Қазақша рефераттар

Домбыраның жасалу технологиялық картасымен танысу, талдау

9-сынып Сарамандық жұмыс Ұлттық қолөнер

Сыйкәделік әшекей домбыра жасау: сабақ жоспары және мазмұны

Бұл сабақта оқушылар ағаш материалын дұрыс таңдап, өлшем дәлдігін сақтай отырып, сыйкәделік әшекей домбыра және оған арналған тұғыр мен қосалқы әшекей бөлшектерін жасауды үйренеді. Жұмыс барысында технологиялық карта, құрал-саймандарды дұрыс пайдалану және қауіпсіздік ережелері басты назарда болады.

Білімділік

Ағаш материалдарын таңдау, домбыраның құрылымы мен бөлшектерін жасау, тұғыр және әшекей элементтерін орындау.

Дамытушылық

Шеберлік деңгейін арттыру, дәлдік пен ұқыптылықты дамыту, шығармашылық қабілетті ұштау.

Тәрбиелік

Ұлттық қолөнерге сүйіспеншілік ояту, эстетикалық талғам қалыптастыру, табиғатты аялауға тәрбиелеу.

Сабақтың әдістері

  • Түсіндіру
  • Сұрақ-жауап
  • Сарамандық жұмыс

Негізгі нәтиже

Оқушы өлшем дәлдігін сақтап, ағаштың қалдық материалдарын тиімді пайдалана отырып, шағын домбыра үлгісін дайындап шығарады.

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

  • Оқушылардың сабаққа қатысуын тексеру, түгендеу.
  • Жұмыс киімі мен сабаққа дайындығын бақылау.

II. Өткен материалды қайталау

Алдыңғы сабақта өткен тақырыпты сұрақтар арқылы пысықтау:

Музыкалық аспаптардың қандай түрлерін білесіңдер?

Ағашты өңдеуге арналған құралдарды кім атайды?

Қашау не үшін қажет?

Егеудің түрлерін атаңдар.

Ой қозғау: жұмбақ шешу

  1. Тыпырлаған сайын толысқан, секеңдеген сайын семірген.

    Жауабы: ұршық

  2. Бір құрсақты, екі құлақты, он екі белбеулі. Бір түймелі, екі желілі — күйдің көрігі, әннің көлігі.

    Жауабы: домбыра

III. Жаңа сабақ

  • Домбыраның тарихы туралы әңгімелеу.
  • Дайын домбыра үлгісін көрсету.
  • Домбыра жасауға арналған технологиялық картамен танысу және талдау.

Домбыра туралы қысқаша тарихи деректер

Домбыра туралы алғашқы деректер Әл-Фарабидің еңбектерінде кездеседі. Ол домбыраға ұқсас, бес пернелі тамбур аспабын сипаттап, оның екі ішегі және ішекті ұстап тұратын тиегі болғанын баяндайды.

Орта ғасырларға қарай перне саны тоғызға, кейін он төртке дейін көбейгені айтылады. Жалпы ұзындығы шамамен 1 метр болып, ағаштан шабылып жасалған үлгілері туралы деректер бар.

Уақыт өте келе домбыра түрленіп, жетілдіріле түсті. Ұлттық музыка өнерін ғылыми деңгейге көтерген Ахмет Жұбанов 9–11 пернелі домбыраны 19–22 пернелі етіп өңдеп шығарған. Қазіргі кең тараған домбыра нұсқасы осы жаңғыртулармен байланысты.

1947 жылы Қазан төңкерісінің 30 жылдығына орай музыкалық аспаптар комбинатында сопақша және жалпақ домбыралар көптеп шығарылды. Бірінде Абайдың, екіншісінде Жамбылдың суреті болғандықтан, олар халық арасында «Абай домбырасы» және «Жамбыл домбырасы» атауларымен тарады.

IV. Сарамандық жұмыс: домбыра жасау

Оқушылар сыйкәделік әшекей домбыра жасауға арналған нұсқау (технологиялық) карта бойынша жұмыс орындайды. Мұғалім жұмыс орнының дұрыс ұйымдастырылуын қадағалап, өлшем дәлдігі мен орындалу сапасына назар аударады.

Қажетті құрал-жабдықтар

  • Өлшеу және белгілеу құралдары (сызғыш, қарындаш, бұрыштық).
  • Ағаш өңдеу саймандары (ара, қашау, егеу түрлері, зімпара).
  • Құрастыру және бекітуге арналған құралдар (қысқыш, желім және т.б.).

Қауіпсіздік ережелері

  • Құралдарды тек мақсатына сай қолдану.
  • Жұмыс аймағын таза әрі жинақы ұстау.
  • Кесу, ою, егеу кезінде қолды жарақаттан сақтап, қорғаныс талаптарын орындау.
  • Мұғалімнің нұсқауын қатаң сақтау.

V. Сергіту сәті: мақал-мәтелді толықтыру

  1. Қанша жуан болса да, жалғыз ағаш үй болмас.

  2. Жігітке жеті өнер де аз, жетпіс өнер көп емес.

  3. Өнерлінің қолы алтын, өлеңшінің сөзі алтын.

VI. Сабақты қорытындылау

Оқушылардың топпен жасаған бұйымдарының сапасы тексеріліп, жұмыстың нәтижесі мен кемшіліктері талданады. Сабақ соңында ағаш қалдықтарының өзін тиімді пайдаланып, әсем әрі пайдалы бұйым жасауға болатыны қорытындыланады.

Туған жер табиғатын аялау, ағашты ұқыпты өңдеу және материалды үнемді қолдану дағдылары ерекше атап өтіледі.

Сын тұрғысынан ойлау: «Не білдім? Не үйрендім? Нені білгім келеді?»

Білімді бекіту үшін әр оқушыға кесте үлестіріліп, бүгінгі сабақта алған білімін, үйренген дағдысын және келешекте білгісі келетін сұрағын жазу ұсынылады. Жауаптар топ ішінде талқыланып, жан-жақты қорытынды жасалады.

Не білдім?

Тарих, құрылым, негізгі ұғымдар

Не үйрендім?

Өлшеу, белгілеу, өңдеу, құрастыру

Нені білгім келеді?

Күрделірек техникалар, әшекейлеу тәсілдері

VII. Үй тапсырмасы

Домбыраның жасалу жолдарымен танысу, технологиялық картаны қайта қарап, келесі сабаққа қажетті материалдар мен құралдарды дайындап келу.

VIII. Бағалау және аяқтау

  • Оқушылардың жұмысы орындалу сапасы мен ұқыптылығы бойынша бағаланады.
  • Құралдарды орнына қойып, жұмыс орнын жинастыру ұйымдастырылады.