Қысқы табиғат
Сабақтың тақырыбы
«Ақ қыс» (Т. Айбергенов).
Мақсаты
Ақынның өмірімен қысқаша таныстыру, өлеңдегі қыс бейнесін басқа ақындардың қыс суретімен салыстыру.
Көрнекіліктер
- Ақын портреті
- Қыс мезгілінің суреттері
- Интерактивті тақта
- Плакат
Күтілетін нәтижелер
Лирикалық мәтінді сезіне оқу, бейнелі тілмен ой айту, табиғат құбылыстарын танып, эстетикалық қабылдауды дамыту.
Күтілетін нәтижелерді нақтылау
Пәндік нәтиже
Ақынның қыс бейнесін суреттеуіне сүйене отырып, өлең кейіпкерінің көңіл күйін табуға, лириканы түсінуге және сезінуге мүмкіндік беру.
Жүйелі іс-әрекет нәтижесі
Бейнелі сөйлеу дағдыларын арттыру, сөздік қорды байыту, тіл мәдениетін дамыту, мәнерлеп оқуға машықтандыру.
Тұлғалық нәтиже
Әр маусымның өзіндік ерекшелігін байқату арқылы табиғаттың сұлулығын тануға жағдай жасау; қоршаған әлем мен табиғат құбылыстарын бақылау арқылы баланың шындыққа қарым-қатынасын қалыптастыру.
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
Оқушылардың назарын сабаққа аудару: бүгінгі сабақ ерекше, өйткені сыныпқа қонақтар келіп отыр. Қонақтармен сәлемдесіп, жылы атмосфера қалыптастырамыз.
Сәлемдесу шумағы:
Үлкенге де — сіз,
Кішіге де — сіз,
Сәлем беріп сіздерге,
Бас иеміз біз.
Сұрақ-жауап
- Қазір жылдың қай мезгілі?
- Қыс.
- Қыс айларын атаңдар.
- Желтоқсан, қаңтар, ақпан.
Топқа бөлу
- 1-топ: «Желтоқсан»
- 2-топ: «Қаңтар»
- 3-топ: «Ақпан»
II. Қызығушылықты ояту
Өткен сабақта «Жақсы ай мен күндей әлемге бірдей» атты тарауды аяқтадық. Енді жаңа тарауға көшу үшін ой қозғайтын тапсырмалар орындаймыз.
а) Сөзжұмбақ
Сөзжұмбақты дұрыс шешсек, торкөз ішінде бүгінгі сабақтың жаңа тарауының атауы шығады:
- Қап-қараңғы
- Табиғат қандай?
- Жазғы табиғат құбылысы
- Аспан мен жердің шекарасы
- Қай уақыттағы шық
- Үскірік
- Жыл маусымы
ә) Жұмбақ шешу
Қанаты жоқ — ұшады.
Аяғы жоқ — желеді.
Ауызы жоқ — ұлиды.
Жауабы: боран
Жайған жастық сөгілді,
Аппақ мамық төгілді.
Жауабы: қар
б) Еске түсіру тапсырмасы
Көп нүктенің орнына қажетті сөздерді қойып жазыңдар. Бұл үзінді қай өлеңнен алынған? Берілген сөздер нені білдіреді?
Үзінді:
Үсті — басы — ақ..., түсі ...,
Басқан жері ... келіп қалды.
Бұл — қыс табиғатының құбылыстарын білдіретін бейнелер.
Талқылау
Абайдың «Қыс» өлеңін оқығанда қандай сезім байқалады? Оқушылардың жауабы: суық, сықырлаған із, денелі қыстың жүрісі — сәл қорқынышты әсер береді.
III. Мағынаны тану
Бүгін Т. Айбергеновтің «Ақ қыс» өлеңін оқып, шығармадағы көңіл күй мен көркемдік тәсілдерді анықтаймыз. Ең алдымен «қыс» сөзін естігенде ойға келетін ассоциацияларды жазып көрейік.
Т. Айбергенов туралы қысқаша мәлімет
Т. Айбергенов 1937 жылы Қарақалпақ еліндегі Қоңырат өңірінде дүниеге келген. Өлең жазуды бала кезінен бастаған. «Арман сапары», «Өмірге саяхат», «Аманат» және басқа да кітаптардың авторы.
Өлеңмен жұмыс
- Мұғалімнің мәнерлеп оқуы
- Оқушылардың іштей оқуы
- Кезекпен дауыстап оқуы
- Мазмұндық және көркемдік талдау
Өлеңді талдау (негізгі бағыттар)
1) Алғашқы төрт жолдың әсері
Жер беті түгел аппақ. Көз алдымызға тап-таза табиғат, қыс құшағындағы қуанышқа толы көңіл елестейді. Қыс «сақ-сақ» етіп тұрғандай: бірде күлкі, бірде қатаң аяздың мінезі сезіледі.
2) Қардағы іздер
Қардағы іздерге қарап көрдің бе? Ақын қар үстіндегі іздерді ерекше бейнеге теңейді. Бұл — поэтикалық қиял мен байқампаздықтың көрінісі.
3) «Ақ қыс – сұлу ақ өлең…»
«Ақ қыс – сұлу ақ өлең», «таңғажайып ақ әлем» деген тіркестер арқылы қыс тек суық мезгіл емес, сұлулыққа, тазалыққа, өнерге айналған кеңістік ретінде танылады. Ақынның тамсануы — табиғаттың кереметін сезінуінен.
4) Қыс — ілесіп жүретін кейіпкер
Қайда барсаң да, қыс сенен қалмайтындай әсер береді. Қыс күні «сүйкімді» болып көрінуі — ақынның жанарынан жылылық, «жаздың табы» сезілгендей. Суықтың ішінде де үміт пен нәзіктік бар.
Талқылау сұрағы: ақын қалың қарды омбылап келе жатып нені ойлайды, нені іздейді?
Дәптермен жұмыс
Сұрақтар
- Қардың қандай түрлерін білесіңдер?
- Аяздың қандай түрлері болады?
- Боранның қандай түрлері бар?
«Ақ» бейнесін теріп жазу
Ақын көзіне көрінген ақ заттар мен бейнелер:
Ой түйін: адам қуанғанда әлем әдемірек көрінеді; тіпті дыбыс пен әннің өзі «аппақ» болып сезіледі.
Сөздік жұмысы
- Рояль
- Пернелі музыкалық аспап, фортепианоның бір түрі.
Сергіту сәті
Мынау менің жүрегім —
Бәрі осыдан басталған.
Мынау басым ақылды —
Бәрін осы басқарған.
Мынау менің оң қолым,
Мынау менің сол қолым —
Барлық істі атқарған.
Топпен жұмыс
Әр топқа төмендегі тақырыптар бойынша тапсырма беріледі:
1-топ
Қысқы табиғат (сипаттау).
2-топ
Аңдар мен жануарлардың қысқы тіршілігі.
3-топ
Қысқы еңбек.
IV. Ойтолғаныс
Бес жолды өлең (синквейн)
Қыс.
Аппақ, таңғажайып.
Құшақтайды, сақылдайды, омбылайды.
Айнала әдемі, қызықты екен.
Табиғат.
Рефлексия
- Бүгін сабақтан не білдіңдер?
- Қыс бейнесінің поэзияда әртүрлі қырынан ашылатынын, лирикалық көңіл күйдің табиғатпен астасатынын.
- Не туралы әңгімеледік?
- Т. Айбергеновтің «Ақ қыс» өлеңіндегі сезім, бейне, көркем тіл туралы.
- Ақын не істейді?
- Өлең жазады.
- Суретші не істейді?
- Сурет салады.
Үй тапсырмасы және бағалау
Үй тапсырмасы
- Өлеңді жаттау.
- Өлеңде сипатталған қыс мезгілін елестетіп, сурет салу.
Бағалау
Бағалау критерийлері: мәнерлеп оқу, талдауға қатысу, топтық жұмыстағы белсенділік, ойды дәл әрі көркем жеткізу.