин!

«Ана тілім — бақытым» (оқушылардың ой-толғауы)

Ана тілім — дана тілім, бақытым.
Қазақ тілін білу — менің парызым.
Тілім — ұмытылмас тірлігім,
Кім біледі тіліміздің тағдырын?

Тіл тағдыры алаңдатар бүгінде:
Сен болмасаң, ертеңгі күнім не?
Қазақ тілін сүйемін мен жаныммен,
Қазақ болып қалу үшін түбінде.

Тіл деген — қасиетті ұғым.
Қазақ тілі — жырлайтын жырым.
Ұмытпайық тілімізді ешқашан,
Қасиетін сақтайтын сырым.

Музыкалық бөлім

Астананың туған күнін атап өту дәстүрге айналып келеді. Осыған орай 8-сынып оқушылары «Астана әнін» орындады.

9 «Г» сынып оқушылары Абайдың «Желсіз түнде жарық ай» әнін орындап, кештің көркін аша түсті.

Білімді бекіту: сайыс және викторина

Мақал-мәтелдер сайысы

1-топ: 8-сынып

10 тапсырма

Тіл тас жарады, тас жармаса — бас жарады.
Дәлелсіз сөз — желмен тең.
Ине көзінен сынады, шешен сөзінен сынады.
Піл көтермегенді тіл көтереді.
Сөз тапқанға қолқа жоқ.
Жеті жұрттың тілін біл, жеті түрлі ілім біл.
Шебердің қолы ортақ, шешеннің қолы ортақ.
Қаһарлы сөз қамал бұзар.
Бас кеспек болса да, тіл кеспек жоқ.
Айтылған сөз — атылған оқпен тең.

2-топ: 9-сынып

10 тапсырма

Бал тамған тілден у тамған.
Тауды, тасты жел бұзар, адамзатты сөз бұзар.
Жақсы сөз — жарым ырыс.
Жақсы байқап сөйлер, жаман шайқап сөйлер.
Тіл қылыштан өткір.
Ана сүті бой өсіреді, ана тілі ой өсіреді.
Жыланның уы тісінде, адамның уы тілінде.
Көре-көре көсем боларсың, сөйлей-сөйлей шешен боларсың.
Тілден артық қазына жоқ.
Сүңгі жарасы бітер, тіл жарасы бітпес.

Викториналық сұрақтар

Оқушылардың мемлекеттік тілді меңгеру деңгейін байқау үшін екі топқа тарихи-мәдени, тіл білімі және әдебиетке қатысты сұрақтар қойылды.

1-топқа сұрақтар

ҚР қашан тәуелсіздік алды?: 1991 жыл, 16 желтоқсан.
Қазақтың тұңғыш ғарышкері кім?: Тоқтар Әубәкіров.
Шоқанның әжесі кім?: Айғаным.
«Көксерек» әңгімесінің басты кейіпкері кім?: Құрмаш.
Ұлттық тағамдардан нені білесің?: Қазы-қарта, жал-жая, бесбармақ, қымыз, шұбат.
Үстеудің неше түрі бар?: 7.
«Қазақ хрестоматиясын» жазған кім?: Ыбырай Алтынсарин.
Күй атасы кім?: Құрманғазы.
«Орфография» сөзі қай тілден енген?: Грек тілінен.
Қазақ тілі қай тілдер тобына жатады?: Түркі тілдер тобына.

2-топқа сұрақтар

Қазақ тілі алғаш мемлекеттік мәртебесін қай жылы алды?: 1989.
Абайдың туған жылы?: 1845.
«Қазақ даласының жарық жұлдызы» кім?: Шоқан (Шоқан Уәлиханов).
«Ақылды» сөзінің түбірі қандай?: Ақыл.
Қазақ әліпбиін жасаған ғалым кім?: Ахмет Байтұрсынұлы.
Ұлттық киімдер қалай аталады?: Тақия, бешпент, қамзол, сәукеле, тон, ішік, кимешек және т.б.
Беташар қашан айтылады?: Келін түскенде.
Тұңғыш кемеңгер ағартушы кім?: Ыбырай Алтынсарин.
Алғашқы романист жазушы кім?: Міржақып Дулатұлы («Бақытсыз Жамал»).
Қазақ халқының салт-дәстүрлерін ата.: Шілдехана, бесік той, тұсаукесер, құда түсу, келін түсіру, қыз ұзату және т.б.

Қорытынды

Осылайша 8–9-сынып оқушылары дайындаған сыныптан тыс іс-шара мәресіне жетті. Кештің түйіні — ана тіліне құрмет көрсету, мемлекеттік тілдің мәртебесін асқақтату және ұлттық құндылықтарды қастерлеу. Тыңдағандарыңызға көп рақмет!