Өкімет билігі
Сабақ туралы қысқаша мәлімет
- Пәні
- Орта ғасырлардағы дүние жүзі тарихы
- Сабақтың тақырыбы
- Византия империясының құрылуы
- Сабақтың түрі
- Аралас сабақ
- Әдіс-тәсілдері
- Түсіндіру, сұрақ-жауап
- Көрнекілігі
- Карта, суреттер, сызба-нұсқалар, кітап
- Пәнаралық байланыс
- География, математика, биология
Сабақтың мақсаты
Білімділік
- Шығыс Рим империясының ұзақ өмір сүру себептерін түсіндіру.
- Ерте және дамыған орта ғасырлардағы аумақтық өзгерістерді карта арқылы көрсету.
- Юстиниан билігі мен реформаларының мазмұнын ашу.
Дамытушылық
- Оқушылардың оқулықпен өз бетінше жұмыс істеу дағдыларын дамыту.
- Тарихи деректерді салыстыру, қорытынды жасау қабілетін жетілдіру.
Тәрбиелік
- Белсенді, білімді, тарихи санасы қалыптасқан тұлға тәрбиелеу.
- Жауапкершілік пен пікір айту мәдениетін қалыптастыру.
Сабақ барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
Сыныптың сабаққа дайындығын тексеру, назарды тақырыпқа шоғырландыру, қысқаша кіріспе әңгіме жүргізу.
II. Үй тапсырмасын сұрау
Үй тапсырмасын ерікті түрде айтып бергісі келген 1–2 оқушыдан сұрап, қалған оқушылардың білімін сұрақ-жауап арқылы бақылау.
- Сұрақ: Рим империясының құлауының басты себебі неде?
- Сұрақ: Франк мемлекеті қашан құрылды?
- Сұрақ: Француз тілінің негізін ежелгі қай халықтардың тілі құрады?
III. Жаңа сабақ
Тақырып бойынша түсіндіру жұмыстары жүргізіліп, негізгі ұғымдар мен себеп-салдар байланыстары айқындалады.
- Рим империясының екіге бөлінуі
- Өкімет билігі
- Юстиниан және оның заңдары
- Славяндардың шапқыншылығы
- Арабтардың шапқыншылығы
Византия империясының құрылуы: себептері мен тарихи мәні
Рим империясының екіге бөлінуі
Рим империясының шығыс аймақтары экономикалық даму деңгейі жағынан батыс аймақтардан әлдеқайда алда болды. Батыс өңірлер варварлардың жойқын шапқыншылығынан қатты зардап шекті, ал шығыс бөлікте шаруашылық пен қалалық өмір салыстырмалы түрде тұрақты сақталды.
Негізгі даталар
- 324 жыл: Константин астананы Римнен Босфор бұғазындағы Византий қаласына көшірді.
- 330 жыл: қала атауы Константинополь болып өзгертілді.
- 395 жыл: Рим империясы ресми түрде Батыс және Шығыс болып екіге бөлінді.
Империяның аумағы және геосаяси орны
Византия империясы Еуропа, Азия және Африка құрлықтарының түйісінде орналасып, Жерорта теңізінің шығыс бөлігіндегі маңызды аймақтарды қамтыды. Оның құрамына Балқан түбегі, Кіші Азия, Сирия, Палестина, Египет, Месопатамия мен Арменияның бір бөлігі, сондай-ақ Жерорта теңізінің шығысындағы аралдар және Қырым мен Кавказдағы иеліктер кірді.
Еуропалық өңір
Балқан түбегі, Қырымдағы иеліктер.
Азиялық өңір
Кіші Азия, Сирия, Палестина, Месопатамия, Арменияның бір бөлігі.
Африкалық өңір
Египет және Жерорта теңізіне шығатын стратегиялық аймақтар.
Өкімет билігі және қоғамдағы саяси күштер
Мемлекеттік құрылымы бойынша Византия империясы бір адамның шексіз билігіне бағынған монархия болды. Қоғамдық-саяси өмірде димдер деп аталған саяси топтардың ықпалы күшейді. Солардың ішінде венеттер (көк) мен прасиндер (жасыл) ерекше көзге түсті.
Ника көтерілісі (532 жыл)
532 жылы осы топтардың басшылығымен басталған «Ника» («Жеңу») көтерілісі аса қауіпті сипат алып, мемлекет тарапынан зор күшпен әрең басылды.
Юстиниан дәуірі және заңдары
Империяның дәуірлеу кезеңі ретінде көбіне 527–565 жылдар (Юстиниан билігі) аталады. Бұл дәуірде мемлекеттік басқару, құқық жүйесі және империялық саясат айқын қалыптасып, кейінгі Еуропа құқықтық дәстүріне ықпал еткен нормалар жүйеленді.
Юстиниан заңдарының маңызы
- Құқықтық нормаларды жүйелеуге және біріздендіруге ықпал етті.
- Мемлекеттік басқаруды күшейтіп, тәртіп пен жауапкершілікті арттырды.
- Құқық мәдениетінің қалыптасуына ұзақ мерзімді әсер қалдырды.
Дәуірлеудің алғышарттары
- Варвар шапқыншылықтарына Батыспен салыстырғанда аз ұшырады.
- Құнарлы жер мен қолайлы табиғи жағдай ауыл шаруашылығының өсуіне мүмкіндік берді.
- Ерікті жер иеленушілер мен шаруалар қауымының үлесі жоғары болды.
Сыртқы қауіптер: славяндар мен арабтардың шапқыншылықтары
Византия ұзақ уақыт бойы әртүрлі бағыттан келген қауіп-қатермен бетпе-бет келді. Олардың ішінде Балқан өңіріндегі славян тайпаларының қозғалысы және кейінірек арабтардың жаулап алу жорықтары ерекше орын алды. Бұл шапқыншылықтар шекаралық аймақтардың тұрақтылығына әсер етіп, қорғаныс пен басқару жүйесін қайта қарауды талап етті.
Бекіту сұрақтары
- Византия деген атпен белгілі болған Шығыс Рим империясы қашан құрылды?
- Юстиниан қандай басшы болды? Ол алдына қандай мақсат қойды?
- Юстинианның заңдары қандай маңызға ие болды?
- Неліктен Шығыс Рим империясы славяндардан жиі жеңіліп отырды?
- Византия қашан феодалдық мемлекетке айнала бастады?
Бағалау
Оқушылардың жауаптары мен тапсырмаларды орындау сапасына қарай жиынтық баға қойылады.
Үй тапсырмасы
§3 параграфты оқып келу.