Жетісу көтерілісі, Самсы көтерілісі
1916 жылғы ұлт-азаттық қозғалыс және Торғай көтерілісі
1916 жылғы ұлт-азаттық қозғалыс қазақ даласындағы ең ірі тарихи оқиғалардың бірі болды. Осы кезеңде Торғай көтерілісі (басшылары — А. Иманов, Ә. Жангелдин) шамамен 50 мыңға жуық адамды қамтыған ауқымды қозғалыс ретінде ерекшеленді.
Көтерілісшілердің ұйымдасуы
- А. Иманов көтерілісшілерді ондық, елулік, жүздік, мыңдық бөлімдерге бөлді.
- Арнайы мергендер бөлімшесі құрылды.
- А. Иманов бас сардар болып сайланды, оның жанында әскери кеңес жұмыс істеді.
Қоғамдық толқулардың күшеюі
Соғысқа қарсы көңіл-күй, қымбатшылық және күшейіп келе жатқан аштық жағдайында қалалар мен деревняларда қала кедейлері мен майданға кеткен солдаттардың әйелдері ереуілдерге шықты. 1916 жылғы қаңтар айында мұндай толқулар Верный мен Семей қалаларында байқалды.
Негізгі себептер
Көтерілістің кеңеюі және жазалау шаралары
1916 жылғы шілде–тамыз айларында көтеріліс бүкіл қазақ даласына кеңінен тарады. Оны басу үшін патша өкіметі жазалаушы отрядтар жіберді. Олардың құрамына жақсы қаруланған әскер бөлімдері мен казак-орыс шоғырлары кірді.
1916 жылғы 7 қыркүйекте Ресей армиясының Верный қалалық әскери гарнизонының соты Бекболатты дарға асуға үкім шығарды. Бекболаттың 20-дан астам жақын серіктесі де сотқа тартылып, олардың 12-сі өлім жазасына кесілді.
Бұл оқиғалар Жетісу өңіріндегі қозғалыстармен де байланысты қарастырылады, соның ішінде Жетісу көтерілісі және Самсы көтерілісі аталады.
Мәлімет иесі
Орал қаласы
Кешкі ауысымды жалпы орта білім беретін мектептің тарих пәнінің мұғалімі — Китанов Берік Қуанышевич.