Диалогтік оқыту
Диалогтік оқытуды тиімді қолдану: әңгіме мен сұрақ түрлерін ажырату
Диалогтік оқытуды оқу үдерісінде мақсатты әрі жүйелі қолдану мұғалімге сұрақ түрлерін және әңгіменің түрлерін нақты ажыратуды үйретуге мүмкіндік береді. Мұндай тәсіл оқушылардың қызығушылығын арттырып қана қоймай, олардың ойлау деңгейінің тереңдеуіне және оқу жетістігінің өсуіне ықпал етеді.
Мақсаты
- Диалогтік оқыту, әңгіменің түрлері және сұрақтың түрлері туралы түсінік қалыптастыру.
- Сабақ үдерісіндегі диалогтік оқытудың маңызын түсіндіру.
- Жоғары дәрежелі (ашық) сұрақтарды құрастыру дағдыларын жетілдіру.
- Мұғалімдерге сабақ барысында диалогті ұтымды пайдалануды үйрету.
Сілтемелер
- Мұғалімге арналған нұсқаулық, 98–104-беттер.
- Таныстырылым материалдары және бейнефильмдер.
Оқу нәтижелері
- Оқу үдерісінде диалогтік оқытуды қолданудың маңызын түсінеді.
- Әңгіменің түрлері туралы мәлімет алады.
- Сұрақты нақты қоюдың тиімділігін ұғынады және қолданады.
- Жаңа әдіс-тәсілдерді сабақта қолдануды үйренеді.
Түйінді идеялар
Диалогтің маңызын ашу және сабаққа оқыту нысаны ретінде әңгімелесуді енгізу — барлық оқушылардың білім алу, мақсатқа жету және сынып өміріне қатысу қабілеттерін арттырудың тиімді жолы. Бұл үшін оқушыны тұлға ретінде дамытуға ерекше назар аударылады.
Диалог сабақта оқушылардың қызығушылығын көтеріп қана қоймай, олардың білім деңгейінің тұрақты өсуіне де тікелей үлес қосады.
Шульманның “үш көмекшісі” және Абай ойы
Шульман табысты оқыту үшін “бас, жүрек, қол” үйлесімін ерекше атап өтеді. Бұл ұстаным Абай Құнанбаевтың “Үш-ақ нәрсе адамның қасиеті: ыстық қайрат, нұрлы ақыл, жылы жүрек” деген ойымен үндес: жаңа форматтағы мұғалім осы үш тіректі саналы түрде қолдана білуі қажет.
Ресурстар
- Үлестірмелі материалдар
- Постер, маркерлер
- Бейнероликтер
- Түрлі-түсті стикерлер
Оқыту әдістері
- Топтық, жұптық және ұжымдық жұмыс
- Көру және есту арқылы сын тұрғысынан ойлау
- Интербелсенді әдістер
- Рефлексия
Негізгі тапсырмалар
- Ой қозғау
- Сұрақ құрастыру
- Постер қорғау
- Ашық сұрақ құрастыру
- Бағалау және рефлексия
Табыс критерийлері
- Диалогтік оқыту және оның маңызын түсіндіру.
- Әңгіменің түрлерін сипаттап, өз сабағында басым болатын түрін анықтау.
- Сабақта қолданылатын сұрақ түрлерін нақтылау.
- Диалогтік оқытуды қолдану бойынша ұсыныс беру.
Миға шабуыл: негізгі сұрақтар және қысқа анықтамалар
Диалог дегеніміз не?
Диалог — екі немесе бірнеше адамның кезектесіп сөйлесуі арқылы жүзеге асатын ауызекі тілдің ерекше формасы.
Диалогтік әңгіме нені білдіреді?
Белгілі бір тақырыпқа бағытталған диалог жүргізуге негізделген вербалды-коммуникативтік әдіс. Идеялар екі бағытта алмасып, оқушының қарқынды білім алуына ықпал етеді.
Диалогтік оқыту деген не?
Мұғалім мен оқушының өзара әрекеті арқылы оқу материалын меңгертуді көздейтін, нақты ережелерге сүйеніп құрылатын оқыту тәсілі. Ол оқушыларды проблеманы анықтап, шешім табуға итермелейді және оқу белсенділігін арттырады.
Әңгіме әдісі қалай жұмыс істейді?
Әңгімелесу барысында оқушылар мұғалім қойған және құрдастарынан туындаған сұрақтарға жауап бере отырып, жаңа білім алады, бар білімін қайталайды әрі бекітеді.
Сұрақ қою неліктен маңызды?
Дұрыс қойылған сұрақ оқытудың тиімді құралына айналып, оқушының ойлануына, өз пікірін қосуына және білімін кеңейтуіне мүмкіндік береді.
Сұрақтың қандай түрлері бар?
Тақырыпты түсінуді тереңдету үшін төмен дәрежелі және жоғары дәрежелі сұрақтар қолданылады. Сондай-ақ түрткі болу, сынақтан өткізу және басқаға бағыттау сияқты тәсілдер тиімді.
Мерсер (2000) атап өткендей, диалог барысында оқушы мен мұғалім тең құқылы серіктес ретінде бірлескен білім алу және пікір алмасу үдерісіне тартылады.
Коучинг құрылымы: тапсырмалар мен әрекеттер
I. Психологиялық ахуал және топқа бөлу
Уақыты
2 минут
Сәлемдесу, жағымды көңіл-күй қалыптастыру, сергіту сәті (“Күміс құмған-ай”).
Уақыты
1 минут
Қатысушылардан белсенділік және бірлескен жұмыс мәдениетін сақтау талап етіледі.
Уақыты
1 минут
Жүрек, қол, бас, әңгімелесіп отырған адамдар және балалар бейнеленген қиындылар арқылы 5 топқа бөліну.
II. Тақырып, мақсат және күтілім
Қатысушылар құрастырған суреттер бойынша ой бөліседі: суретте не бейнеленген, қандай идея береді, бүгінгі тақырыппен байланысы бар ма?
Коучингтің мақсаты нақтыланады: диалогтік оқыту, әңгіменің түрлері мен сұрақ түрлері туралы білімді жүйелеу және жоғары дәрежелі сұрақтарды құрастыруды тәжірибеде меңгеру.
III. Миға шабуыл (негізгі ұғымдарды өзектендіру)
- Диалог дегеніміз не?
- Диалогтік оқытуды қалай түсінесіз?
- Әңгіме дегеніміз не?
- Сұрақты қалай қою керек?
- Сұрақтың қандай түрлері бар?
Қатысушылар ойларын түрлі-түсті стикерлерге жазып, топ ішінде оқып, ортақ талқылауға ұсынады.
IV. I тапсырма — Постер жасау (ЖИГСО)
Уақыты
15 минут
“Сиқырлы қобдиша” арқылы топтар тапсырма нөмірін таңдайды және берілген таратпа материалды ЖИГСО әдісімен меңгеріп, постер дайындап қорғайды.
Тақырыптар
- №1. Диалогтік оқытудың тиімділігі
- №2. Әңгіменің түрлері
- №3. Сұрақтың түрлері
- №4. Диалогтің бес үлгісі
- №5. Сарапшы топ
Бағалау критерийлері (1–5 балл)
- Тақырыптың ашылуы
- Ойдың жүйелілігі
- Постердің безендірілуі
- Өзіндік жаңа идея
- Қорытынды
- Топтың қатысуы
Сарапшы топ критерийлер бойынша бағалайды.
V. II тапсырма — Рөлдік ойын
Уақыты
10 минут
Әр топқа бейнежазбадағы диалог ұсынылады. Топ мүшелері диалогті сахналап орындайды.
Диалог тақырыптары
- №1. Екі сәби арасындағы диалог
- №2. Құстардың диалогы
- №3. Басшы мен қызметкердің диалогы
Өзара бағалау: “басбармақ” тәсілі.
VI. III тапсырма — “Ойлан, жұптас, талқыла”
Уақыты
15 минут
“Мақтаншақ қыз” мультфильмін тамашалап, кейін “Ойлан, жұптас, талқыла” әдісі бойынша тапсырмаларды орындайды.
Талқылау сұрақтары
- Мақтаншақ қыз бен анасын сипаттаңыз.
- Мақтаншақ қыздың әрекеттеріне баға беріңіз.
- Мақтаншақ қызды қалай өзгертуге болады?
- Ханның бейнесін сипаттап, әрекетін талдаңыз.
- Мультфильмді бүгінгі күнмен байланыстырыңыз.
Талқылау барысында әңгіменің қай түрі қолданылғаны айқындалады.
VII. IV тапсырма — “Сұрақ қою шеберлері”
Уақыты
5 минут
Тәжірибе жүзінде ашық сұрақтар құрастыру. Нысан: мультфильм мазмұны.
“Жіңішке” сұрақтар
Бір сөзбен немесе қысқа жауапты қажет етеді.
- Кім? Не? Қашан?
- … қалай аталады?
- … болған ба? … мүмкін бе?
- … дұрыс па? Сіз келісесіз бе?
“Жуан” сұрақтар
Ойлануды, талдауды және дәлелдеуді қажет етеді.
- Үш дәлел келтіріңіз: …, …, …
- Неліктен … екенін түсіндіріңіз.
- Сіз неге … деп ойлайсыз/есептейсіз?
- … айырмашылығы неде?
- Егер … болса, не болатынын болжаңыз.
Қорытындылау
Коучинг соңында төмендегі сұрақтар арқылы жинақтау жүргізіледі:
- Сабағыңызда әңгіменің қай түрі жиі орын алады?
- Сұрақ қойған кезде қай түрін жиі қолданасыз?
- Оқушыларыңыз ашық сұрақ құрастыра ала ма?
- Диалогтік оқытудың маңыздылығы туралы қандай тұжырым жасайсыз?
Рефлексия: “Тау” әдісі
Егер суреттегі “тау” — диалогтік оқыту болса, өзіңізді осы тақырып бойынша таудың қай тұсындамын деп есептейсіз? Қатысушылар стикерге: коучингтен не түсінгенін, екі сәтті кезеңді және бір ұсынысын жазып, таудың суретіне жапсырады.