Қазақша рефераттар

Мәтіннен есімше тұлғалы етістіктерді теріп жаз, құрамына қарай талда

1-нұсқа

Мәтін бойынша тапсырмалар жиынтығы

Мәтін Грамматика Талдау

Мәтін: Қаныш Имантайұлы Сәтпаев

Қаныш Имантайұлы Сәтпаев — қазақ халқының ұлы ағартушысы, халқымыздың тұңғыш ғалымдарының бірі. Академик Қаныш Имантайұлының өмірі, қызметі және ғылыми еңбектері туралы көптеген кітаптар жазылған.

Оның ғұмырнамасы алғаш орыс тілінде Мәскеуде жарық көріп, кейін сәл толықтырылып қазақ тілінде Алматыда басылып шықты. Бес томдық таңдамалы еңбектері 1967–1970 жылдары жарияланды.

Ғалым еңбектерінің басым бөлігі минералдық ресурстарды зерттеуге арналған. Сәтпаев ұлтына қарамастан әр адамға әділ әрі адал қарайтын, түрлі қиындыққа мойымайтын тұлға болған. Әрдайым жылы жүзді, жан дүниесі кең, дарынды еді.

Соғыс жылдарының ауыртпалығына қарамастан, Қазақстанға келген көптеген мамандар мен ғалымдарға рухани және материалдық қолдау көрсетті. Қ. И. Сәтпаевтың құрметіне Жоңғар Алатауы жотасындағы мұздық пен шыңға атау берілген.

Сондай-ақ оның есімімен Сәтпаевит минералы, «Академик Сәтпаев» гладиолус гүлі, кіші планеталардың бірі, сондай-ақ Жезқазған облысындағы қала аталады. Қаныштың айрықша қыры — ол химикпен де, биологпен де, физикпен де, дәрігермен де, тарихшымен де, филологпен де әрқайсысының ғылыми тілінде еркін сөйлесе алған.

Тапсырмалар

1) Туынды сын есімдер

Сөзжасам

Берілген мәтіннен туынды сын есімдерді теріп жазып, жұрнақтарын көрсет.

2) Есімше тұлғалы етістіктер

Морфология

Мәтіннен есімше тұлғалы етістіктерді теріп жазып, құрамына қарай талда.

3) Етіс тұлғалары

Қолдану

Сөйлемдерді етіс тұлғалы етістіктермен толықтыр.

  1. 1. Әнді біреуге ________
  2. 2. Бағасын күнделігіне ________
  3. 3. Анама ыдысты ________
  4. 4. Сен дәрігерге ________
  5. 5. Қатесін досына ________

4) Морфологиялық талдау

Талдау

Берілген сөздерге морфологиялық талдау жаса:

мынаны зерттелді арманшыл

2-нұсқа

Мәтін бойынша тапсырмалар жиынтығы

Мәтін Грамматика Талдау

Мәтін: Мамандық таңдау

Мамандық таңдау — әрбір мектеп бітіретін түлектің маңызды мақсаты. «Армансыз адам — қанатсыз құспен тең» дейді халық. Әр адамда арман болады, ал арманшыл жан болашақта дегеніне жете алады.

Адам мамандық пен өнерді өз қабілетіне қарай таңдайды. Өмірде мамандық түрлері өте көп: халық алдында шығып ән салатын танымал әнші болу, адам өмірінің арашасы болатын ақ халатты дәрігер болу, шәкірттерді білімге жетелейтін ұлағатты ұстаз болу.

Адам жас кезінен бастап жүрегі қалаған мамандығына бейімделе бастайды: терең білім алуға талпынады, өз бетінше ізденеді, көп оқиды. Қоғамға түрлі салада еңбек ететін мамандар қажет.

Инженер, дәрігер, мұғалім, ғалым, журналист болу үшін оқу керек. Бақташы, сауыншы, егінші, шопан болу үшін ауылда еңбек ету керек. Ал жақсы жұмысшы, кенші, құрылысшы болу үшін өндірісте жұмыс істеу қажет.

Балалық шақ пен болашақ әрқашан үндесіп отырады. Болашаққа апаратын тура жол балалық шақтан басталады.

Тапсырмалар

1) Туынды сын есімдер

Сөзжасам

Берілген мәтіннен туынды сын есімдерді теріп жазып, жұрнақтарын көрсет.

2) Есімше тұлғалы етістіктер

Морфология

Мәтіннен есімше тұлғалы етістіктерді теріп жазып, құрамына қарай талда.

3) Етіс тұлғалары

Қолдану

Сөйлемдерді етіс тұлғалы етістіктермен толықтыр.

  1. 1. Ән біреулермен ________
  2. 2. Бағасы күнделігіне ________
  3. 3. Анам маған ыдысты ________
  4. 4. Ол дәрігерге ________
  5. 5. Қатесін досына ________

4) Морфологиялық талдау

Талдау

Берілген сөздерге морфологиялық талдау жаса:

ізденеді армансыз әрқашан

Ескерту

«Бағалау критерийлері» атауы бастапқы мәтінде берілгенімен, нақты критерийлер толық көрсетілмеген. Жоғарыда келтірілгені — ұпайға негізделген бағалау шкаласы.