Атау киік
Сабақтың тақырыбы: «Ақсақ киік» (Сәкен Сейфуллин)
Бұл сабақ жоспары оқушыларға өлеңнің мазмұнын терең түсіндіріп, көркем тілдің қуатын сезіндіруді және табиғатты аялауға тәрбиелеуді мақсат етеді.
Мақсаты
- Өлеңнің тақырыбын ашу, талдау жүргізу және мазмұнын меңгерту.
- Көркем сөздердің мағынасын түсіндіріп, әдеби тілмен жүйелі сөйлеу дағдысын дамыту.
- Эстетикалық талғамды арттырып, Отанды сүюге және табиғатты қорғауға тәрбиелеу.
Көрнекілігі
- Ребустар
- Ақынның портреті
- Текше (кубизм әдісі)
- Суреттер
- Күй (музыкалық сүйемел)
Әдіс-тәсілдер
- Сұрақ-жауап
- Әңгімелесу
- Топтастыру
- Ойын элементтері арқылы қорытындылау
Сабақ барысы
I. Ұйымдастыру
Оқушылардың назарын сабаққа аудару, жұмысқа психологиялық дайындық қалыптастыру.
II. Үй тапсырмасын сұрау
Сабақ бірнеше бөлімнен тұрады. Алдымен «Білімді мыңды жығар» бөлімі арқылы үй тапсырмасын пысықтаймыз: «Көкшетау» мәтінін сұрау, үзіндіні жатқа айтқызу, тақтадан табиғат көрінісін көрсету.
Көкшетау туралы қысқаша мәлімет
Көкшетау — Сарыарқаның солтүстігіндегі тау. Табиғаты көркем, әр тасы сыр шерткендей әсер береді.
Көкшетауда мүсін көп, көрген адам тамсанған,
Әрбір тасы сыр шертіп, ақ қайыңы ән салған.
Бекіту
«Бәйге» ойыны арқылы қайталау: «Жүйрік болсаң — жасыңнан».
Ребус
«Бас», «сағат», «киік» сөздері арқылы ребус шешу, дәптерге күн жадын және тақырыпты жаздыру.
III. Жаңа сабақ: «Оқу, оқу түбі — тоқу»
Бұл бөлімде Сәкен Сейфуллиннің «Ақсақ киік» өлеңімен танысып, мұғалім өлеңді мәнерлеп оқиды. Оқушылар мазмұнын тыңдап, негізгі ойды анықтайды.
Автормен таныстыру: Сәкен (Сәдуақас) Сейфуллин
- 1884 ж. 15 қазан — Жезқазған өңірінде дүниеге келген.
- Қазақ әдебиетінің негізін қалаушылардың бірі.
- 1914 ж. — «Өткен күндер» атты алғашқы өлеңдер жинағы жарық көрді.
- 1920–1936 жж. — мемлекеттік және қоғамдық қызметтер атқарған (атқарушы орынбасары, газет редакторы, ғылыми орталық төрағасы, институт директоры, журналдар жетекшісі).
- 1936 ж. — қазақ жазушылары арасында алғашқылардың бірі болып Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталды.
- 1938 ж. — жазықсыз жаламен қудаланып, қайтыс болды.
Өлең мазмұнын түсіндіру: кеңістік пен табиғат
Бетпақдала туралы
Арқада Бетпақдала аталатын кең дала бар. Бұл — республикамыздың оңтүстігіндегі шөлейт өңір. Онда тұзды көлдер, сор мен тақыр көп болғандықтан, тұрақты елді мекен сирек кездеседі.
Киік туралы
Киік — ең жүйрік, сұлу, киелі жануарлардың бірі. Оны ақбөкен деп те атайды, ал төлі — құралай.
Киіктер мамыр айында төлдей бастайды. Сол уақытта ауа райы жиі бұзылып, жауын-шашын болады. Қазақ халқында бұл кезең «Құралайдың суығы» деп аталады.
Киіктің ерекше қасиеттерінің бірі — бауырмалдық. Олар жетім қалған құралайды тастамайды: кез келген киік маңыраған төлді кездестірсе, қасына барып емізіп, өзімен ертіп кетеді.
Киік соншалықты жүйрік, тіпті туғанына екі күн болған құралайды көлікпен қуып жету қиын екені айтылады.
Ой салатын тұс
Киіктің мүйізі үшін браконьерлік жасалып, оны шетелге сатып пайда табатындар кездеседі. Бұл — табиғатқа жасалған қиянат.
Киік санының азаюына байланысты ол қорғауға алынып, 2006 жылы Қызыл кітапқа енгізілді. «Қызыл кітап» ұғымы — жойылып кету қаупі бар жануарлар мен өсімдіктер тізімі екенін түсіндіру қарастырылады.
Тапсырмалар: ойлау, тіл дамыту, талдау
«Ойлы болсаң, озып көр» (топтастыру)
Зат есім (1 сөз): Киік
Сын есім (2 сөз): жүйрік, сұлу
Етістік (3 сөз): секірді, жайылды, қашты
Сөйлем (4 сөз): Киік — киелі жануарлардың бірі.
Перфокартамен жұмыс
Негізгі ұғымдарды нақтылау және мазмұнды жүйелеу үшін перфокартаны толтыру.
Күтілетін тірек сөздер
«Тапқыр болсаң, талас жоқ» (кубизм әдісі)
Оқушылар киік туралы ойды әр қырынан қарастырады: атау, сипаттау, дәлелдеу, зерттеу, талқылау, жариялау.
Нысана сөз
Киік
Атау
Киік
Сипатта
Киіктің түр-тұлғасы, жүйріктігі, мінезі.
Дәлелде
«Құралайдың суығы» кезеңімен байланысын негіздеу.
Зертте
Бауырмалдық қасиеті және төлін қорғау ерекшелігі.
Талқыла
Киікті қорғаудың жолдары, браконьерліктің зияны.
Жарияла
Қызыл кітап және табиғатты қорғау үндеуі.
Қорытындылау және рефлексия
Талқылау сұрағы: киік санын қалай көбейте аламыз? Оқушылар мәтін мен өлең мазмұны бойынша өз ойларын дәлелдеп айтады.
Жауапқа бағыттайтын сұрақтар
- Мәтіннен саған әсер еткен оқиға қандай?
- Сені өкінішке қалдырған тұс қайсы?
- Ұнаған ой, сөз немесе сөйлемді ата.
- Сені қуантқан немесе үміт сыйлаған тұс қандай?
Қорытынды ой
Сабақ соңында табиғатты қорғау — әр азаматтың жауапкершілігі екені түйінделеді. Ел болашағы үшін жан-жануарды сақтау, заңсыз аңшылыққа қарсы тұру және экологиялық мәдениетті қалыптастыру маңызды.
Үй тапсырмасы және бағалау
Үйге
Өлеңді мәнерлеп оқу, негізгі ойды қысқаша түйіндеу.
Бағалау
Оқушылардың жауап беру белсенділігі, талдау сапасы, тіл байлығы және тапсырмаларды орындауы бойынша бағалау.