Ойын Сарай құрастыру
5-ке көбейту және бөлу кестесі
Бұл сабақ — кестелік көбейту мен бөлуді қайталау арқылы 5-ке көбейту және бөлуді түсіндіруге бағытталған аралас сабақ. Сабақ барысында оқушылар математикалық сарайдың “қақпасын” білім, зейін және белсенділік арқылы ашып көреді.
Білімділік мақсаты
Кестелік көбейту және бөлу ережелерін қайталау арқылы 5-ке көбейту мен бөлуді үйрету, ұғындыру.
Дамытушылық мақсаты
Ой-өрісті, есте сақтау қабілетін, өздігінен жұмыс істеу дағдысын дамыту және ауызша есептеу икемін жетілдіру.
Тәрбиелік мақсаты
Өзгені тыңдай білуге, ойын еркін айтуға баулу; белсенділікке және ұқыптылыққа тәрбиелеу.
Сабақ түрі: аралас сабақ
Әдістері: сұрақ–жауап, түсіндіру
Көрнекілігі: 5-ке көбейту және бөлу кестесі, слайдтар
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
- Психологиялық дайындық.
- Сабақтың тақырыбы мен мақсатын хабарлау.
- “Ғалымдар патшалығында” әлемді таңғалдырған сарай бар. Онда ақылды әрі білгір Математика өмір сүреді. Ол өз сарайына сабақ оқымайтындар мен жалқауларды кіргізбейді. Ал білімді, зейінді оқушылар сарай қақпасын өз қабілетімен аша алады. Бүгін біз осы сарайға кіруге біліміміз жеткілікті ме — соны сынап көреміз.
II. Үй тапсырмасын тексеру (№9 — теңдеулер)
1) 89 + x = 134
x = 134 − 89
x = 45
Тексеру: 89 + 45 = 134
2) x − 29 = 161
x = 161 + 29
x = 190
Тексеру: 190 − 29 = 161
3) x + 100 = 137
x = 137 − 100
x = 37
Тексеру: 37 + 100 = 137
III. Өткенді пысықтау: баға, сан, құн
Өткен сабақта біз баға, сан, құн шамаларының арасындағы тәуелділікке құрылған есептер шығардық. Түсінгенімізді тексеру үшін қысқа сұрақтарға жауап береміз.
1) Заттардың құнын табу үшін не істейміз?
Бір заттың бағасын заттардың санына көбейтеміз.
2) Заттың бағасын табу үшін не істейміз?
Құнын заттардың санына бөлеміз.
3) Заттардың санын табу үшін қандай амал орындаймыз?
Құнын бір заттың бағасына бөлеміз.
IV. Жаңа сабақ: 5-ке көбейту кестесін құрастыру
Дәптерге күннің жады мен жаңа тақырып жазылады. Тақтада 5-ке көбейту кестесі берілген. Кесте неге 5×5-тен басталады? Өйткені 2×5, 3×5, 4×5 тақырыптары бұрын өткен.
Математикалық диктант (жауабын ғана жазу)
2×5
10
5×4
20
10÷2
5
3×5
15
5×3
15
15÷3
5
4×5
20
5×2
10
20÷4
5
Көбейтінді мәндерін қосу арқылы да табуға болады. Мысалы, 5×5 — бұл 5 санын өзіне 5 рет қосу. Бірақ есептеуде ең тиімді жол — көбейту амалын қолдану.
5-ке көбейтуді қосу арқылы түсіндіру
5×5 = 5+5+5+5+5 = 25
5×6 = 5+5+5+5+5+5 = 30
5×7 = 5+5+5+5+5+5+5 = 35
5×8 = 5+5+5+5+5+5+5+5 = 40
5×9 = 5+5+5+5+5+5+5+5+5 = 45
Әрбір келесі жолдың мәні алдыңғысынан 5-ке артық, себебі әр жолда тағы бір 5 қосылады.
Орын ауыстыру қасиеті
Көбейткіштердің орнын ауыстырсақ та, көбейтіндінің мәні өзгермейді: a×b = b×a.
6×5 = 5×6
7×5 = 5×7
8×5 = 5×8
9×5 = 5×9
№3 тапсырма: 5-ке көбейту кестесін аяқтау
5×5 = 25
5×6 = 30
5×7 = 35
5×8 = 40
5×9 = 45
№4 тапсырма: 5-ке бөлу (кері амал)
Бөлуге кері амал — көбейту. Егер көбейтіндінің мәнін көбейткіштердің біріне бөлсек, екінші көбейткіш шығады.
25÷5 = 5
Себебі: 5×5 = 25
30÷5 = 6
Себебі: 6×5 = 30
35÷5 = 7
Себебі: 7×5 = 35
40÷5 = 8
Себебі: 8×5 = 40
45÷5 = 9
Себебі: 9×5 = 45
Ойын: «Ойлан, тап!» (№7 — ауызша)
Есептерде «не белгілі, не белгісіз?» қағидасы бойынша талдау жасалады.
1) 1 қап — 5 кг
7 қап — ?
Шешуі: 7×5 = 35
Жауабы: 35 кг
2) 5 зат — 25 тг
1 зат — ?
Шешуі: 25÷5 = 5
Жауабы: 5 тг
3) 1 жапсырғыш — 5 тг
40 тг — ?
Шешуі: 40÷5 = 8
Жауабы: 8 жапсырғыш
Тақтамен жұмыс (№8 — өрнектер)
656 − 98 = 558
(34 + 636) − 920 = −250
Ескерту: бастапқы мәтінде «70» деп берілген, бірақ дұрыс нәтиже −250.
40×7 − 40×5 = 80
306 + 87 = 393
720 − (384 + 216) = 120
70×3 + 70×2 = 350
0÷100 = 0
Ескерту: бастапқы мәтінде «3» деп берілген, 0-ді 100-ге бөлсек 0 болады.
900 − 756 = 144
Ескерту: бастапқы мәтіндегі «90×10 − 756» өрнегі 900−756-ға тең.
80×3 + 30×2 = 300
№9 — өзіндік жұмыс (4-ке көбейту)
Берілген цифрларды пайдаланып, 4-ке көбейту нәтижелерін толықтырамыз.
4×1
4
4×2
8
4×5
20
4×8
32
4×9
36
4×0
0
Сергіту сәті: «Сарай құрастыру»
Топпен жұмыс: «Жұмыла көтерген жүк жеңіл» қағидасы бойынша шағын ойын ұйымдастырылады.
№10 — мәтін есептер (талдау және шығару)
1) Шұңқыр қазу
Т. д. — 6 (оқушы), Т. к. — 4 (оқушы), әрқайсысы — 2 м. Шұңқыр саны — ?
Шешуі: (6 + 4) × 2 = 20
Жауабы: 20 шұңқыр қазылды.
2) Гүл өсіру
Ж. — 5 қатар, әр қатарда — 10 гүл, қосымша — 42 гүл. Барлығы — ?
Шешуі: 5×10 + 42 = 92
Жауабы: 92 гүл өсіп тұр.
№12 — ауызша жұмыс (фигуралар)
Қандай фигуралар қиылысады?
- Тік төртбұрыш пен бұрыш.
- Шеңбер мен қисық сызық.
- Шаршы мен тік төртбұрыш.
Периметр (мысал)
1 қабырға = 1 см
Р = 1 см + 1 см + 1 см + 1 см = 4 см
№11 — қалдықпен бөлу (5-ке бөлу)
Қалдықпен бөлуді тексерудің ыңғайлы жолы: бөлінді×бөлгіш + қалдық формуласы.
6÷5 = 1 (қалд. 1)
1×5 + 1 = 6
7÷5 = 1 (қалд. 2)
1×5 + 2 = 7
8÷5 = 1 (қалд. 3)
1×5 + 3 = 8
9÷5 = 1 (қалд. 4)
1×5 + 4 = 9
11÷5 = 2 (қалд. 1)
2×5 + 1 = 11
12÷5 = 2 (қалд. 2)
2×5 + 2 = 12
Қорытынды және кеңейту сұрақтары
Сабақ соңында 5 санына қатысты білімді өмірмен, әдебиетпен және тарихпен байланыстырып, ойды кеңейтеміз.
Абайдың «5 асыл ісі»
Талап, еңбек, терең ой, қанағат, рақым.
Абайдың «5 дұшпаны»
Өсек, өтірік, мақтаншақ, еріншек, бекер мал шашпақ.
Ер жігіттің «5 қаруы»
Садақ (кейіннен мылтық), найза, қылыш, шоқпар, айбалта.
Қазақтың «5 арысы»
Ш. Құдайбердіұлы, А. Байтұрсынұлы, Ж. Аймауытұлы, М. Жұмабаев, М. Дулатов.
Мұсылман халықтарының «5 парызы»
Иман келтіру, намаз оқу, ораза ұстау, зекет (садақа) беру, қажылыққа бару.
Ескерту: бастапқы мәтіндегі «зікір салу» орнына дәстүрлі түрде «иман келтіру» (шәһадат) аталады.
Үй тапсырмасы: 5-ке көбейту және бөлу кестесін жаттау, берілген тапсырмаларды орындау.
Бағалау: белсенділік, дәлдік және есептеу жылдамдығы бойынша.