Қазақстандағы жауын - шашынның орташа жылдық мөлшері қанша
Сабақтың тақырыбы
Қазақстан аумағында атмосфералық жауын-шашынның таралуы.
Сабақтың түрі
Аралас сабақ.
Сабақтың тегі
Жаңа сабақты меңгерту.
Сабақтың формасы
Жеке және топтық жұмыс.
Мақсаты
Білімділік
Қазақстан аумағында жауын-шашынның таралу ерекшеліктерін түсіндіру.
Дамытушылық
Оқушылардың ойлау қабілетін дамыту; карта, интерактивті тақта және оқулықпен жұмыс жасау дағдыларын жетілдіру; талдау және салыстыру қабілеттерін қалыптастыру; география пәніне қызығушылығын арттыру.
Тәрбиелік
Еңбексүйгіштікке, табиғатты қорғауға, жауапкершілікке тәрбиелеу; табиғи құбылыстардан туындайтын қауіп-қатерлерден сақтану мәдениетін қалыптастыру.
Көрнекіліктер мен байланыстар
Сабақтың көрнекілігі
- Интерактивті тақта
- Қазақстанның физикалық және климат карталары
- Жұмыс дәптері
- Active OIT
- Оқулық және қосымшалар
Пәнаралық байланыс
- Физикалық география
- Физика
- Математика
- Экология
Сабақ жоспары
- 1 Атмосфералық жауын-шашынның түрлері.
- 2 Қазақстан аумағындағы жауын-шашынның таралуы.
- 3 Қазақстан аумағындағы қар мөлшері.
- 4 Ылғалдану коэффициентін анықтау.
- 5 Қазақстандағы экологиялық жағдай.
Үй тапсырмасын тексеру
«Сандар сөйлейді»
Еске түсіру және талқылауға арналған деректер.
Географиялық сөздік
- Климат
- Трансформация
- Изобар
- Изотерма
- Психрометр
- Температура инверсиясы
- Күн радиациясы
- Воейков белдеуі
Сызбалар мен ұғымдарды жүйелеу
Климат қалыптастырушы факторлар
- Күн радиациясы
- Атмосфера циркуляциясы
- Жердің төсеніш беті
Күн радиациясының түрлері
Қазақстанға әсер ететін ауа массалары
Қазақстан аумағында соғатын желдер
Топтық тапсырмалар
І топ
- 1.Қазақстанда жауын-шашынның аз әрі әркелкі түсуінің себебі неде?
- 2.Қазақстандағы жауын-шашынның орташа жылдық мөлшері қанша?
- 3.Қазақстанның қай аймақтарына жауын-шашын өте аз түседі?
- 4.Жауын-шашын ең көп түсетін жерді атаңдар.
- 5.Жазық және аласа таулы өлкелерде жауын-шашын қай бағытқа қарай кемиді?
ІІ топ
- 1.Солтүстіктегі жауын-шашынның орташа мөлшері қанша?
- 2.Орталықтағы жауын-шашынның орташа мөлшері қанша?
- 3.Оңтүстіктегі жауын-шашынның орташа мөлшері қанша?
- 4.Қазақстанда жауын-шашын мөлшері батыстан шығысқа қарай қалай өзгереді?
- 5.Республикамыздың қай аймақтары ылғалды өңір саналады?
ІІІ топ
- 1.Солтүстік өңірлерде жауын-шашынның 70–80%-ы жылдың қай мезгілінде түседі?
- 2.«Құрғақ жаңбыр» деген не?
- 3.Қазақстанның қай бөліктерінде байқалады?
- 4.Еліміздің солтүстігінде жылдық жауын-шашынның қанша пайызы қыста түседі?
- 5.Еліміздің оңтүстігінде жылдық жауын-шашынның қанша пайызы қыста түседі?
Қорытынды (негізгі тұжырымдар)
Жалпы заңдылық
- Жауын-шашынның аз әрі әркелкі түсуі: Қазақстанның Еуразия материгінің орталығында орналасуы және мұхиттардан алыс жатуымен байланысты.
- Орташа жылдық жауын-шашын мөлшері: 130–1600 мм.
Аймақтық айырмашылық
- Жауын-шашын өте аз түсетін аумақтар: Арал теңізінің солтүстік-шығысы және Балқаш көлінің батыс бөлігі.
- Жауын-шашын ең көп түсетін жер: Батыс Алтай.
- Жазық және аласа таулы өлкелерде жауын-шашын солтүстіктен оңтүстікке қарай кемиді.
- Жауын-шашын мөлшері батыстан шығысқа қарай кемиді.
- Ылғалды өңірлер: республиканың шығыс және оңтүстік-шығысындағы таулы аймақтар.
Сандық көрсеткіштер
Солтүстік
400 мм
Орталық
275 мм
Оңтүстік
130 мм
Маусымдық ерекшеліктер
- Солтүстік аймақтарда жауын-шашынның 70–80%-ы жылы мезгілде түседі.
- Солтүстікте жылдық жауын-шашынның 20–30%-ы қыста түседі.
- Оңтүстікте жылдық жауын-шашынның 50–60%-ы қыста түседі.
Анықтама
Құрғақ жаңбыр — жаңбыр тамшылары жер бетіне жетпей, ауада буланып кететін құбылыс. Бұл құбылыс көбіне оңтүстікте байқалады.
Қар жамылғысы
Қар жамылғысының қалыңдығы мен жату ұзақтығы аймаққа қарай өзгереді: солтүстікте ұзағырақ жатады, оңтүстікте қысқарақ, ал таулы аймақтарда биіктікке байланысты айқын өзгереді.
| Аймақ | Қардың жату ұзақтығы | Қар қалыңдығы |
|---|---|---|
| Солтүстік | Оқулық/карта деректері бойынша нақтылау | Оқулық/карта деректері бойынша нақтылау |
| Оңтүстік | Оқулық/карта деректері бойынша нақтылау | Оқулық/карта деректері бойынша нақтылау |
| Таулы аймақтар (Іле Алатауы, Мыңжылқы) | Оқулық/карта деректері бойынша нақтылау | Оқулық/карта деректері бойынша нақтылау |
Ылғалдану коэффициенті
Ылғалдану коэффициенті — жылдық жауын-шашын мөлшерінің буланушылыққа қатынасы.
К
Ылғалдану коэффициенті
Ж
Жылдық жауын-шашын мөлшері
Б
Буланушылық
Формула
К = Ж / Б
Егер К > 1 болса, ылғал жеткілікті (артық ылғалдану байқалуы мүмкін).