Қазақша рефераттар

Жағдайды бақылау

Ашуды қалай жеңуге болады? Агрессивтілікті түзету

Мақсаты

  • Агрессияны азайту.
  • Ашуды басқару техникаларымен таныстыру.

Материалдар

Ұсыныстар жазылған қағаздар, таза А4 қағазы, әртүрлі түсті қарындаштар немесе фломастерлер.

Бұл мәтін тренинг/сабақ құрылымына лайықталып өңделді: сөйлемдер түзетілді, ойлар айқындалды, қайталаулар қысқартылды.

1) Сергіту: «Біз ұқсаймыз?..» жаттығуы

Мақсаты

Топтың ұжымшылдығын арттыру, жеке қарым-қатынас кезінде бір-біріне ұқсастықтары мен айырмашылықтарын байқау.

Өткізу тәртібі

Жүргізуші қатысушыларға бөлме ішінде жүріп, бір-біріне екі сөйлемді кезекпен айтуға ұсынады:

  • «Сен маған … ұқсайсың»
  • «Мен сенен … ерекшеленемін»

2) Негізгі бөлім: «Тыныштандыру ойы» техникасы

Мақсаты

Агрессияны азайту және «тыныштандыратын ойға» сүйенуді үйрету.

Түсіндіру

Ашу — әр адам бастан кешетін қалыпты эмоция. Қуаныш, бақыт, мұң сияқты, ашу да өмірде кездеседі. Мұндағы маңыздысы — ашуға беріліп кетпей, өзіңді ұстай білу.

Ашумен күресудің жиі кездесетін екі жолы:

  • Ішке жинау. Ұзақ уақыт жинақталса, адам «жарылып» кетуі немесе денсаулыққа әсер етуі мүмкін.
  • Сыртқа төгу. Айналадағы адамдарға бағытталса, қарым-қатынасқа зиян келтіреді.

Бұған қоса тиімдірек үшінші бағыт бар: ашуды тудыратын ойды өзгерту. Яғни, оқиға емес, көбіне сол оқиға туралы ой сезімді күшейтеді.

Мысал: бір жағдай — екі түрлі сезім

Жаңбыр астында тұрған екі адамды елестетіңіз: екеуі де су болды, бірақ біреуі қуанады, екіншісі жабырқайды. Айырмашылық — жаңбырдың өзінде емес, сол туралы ойлау тәсілінде.

Демек, егер адам өз ойын өзгертсе, сезімі де өзгере алады. Жағымсыз эмоциядан арылудың бір кілті — ойды басқару.

Ашуға әкелетін ой vs тыныштандыратын ой

Төмендегі жұптар ашуды күшейтетін ойларды тыныштандыратын, бақылауға бағытталған ойлармен алмастыруға көмектеседі.

Ашуға әкелетін ой

Триггер
  • «Менің төзімім таусылды… Олар мені мәжбүрлейді…»
  • «Ол (олар) мен ойлағандай істемейді…»
  • Басқа адамды ойша айыптау, әдейі ренжу.
  • «Біз кешіккенімізге олар кінәлі».
  • Зәбір көрсету немесе агрессияны ойша елестету.
  • «Мен енді шыдай алмаймын… Тағы қайталанса, ұрып жіберемін».

Тыныштандыратын ой

Балама
  • «Мен жағдайды бақылап отырмын. Ешкім мені мәжбүрлей алмайды. Не істеу керегін білемін».
  • «Олар бұлай істеуге міндетті емес. Мен оларға үстемдік жүргізе алмаймын».
  • «Ол қазір не сезініп отыр екен?» — сезім мен қызығушылықты түсінуге ұмтылу.
  • «Негізі ол жаман адам емес. Әр адам қателеседі».
  • «Адамдарға зәбір көрсету дұрыс емес. Пайдалы іске назар аударайын».
  • Позитивті әрекетке бағыттау: кешірім сұрау, тыныс алу, сөйлесуді кейінге қалдыру, сүйіспеншілікті білдіру.

Қорытынды: ашу — адамның өзіне де, айналасына да кері әсер етуі мүмкін күшті сезім. Әр адамның мақсаты — өзін бақылау және ашуын реттеу.

«Тыныштандыру ойы» жаттығуы

Әр қатысушы кестедегі оң бағанды толтырады: «ашуға әкелетін ойды» «тыныштандыратын оймен» алмастырады. Соңында өз нұсқаларын дауыстап оқып, пікір алмасады.

Ашуға әкелетін ойлар
Тыныштандыратын ойлар (мысал бағыттары)
«Маған күлсе, мен шыдап тұра алмаймын!»
Қабілетке сүйену: «Мен өзімді ұстай аламын. Бұл менің құндылығымды анықтамайды».
«Бұл менің қолымнан келмейді!»
Бақылау: «Қазір қолымнан келмесе де, үйрене аламын. Қадамдап істеймін».
«Егер ол дос болса, әрқашан уәдесінде тұруы керек!»
Шынайылық: «Адам қателесуі мүмкін. Мәселені сабырмен талқылаймын».
«Мен ештеңе істеген жоқпын! Ал ана мұғалім маған ұрысады!»
Түсіну: «Мұғалімнің де мақсаты бар шығар. Нақты не үшін ескерту жасады — сұраймын».
«Менің жазып алған конспектім жоқ. Енді ешқашан дәптерімді бермеймін! Конспектісіз жауап бере алмаймын!»
Жақсы ой/шешім: «Мен өзімнің жауапкершілігімді реттеймін: конспектіні қалпына келтіремін, көмек сұраймын, келесіде алдын ала дайындаймын».
«Неге мен ғана дастарханды жинауым керек? Шаршадым, маған ешкім көмектеспейді!»
Объективті ой: «Мен шаршадым. Көмек сұраймын, міндеттерді бөлісеміз».
«Егер ол тағы кекетсе, мен оны ұрамын!»
Позитивті әрекет: «Шекара қоямын, алыстаймын, үлкендерден көмек сұраймын. Зорлыққа бармаймын».

Рефлексия сұрақтары

  • Қайсысы оңай болды, қайсысы қиын болды?
  • Қай ойды өзгерту ең маңызды болып көрінді?

3) Бейнелеу: «Вулкан» медитациялық техникасы

Мақсаты

Ашу кезінде өзін ұстай білуге көмектесу және эмоцияны реттеу дағдысын дамыту.

Шешілетін мәселелер

  • Ашу, ыза.
  • Эмоцияны ұстап тұру.

Нұсқаулық

Оқушылар көздерін жұмып, денелерін босаңсытып отырады. Жүргізуші төмендегі мәтінді баяу оқиды.

  1. 1Денеңізді вулканға ұқсатым: вулканның да «бу шығарып тұруы» қажет.
  2. 2Егер ашуды үнемі баса берсек, бір күні вулкан сияқты «атылып» кетуіміз мүмкін.
  3. 3Ішіңіздегі ашуды байқап көріңіз. Оның денеңіздің әр «клеткасынан» тарағанын сезініңіз.
  4. 4Өзіңізді беті жабулы вулкан деп елестетіңіз, ал айналаңызда періштелер бар деп көз алдыңызға келтіріңіз.
  5. 5Періштелерге вулканның «қақпағын ашуды» бұйырыңыз.
  6. 6Періштелер ашуды таратып, жеңілдік әкеліп жатқанын елестетіңіз.
  7. 7Терең дем алыңыз. Іштегі тыныштықты сезініңіз. Періштелеріңізге іштей алғыс айтыңыз.

Рефлексия

  • Нені елестету оңай болды, нені елестету қиын болды?
  • Бұл техника өмірде қажет деп ойлайсыз ба? Қай жағдайда?

4) Әрекет: «Ашуыңды қағазға көшір» техникасы

Мақсаты

Сурет салу арқылы жағымсыз эмоциядан арылуға көмектесу.

Дайындық

Оқушыларға таза қағаз, түрлі түсті қарындаштар мен фломастерлер таратылады.

Жүргізуші нұсқауы

  1. 1Өмірде болған бір жағдайды есіңізге түсіріңіз: ашуланған, ызаланған сәтіңізді ойлаңыз.
  2. 2Ашуыңызды қағазға түсіріңіз: сызық, дақ, белгі — қалай елестетсеңіз, солай.
  3. 3Сол кездегі көңіл күйіңізге сәйкес түстерді таңдаңыз.
  4. 4«Ашуды қағазға көшіріп жатырмын» деп елестетіп, қалағаныңызша уақыт бөліңіз.
  5. 5Қағаздың екінші жағына өз көңіл күйіңіз туралы бірнеше сөйлем жазыңыз.
  6. 6Бәрін аяқтаған соң қағазды жыртып, қоқыс жәшігіне тастаңыз.
  7. 7Іштей: «Ашуым қағазға көшті, мен жеңілдедім» деп өзіңізге белгі беріңіз.

Сабақтың қорытынды рефлексиясы

  • Тренинг ұнады ма? Неліктен?
  • Сіз ашуды жеңудің қандай әдістерін білесіз немесе бүгін қандай әдістерді үйрендіңіз?

Ақпарат

Мекеме

Павлодар облысы, Екібастұз қаласы, Абай Құнанбаев атындағы №2 жалпы орта білім беретін мектеп.

Автор

Психология пәнінің мұғалімі: Каримова Алмагүл Айтановна.