Қазақша рефераттар

Азот пен фосфор қышқылдарының қасиеттерін салыстырыңдар

Сабақтың тақырыбы: Фосфор және оның қосылыстары

Мақсаты

  • Білімділік: фосфордың периодтық жүйедегі орнына сүйеніп, оны V топ элементі ретінде сипаттау және маңызды қасиеттерімен таныстыру.
  • Тәрбиелік: ғылыми саналыққа тәрбиелеу.
  • Дамытушылық: есте сақтау қабілетін дамыту, зерттеушілік дағдыларын қалыптастыру.

Ұйымдастыру

  • Өткізу әдістері: сұрақ-жауап, демонстрация, өздік жұмыс, зерттеу.
  • Сабақ түрі: аралас, лабораториялық.
  • Сабақ типі: жаңа ұғымды меңгерту.
  • Пәнаралық байланыс: биология, география.

Көрнекіліктер

  • Периодтық жүйе
  • Слайдтар
  • Ә. Бектұров портреті
  • Реактивтер

Сабақ барысы

I. Ұйымдастыру

Сыныптың дайындығын тексеру, қауіпсіздік ережелерін еске салу, сабақ мақсатын қысқаша таныстыру.

II. Үй тапсырмасын тест арқылы тексеру

Жауап кілті төменде берілген.

  1. 1) Азот және фосфор...

    • а) бір периодта орналасқан
    • б) бір топта орналасқан
    • в) әр түрлі топшаларда орналасқан
    • г) құрылыстары бірдей

  2. 2) Азот үшін дұрыс емес тұжырым:

    • а) аллотропиялық түр өзгерістері болмайды
    • б) табиғатта тек бос күйінде болады
    • в) қосылыстардағы жоғары тотығу дәрежесі +5-ке тең
    • г) азот атомының жоғарғы валенттігі IV

  3. 3) Аммоний ионына сапалық реакцияларды көрсетіңдер:

    а) NH4NO2 → N2 + 2H2O

    б) 2NH4Cl + Ca(OH)2 → 2NH3 + 2H2O + CaCl2

    в) 2NH3 + H2SO4 → (NH4)2SO4

    г) NH4NO3 + KOH → NH3 + KNO3 + H2O

  4. 4) Нитрат-иондарын анықтау үшін:

    • а) қорғасын тұзын
    • б) күміс тұзын
    • в) мыс иондарын
    • г) алтын иондарын

  5. 5) Азот қышқылын сипаттаңдар:

    • а) күшті электролит
    • б) термиялық тұрақты
    • в) ұшқыш емес
    • г) концентрленген ерітінділері күшті тотықтырғыш

Жауаптары:

1 — б, 2 — г, 3 — б, 4 — в, 5 — а

III. Жаңа сабақтың алгоритмі

Негізгі мәселелер

  • Периодтық жүйедегі орны және атом құрылысы
  • Табиғатта таралуы
  • Физикалық және химиялық қасиеттері
  • Алынуы және қолданылуы
  • Фосфор оксидтері, қышқылдары және тұздары

Нақты деректер

Элемент туралы

Таңбасы
P
Реттік нөмірі
15
Электрондық конфигурациясы
1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p³

Табиғатта кездесуі

  • Фосфорит: Ca3(PO4)2
  • Фторапатит (минералдар құрамында)
  • Биологиялық маңызы: нәруыздар құрамында, тіс пен сүйек тіндерінде маңызды рөл атқарады.

Аллотропия

Фосфор аллотропиялық түр өзгерістеріне ие (ақ, қызыл және т.б.). Бұл айырмашылықтар құрылымына және қасиеттеріне әсер етеді.

Негізгі реакциялар

2Ca3(PO4)2 + 10C + SiO2 → 6CaSiO3 + P4 + 10CO↑

Ca3(PO4)2 + 3H2SO4 → 3CaSO4↓ + 2H3PO4

Қосымша дерек: 1669 жылы фосфорды Бранд зәрден бөліп алған.

IV. №18 лабораториялық тәжірибе (326-бет)

Тәжірибе 1: Әк суы және ортофосфор қышқылы

  1. Сынауыққа 1 мл әк суын құйыңдар.
  2. 1 тамшы ортофосфор қышқылы ерітіндісін қосыңдар.
  3. Сынауықты шайқаңдар.
  4. Тағы бірнеше тамшы қышқыл қосыңдар: лайлану жойылады.

Тәжірибе 2: Фосфат тұздарының ерігіштігі

  1. Кальций фосфаты, гидрофосфаты және дигидрофосфатының үлгілерін қарастырыңдар.
  2. Әр тұздан 0,5 г алып, 1 мл су қосыңдар.
  3. Қоспаны араластырыңдар.
  4. Ерігіштігі бойынша қорытынды жасаңдар.

№3 тексеру жұмысы

  1. Азот және фосфор қышқылдарының қасиеттерін салыстырыңдар. Бұл қышқылдардың металдарға қатысты әрекеттесуін сипаттап, мысал келтіріңдер.
  2. Төмендегі айналуларды жүзеге асыратын реакция теңдеулерін жазыңдар: Ca3(PO4)2 → P → Mg3P2 → PH3 → P2O5 → H3PO4 Ион алмасу реакциялары үшін иондық теңдеулерді, тотығу-тотықсыздану реакциялары үшін электрондық баланс құрастырыңдар.
  3. Көлемі 56 л (қ.ж.) азот сутектің артық мөлшерімен әрекеттесті. Аммиактың шығымы 50% болды. Алынған аммиактың массасын есептеңдер. Жауабы: 42,5 г

Теңдеулер (үлгі)

2Ca3(PO4)2 + 10C + 6SiO2 → 6CaSiO3 + P4 + 10CO↑

2P + 3Mg → Mg3P2

Mg3P2 + 6H2O → 3Mg(OH)2 + 2PH3↑

2PH3 + 4O2 → P2O5 + 3H2O

P2O5 + 3H2O → 2H3PO4

N2 + 3H2 → 2NH3

Есептің қысқа жазылуы

V(N2)=56 л (қ.ж.)
22,4 л N2 → 2·17 г NH3 = 34 г
56 л N2 → 85 г NH3 (теориялық)
η = 50% → m(NH3)=42,5 г

Сабақты қорытындылау: тест

  1. 1) Ақ және қызыл фосфордың айырмашылығы:

    • а) кристалдық торының түрі
    • б) химиялық белсенділігі
    • в) сапалық құрамы
    • г) физикалық қасиеті

  2. 2) Фосфордың валенттігі мен тотығу дәрежесі оның жоғары оксиді мен қышқылында:

    • а) 3 және −3
    • б) 3 және +3
    • в) 5 және −5
    • г) 5 және +5

  3. 3) H3PO4 құрамында фосфордың валенттігі мен тотығу дәрежесі:

    • а) III және +3
    • б) V және +3
    • в) III және +5
    • г) V және +5

  4. 4) Қай затпен H3PO4 әрекеттеспейді, бірақ HNO3 (сұйытылған) әрекеттеседі?

    • а) калий карбонатымен
    • б) кальций оксидімен
    • в) мыспен
    • г) аммоний карбонатымен

  5. 5) Ерітіндіде PO43− иондарының бар екенін анықтау үшін қай ионды қолданады?

    • а) Ba2+
    • б) Cu2+
    • в) Ag+
    • г) Na+

Жауаптары:

1 — а, 2 — в, 3 — г, 4 — в, 5 — в

Қосымша материал: слайдфильм мазмұны

Азот оксидтері

  • NO алынуы
  • NO2

Нейтралдану мысалдары

HNO3 + Mg(OH)2

HNO3 + Ba(OH)2

HNO3 + Ca(OH)2

NO2 + MgO

NO2 + BaO

NO2 + CaO

Үй тапсырмасы және бағалау

Үй тапсырмасы

  • § 8.13
  • 1–9 сұрақ
  • Жаттығу: 252-бет (қосымша: 247-бет)

Бағалау және аяқтау

  • Өзіндік жұмыс, зертханалық жұмыс және тест нәтижелері бойынша бағалау.
  • Сабақтың қорытындысын шығару, сұрақтарға жауап беру.
  • Сабақ аяқталды.