ЖаңаруӨмір деген не

Жаңа туған адам дүниенің есігін қағып, алғашқы баспалдаққа көтеріледі. Оның алдында бұралаңы көп, мехнаты мол ұзақ жол жатыр — өмір жолы.

Адам кейде жоғары көтеріледі, кейде төмен түседі, қайтадан өрлейді. Осы ирек соқпақпен ол асыға жүріп, алға ұмтылады: ширақ күй кешеді, шаттанады.

Ол бұл жолдың бір күні аяқталатынын да біледі. Бірақ қорықпайды. Өйткені оған ең қымбат нәрсе — дәл сол бұралаңы көп ұзақ жолдың өзі.

Мен — жиырмадағы жас жігітпін. Өмір жолының біразын жүріп өтсем де, алдымда әлі талай қыр бар.

Менің алтын жолым ХХ ғасырдың биік қырқасынан асып, алға да, жоғары да тартып барады. Ол жол менің Отанымның кең далаларынан өтеді.

Көктемнің шығуы — біртүрлі мұң. Көктем келгенде Қабыланның мінезі де, жүріс-тұрысы да, күнделікті әдеті де, төңірекке көзқарасы да — бәрі өзгеріп сала берді.

Оның біздің есіктің алдына келгеніне төрт ай болды. Осы уақыт ішінде Қабылан көз алдымызда жүрсе де, бәрімізден жасырын ержеткендей көрінді.

Наурыз торғай келгенге дейін ол көздері шыныдай жылт-жылт етіп, алдындағы адамға тек балалық қызығушылықпен басын қалт-құлт еткізіп қарайтын кіп-кішкентай күшік еді.

Қабыланның мінезіне күрт өзгеріс енгізген сондай бір оқиға да болды.

Көп ауылдың күзгі әдеті бойынша, Абай ауылы да жаз тігетін үйлерін жығып, жиып қойып, орнына қоңырқай, кішілеу үйлер тіккен.

Әйгерімнің отауы да қазір басқаша: шағын үйдің ішіне текемет, тұскиіз, түкті кілем ұсталған.

Биік төсек орнына қалың салынған көрпе, құс төсегі, жастық, бөстек — көп жерден төсек жасалған. Абай мен Әйгерім отырған төсек алды қалың жүнді арқар терісімен жабылған.

Төрде қонақ отырса, астына ұзын қара сеңсеңнен мол етіп құрап тіккен кең бөстек жайылады.

Жаз ортасының қоңыр кеші. Ұлытаудың бөктерінде қоңыр салқын жел еседі. Күн батып, ымырт қоюлана береді.

Күнбатысты қалың қара бұлт басқан. Айналадағы күңгірт тартқан төбелер қоңырқайланып, түн тыныштығына қарай бой ұсынғандай.

Сол жүдеп сарылған төбелердің арасымен үш салт атты келе жатыр. Бұлардың беті — қалың таудың іші.

Күнбатыста, алыста жауын бар. Күн күркіреп жатыр. Анда-санда көкжиек тұсынан найзағай жарқылдайды: бұлт қалың, жарқыл да өткір.

Қарауытып бара жатқан аспанда түксиген қатал қабақ, құлазыған иесіздік білінгендей. Дәл өшер алдындағы үлкен жарық бір лап етіп жанғандай, күнбатыстағы жарқыл күңгірт даланы әлденеге үміттендіріп тұрған сияқты.

Тау бөктеріндегі қоңыр жел бұрала соғып, салбыраған шерлі күйді қозғағандай болады.

Әке-шешеден ерте айырылған Әбілхан тіршіліктің ауыртпалығын көп тартты. Күндері қой соңында өтті.

Жұрттың баласы хат танығанда, оның қолынан келетіні — тас бетіне, құмға сурет салу, тас пен ағаштан мүсін жасау еді.

Машықтанып жүрген ісіне қарап, бір ұста одан жақсылық күтіп, қолдау білдірді. «Білсем, үйренсем» деген құштарлық одан әрі артты.

Ата-баба айналысып көрмеген өнерге жол табу оңай болған жоқ. 1929 жылы атақты суретші Николай Хлудов өнерге талпынған бірінші қазақ жігітін қуана қарсы алды.

Бос уақытында көркемсурет өнерінің әліппелік заңдарын үйретті. Сол бала Әбілханның қазақ сурет өнерінің ең басында тұрып, атақты суретші Әбілхан Қастеев атанарын ол кезде ешкім білген жоқ.

Құмға салған суреттен басталған балалық талап үлкен өнерге осылайша жол салды.

Туған ел — кішкентай үйіңнің табалдырығынан басталып, шетсіз-шексіз қияға қарай өрлей береді.

Жұпар жусанның иісі, желмен лүпілдеген қызыл гүлдер, кеудеңе құйылатын мөлдір ауа — осының бәрі сенің туған еліңді құрайды.

Туған жерсіз адамның күші жоқ. Алысқа кетсең, өз үйіңнің мұржасына дейін сағынасың. Туған жерің түсіңе еніп, алыстан қол бұлғап шақырғандай болады.

Туған елдің тілі барша жанға түсінікті.