Оқушыларды гипс құйма біріктірілген натюрмортты бейнелеуге үйрету

Академиялық сурет

Сабақтың тақырыбы

Гипс құйма кіріктірілген 4–5 заттан құралған натюрморттың композициялық бірлігі.

Білімділік мақсаты

Оқушыларды гипс құймасы бар натюрмортты сауатты бейнелеуге үйрету.

Дамытушылық мақсаты

Жарық пен көлеңкені дұрыс беруге дағдыландыру, орындаушылық шеберлікті дамыту.

Тәрбиелік мақсаты

Шыдамдылыққа, ұқыптылыққа және жауапкершілікке тәрбиелеу.

Керекті құрал-жабдықтар

A3 форматтағы қағаз
Қарындаш, өшіргіш
Бор, тақта
Сурет салу кезеңдері көрсетілген көрнекі кестелер (таблицалар) және т.б.

Сабақтың жоспары

1 Ұйымдастыру кезеңі
2 Өткен сабақты қайталау
3 Ойын-жаттығулар, сергіту сәттері
4 Жаңа сабақты түсіндіру
5 Сарамандық жұмыс
6 Сабақты қорытындылау
7 Үй тапсырмасы

Сабақтың барысы

1) Ұйымдастыру

Оқушыларды түгендеу, сабаққа дайындығын тексеру.

2) Өткен сабақты еске түсіру

Өткен сабақта жұмсақ материалдармен гипс басты салдық. Қысқаша қайталайық:

Гипс бас неше бөлікке бөлінеді?
Гипсті қалай штрихтау қажет?
Қандай жұмсақ материалдарды білесіңдер?

3) Ойын-жаттығулар

Жаңа сабақты бастамас бұрын сөзжұмбақ шешіп, қысқа ойындар арқылы ойымызды жинақтаймыз.

I. Сөзжұмбақ сұрақтары

A) Адамның өзін-өзі бейнелеуі қалай аталады?: Автопортрет
Б) Адамның кеудеден жоғары тұлғасын бейнелейтін мүсін қалай аталады?: Бюст
В) Бояудың бір түрі?: Гуашь
Г) Кітаптағы шығарма бойынша салынатын сурет?: Иллюстрация
Д) Үйдің ішкі көрінісін бейнелеу, безендіру?: Интерьер
Е) Француз сөзі, мағынасы — «өлі табиғат»?: Натюрморт

Мақал-мәтелді толықтыру

Екінші бөлігін тауып, мағынасын қысқаша талқылаймыз.

А) Адамның күні — адаммен.
Б) Отан үшін отқа түссең — күймейсің.
В) Еңбек етсең ерінбей — тояды қарның тіленбей.
Г) Атаңнан мал қалғанша — тал қалсын.
Д) Балапан ұяда не көрсе — ұшқанда соны іледі.
Е) Ауру қалса да — әдет қалмайды.
Ж) Өлімнен ұят — күшті.
З) Ауырып ем іздегенше — ауырмайтын жол ізде.
И) Арпа, бидай ас екен — алтын, күміс тас екен.
К) Шешеннің сөзі — мерген, шебердің көзі — мерген.

4) Жаңа тақырып: натюрмортпен жұмыс логикасы

Неге натюрморт?

Сурет салуды тірі модельден емес, қозғалмайтын натюрморттан бастаған тиімді. Натюрморт (француз тіліндегі nature morte — «өлі табиғат») ұзақ бақылауға, әр қырынан мұқият зерттеуге мүмкіндік береді.

Оқушы не үйренеді?

Жұмыс барысында заттардың пішінін құру, конструкциясын талдау, ерекшелігін тану және бір-бірімен байланысын табу дағдылары қалыптасады.

«Терезе» қағидасы

Қағазды жай жазық бет ретінде емес, ар жағында кеңістік тұрған «терезе» деп елестету керек: натюрморттың көлемі мен орналасқан ортасын дәл сол кеңістіктей етіп қағаз бетіне көшіреміз.

Композиция және орналастыру

Натюрморттың жалпы силуэті қандай формаға жинақталатынын анықтау.
Парақ бағытын таңдау: горизонталь немесе вертикаль.
Сурет өлшемін, парақтағы орнын және композиция тепе-теңдігін сақтау.
Заттар «ауада қалқып тұрмауы» үшін тірек бетін және айнала кеңістікті көрсету.
Түскен көлеңкелерді есепке алу: олар композицияны «ауырлатып» жіберуі мүмкін.
Сурет парақ шетіне тіреліп қалмауы да, парақ ішінде «жүзіп» кетпеуі де керек.

Тон, штрих және фактура

Қара-ақ суретте тек форманы емес, заттардың әртүрлі өңін және фактурасын да көрсету маңызды. Тональдық қатынастар натурадағыдай бай болмауы мүмкін, сондықтан негізгі айырмашылықтарды анық әрі сенімді беру керек.

Жұмысты жалпыдан жекеге, кейін жекеден жалпыға қағидасымен жүргізу.
Гипсті тым қарайтып жібермей, жарық-көлеңке қатынасын нәзік сақтау.
Штрихты жіңішкелеу алып, детальдардың формасын «айнала» жатқызу.
Гипс құйманың материалдық қасиетін (маттығы, жұмсақ реңк ауысуы) сезіндіре беру.

Көру нүктесі және арақашықтық

Натюрморттан шамамен екі метр қашықтықта орналасқан дұрыс: бұл бір қарағанда бүкіл қойылымды тұтас қамтуға көмектеседі және ұсақ детальдарды жұмсартып, жалпы форманы көруге мүмкіндік береді. Пластикалық тұрғыдан әсерлі көрінетін көру нүктесін алдын ала таңдаңыз.

Соңғы тексеріс

Соңғы сатыда натюрмортқа алыстан бір қарап, бүкіл жұмысты біртұтас тональдық жүйеге келтіріңіз: қараңғыны шамадан тыс ауырлатпай, жарықтың тазалығын сақтаңыз.

5) Сарамандық жұмыс

Оқушылар натюрморт салудың негізгі қыр-сырын тәжірибе арқылы меңгереді: композиция құру, пропорцияны тексеру, тональдық шешім табу, штрих мәдениетін сақтау.

6) Қорытынды ой

Өнерде қатаң «рецепт» болмайды. Натюрморт қоюдың да дайын үлгісі жоқ: оны суретшінің талғамы, сезімі, ішкі түйсігі және композициялық көрегендігі айқындайды. Дегенмен бір қағида өзгермейді: заттар жиынтығы кездейсоқ болмауы керек — оларды біріктіретін ортақ идея мен тақырып болғаны дұрыс. Бүгінгі сабақта алған білімді алдағы жұмыстарда сенімді қолдануға болады.

Үй тапсырмасы

Үйде күнделікті қолданатын қарапайым 4–5 затты таңдап, гипс құймасы бар (мүмкіндік болса) немесе ұқсас ашық түсті нысанмен натюрморт құрып, композициялық бірлігін сақтай отырып сурет салып келу.

Параққа орналастыруды алдын ала белгілеңіз.
Жарық көзін бір жақтан қойып, түскен көлеңкені бақылаңыз.
Жалпы тонды сақтап, соңында алыстан қарап бір жүйеге келтіріңіз.