Қандай жағдайларда
Агрессияны болдырмау жолдары
Бұл материал жоғары сынып оқушыларына арналған коррекциялық сабақтың құрылымы мен мазмұнын ұсынады. Негізгі идея — бір-бірін тыңдай білу, түсіну және ашу мен агрессияны қауіпсіз түрде реттеу дағдыларын дамыту.
Мақсаты
- Оқушыларды бір-бірін түсіне білуге қалыптастыру.
- Агрессия күйі туралы түсінік беру.
- Ашу мен агрессияны жеңілдетудің жолдарын табу.
Қажетті құралдар
Мақал-мәтелдер жазылған парақ қағаздар (ойдан құрастырылған және талдауға арналған).
Психологтың бастапқы сұрағы: «Өзіңе келген ашу-ызаны “Ух-ха-ха” деп басуға жаттықтың ба? Тағы қандай әдістерді қолданасың? Тәжірибелеріңмен бөлісіңдер».
Кіріспе әңгіме: тыңдау және агрессияның пайда болуы
Талқылауға арналған сұрақтар
- Айналадағы адамдар сендерді қалай тыңдайды деп ойлайсыңдар?
- Өздерің басқаларды қалай тыңдайсыңдар?
- Агрессия деген не? Ол қай кезде пайда болады?
Негізгі ой: «Бізді біреу түсінбегенде жиі жиырылып, ішкі қысым сезінеміз. Қазір бір-бірімізді қаншалықты жақсы түсінетінімізді тексерейік».
Жаттығу: мақал-мәтелдер арқылы көзқарасты тану
Психолог оқушыларға ойдан құрастырылған мақал-мәтелдер жазылған бланкілерді таратады. Әр оқушы өз ойына жақын сөйлемдерді таңдап, мағынасын түсіндіреді. Кейін жұппен немесе топпен бір-бірінің қай нұсқаны таңдағанын табуға тырысады.
Таңдауға ұсынылатын сөйлемдер
Назар аудару: Бұл сөйлемдер әдейі екіұшты әрі арандатушы болуы мүмкін. Мақсат — «дұрыс/бұрыс» деп кесіп айту емес, әр пікірдің артындағы себеп пен сезімді байқау.
Аңыз арқылы талқылау: «Жылан туралы әңгіме»
Аңыздың мазмұны
Ертеде улы жылан өмір сүріпті. Оның уынан бәрі қорқып, оны жақтырмайтын. Ешкім жыланмен қарым-қатынас жасамағандықтан, ол үнемі жалғыз болады. Бір күні жылан уынан құтылудың жолын ойлап, уын бір үңгірге тастап кетеді. Мұны көрген бүркіт бұл оқиғаны аңдардың бәріне жеткізеді. Енді жыланнан қорықпайтын болған аңдар батылданып, оны таспен атып өлтіреді.
Ортақ қорытынды: агрессия кейде адамның өзін қорғауына қажет. Ол ар-намысын қорғау, қауіптен сақтану немесе қысымға жауап беру сияқты жағдайларда қорғаныс рөлін атқаруы мүмкін. Алайда оны басқару — қауіпсіздік пен қарым-қатынас мәдениетінің негізгі бөлігі.
Әзіл-ойын: «Мені түсін»
Қатысушылар үш адамнан топқа бөлінеді. Әр топ төмендегі жұптардың бірін бейнелейді: саңырау мен сақау, саңырау мен қолайсыз, соқыр мен сақау. Міндет: бір-біріне сыйлық беру туралы келісімге келу.
Мақсаты
Коммуникациядағы кедергілерді сезіну, шыдам мен эмпатияны күшейту, «түсінбеушілік» агрессияны қалай қоздыратынын байқату.
Талқылау
Қай сәтте келісу қиындады? Қандай әрекет көмектесті: ишара, нақтылау сұрақтары, сабыр сақтау, рөлді бөлісу ме?
Көрнекі елестету жаттығуы: «Көрме»
Нұсқаулық
- 1Ыңғайлы отырып, денені босаңсытыңдар.
- 2Көздеріңді жұмып, 3–4 рет терең демалыңдар.
- 3Өздеріңді шағын көрмеге кіргендей елестетіңдер.
- 4Көрмеде сендерді ашуландырған, ренжіткен немесе әділетсіздік көрсеткен адамдардың фотосуреттері ілулі тұр деп ойлаңдар.
- 5Бір адамды таңдап, сол жағдайды еске түсіруге тырысыңдар: қашан және қалай ренжіткен еді?
- 6Сол кезде не сезінгеніңді байқап, ойша ол адамға айтқың келгеннің бәрін айт (қауіпсіз түрде, тек ойда).
Жаттығудан кейінгі пікір алмасу сұрақтары
- Қандай ситуациялар еске түсті?
- Өзіңнің сезіміңді анықтау қиын болды ма?
- Сезімдер өзгерді ме? Қай сәтте және қалай?
Сабақты талдау: рефлексия және қорытынды
Рефлексияға арналған сұрақтар
- Біз бір-бірімізді шынымен жақсы білеміз бе?
- Бір-бірімізді жақсы түсінуді үйрену бізге қажет пе?
- Бүгін кім басқаны жақсырақ түсіне алды? Неліктен?
- Ашудың күшін түсіну үшін қандай тәсіл пайдалы болды?
- Агрессияны түсінуді және басқаруды үйрену қажет пе?
- Өз агрессияңды түсінудегі қабілетің мен мүмкіндігіңді бағалай аласың ба?
Түйінді ой
Агрессия — әрдайым «жамандық» емес; ол кейде қорғаныс сигналы болуы мүмкін. Бірақ оны сөзге, әрекетке айналдырмас бұрын сезімді тану, себепті түсіну, қауіпсіз шығару жолдарын таңдау және бір-бірін тыңдау — ең маңызды дағдылар.
Материалды дайындаған: Совет Одағының Батыры Мәди Бегенов атындағы жалпы білім беретін орта мектеп ММ педагог-психологы Исаева Зауре Муфтыевна.