Қазақша рефераттар

Сабақтас құрмалас сөйлемдердің түрлерін пысықтау

Сабақ туралы мәлімет

Мұғалім

Ақмола облысы, Есіл ауданы, Свободный орта мектебінің қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі — Жүсіпова Тлектес Хамитқызы.

Тақырып

Наурыз мейрамы. Сабақтас құрмалас сөйлем.

Пәнаралық байланыс

Қазақ әдебиеті, тарих.

Сабақтың мақсаты

  1. Сабақтас құрмалас сөйлемдердің түрлерін пысықтау.
  2. Оқушылардың ойлау қабілетін, байқағыштық, тапқырлық, ізденімпаздық қасиеттерін дамыту.
  3. Қазақ халқының салт-дәстүрін сыйлауға, пәнге оң көзқарас пен білімге құштарлыққа тәрбиелеу.

Оқыту стратегиялары

  • Ой шақыру
  • Топтастыру
  • Кубизм
  • Венн диаграммасы
  • Еркін жауап
  • Түсініктеме күнделігі

Көрнекіліктер

  • Суреттер
  • Плакаттар
  • Сызбалар
  • Үлестірме қағаздар
  • Түсті маркерлер

Сабақ барысы

I. Ой шақыру: «Көктем» ассоциациясы

Қазір жылдың көктем мезгілі. Көгілдір көктем келіп, дүние жаңаша түрге енеді; табиғаттың әсемдігі адамды жылулық пен сүйіспеншілікке бөлейді.

Тапсырма

«Көктем» сөзіне ассоциация құрастырыңдар. Әр топтан бір оқушы шығып оқиды.

II. Әңгімелесу: көктем неліктен «туды»?

Қазақ ұғымында көктем — тіршіліктің қайта жаңаратын шағы: мал төлдейді, құстар балапан басады, гүл мен шөп қаулап өседі, ағаштар бүр жарып, жапырақ жаяды, сай-сала суға толады.

Сұрақ

Көктем туралы қандай өлеңдер білесіңдер? (2–3 оқушы жатқа айтады.)

III. Наурызға қатысты атаулар мен ұғымдар

Наурыз — шығыс халықтарына ортақ, көктеммен бірге келетін береке мен жаңарудың мерекесі. Төмендегі атаулар арқылы Наурыздың мәдени мазмұны кеңейе түседі.

Наурыз күні

Шығыс халықтарының мерекесі.

Наурыз айы

Жылдың алғашқы айы.

Наурызнама

Ойын-сауық, той-думан.

Наурыз көже

Мерекелік тағам.

Наурыз жыры

Халық ауыз әдебиетінің бір саласы.

Наурыз жұмбақ

Ақындар мен қыз-жігіттердің Наурызға тән құбылыстарды жұмбақтап, өлеңдетіп айтысуы.

Наурыз тілек

Достық, тілектестік пен адамгершіліктің белгісі.

Наурыз көк

Көктем құсы.

Наурызша

Наурыз айында жауатын жұқа қар.

Мақал-мәтел, нақыл

«Наурызда Самарқанның көк тасы жібиді».

Бұл күні әр адам өткен қателігі үшін кешірім сұрап, өкпені ұмытып, жаңа жылды ақ ниетпен қарсы алады.

IV. Грамматиканы қайталау: «Кубизм» әдісі

Кубиктің алты қыры — алты түрлі ойлау әрекеті. Оқушылар сұрақтарға кезекпен жауап береді.

Кубик қырлары

  • Суретте
  • Салыстыр
  • Зертте
  • Қолдан
  • Ұқсастығын тап
  • Түрлерін ажырат

Сұрақтар

  1. Сабақтас құрмалас сөйлемнің түрлерін атаңдар.
  2. Сабақтасты салалас құрмалас сөйлеммен салыстырыңдар.
  3. Қарсылықты салалас пен қарсылықты бағыныңқылы сабақтасты салыстырыңдар.
  4. Қарсылықты бағыныңқылы сабақтастың жасалу жолдарында басқа сабақтас түрлеріне ортақ жұрнақтарға мысал келтіріңдер.
  5. Сабақтаста да, салаласта да кездесетін жалғаулық шылауды атаңдар.
  6. Кеспе қағаздар арқылы сабақтастардың түрлерін ажыратыңдар.

Мәтіндік мысал (Абай)

Кемпір-шал тұзақ іздеп, бала шулап,

Мал маңырап, қуанып, аунап-қунап.

Жыршы құстар әуеде өлең айтып,

Қиқу салар көлдегі қаз бен қулар.

V. Жаңа сабақ: сөздік жұмысы

Мағыналық түсіндірме

«Өлінің тірілген күні»
Бардың жаңарып, жоғалғандың табылып, үміттің оянатын күні.
«Ауыртпалықтан құтылатын күн»
Күйзеліс пен қиындық артта қалып, көңіл серпілетін күн.
Ұлттық тағылым
Халықтық тәрбие, өнеге.
Жомарттық
Кеңпейілдік, қолы ашықтық.
Ізгілік
Мейірім, жақсылық (добро).
Нышан
Белгі, символ.
Сүр ет
Ысталған, кептірілген ет.
Сергіп
Көңілі көтеріліп, серпіліп (взбодрившись).
Шаттанып
Қуанып (радуясь).

Сөз тіркестерін аудару (орысша)

  • Жомарттыққа тәрбиелеу — учить щедрости
  • Ізгілікке тәрбиелеу — учить милосердию
  • Ұйымшылдыққа тәрбиелеу — учить сплоченности
  • Жаңа жылдың нышаны — символ Нового года
  • Ұлттық тағылым — национальный урок
  • Ауыртпалықтан құтылатын күн — день, когда избавляются от трудностей
  • Өлінің тірілген күні — день, когда всё возрождается

VI. Мәтінмен жұмыс: 5 бөлік, оқу және талқылау

Мәтін 5 бөлікке бөлінеді. Әр оқушы өз бөлігіне жауапты: оқиды, аударады, әрі сол бөлік бойынша 2 сұрақ құрастырады. Оқушы мәтінді өз тобына оқып, топ мүшелері сұрақтарға жауап береді.

Сұрақ-жауап үлгілері

1) Наурыз қандай мейрам?
Шығыс елдерінің бүкілхалықтық мерекесі.
2) Қазақтар бұл күнді неліктен «Ұлыстың ұлы күні» дейді?
Өйткені бұл күн бірліктің, татулықтың, еңбектің, көктемнің, ізгіліктің мерекесі ретінде тойланған.
3) Мерекеге тән тағам қандай?
Наурыз көже.
4) Наурыз көже неден жасалады?
Жеті түрлі тағамнан жасалады: су, ет, тұз, ұн, тары, құрт, бидай, жүгері және сүт.

Мазмұндық түйіндер

  • Ұлттық тағылым

    Наурыз көже адамдарды жомарттыққа, ізгілікке, ұйымшылдыққа, татулыққа шақырады.

  • Нышандар

    Сүт — Жаңа жылдың нышаны, ал сүр ет — ескі жылдың белгісі.

  • Қазіргі тойлануы

    Наурыз бүгінде орталық көшелерде, саябақтарда, алаңдарда аталып, мыңдаған адам жиналады.

VII. Жаттығу жұмысы: сабақтас құрмаласты табу

Әр топ мәтіннің 1–3-абзацтарынан сабақтас құрмалас сөйлемдерді тауып, олардың түрлерін анықтайды.

Нәтиже

Оқушылар сабақтас құрмалас сөйлемнің құрылымын танып, бағыныңқы сөйлемнің мағыналық түрлерін дәлелдеумен көрсетеді.