Қазақша рефераттар

Сирияның саяси жағдайы

Сабақтың тақырыбы: §21. Араб елдері

Сабақтың түрі
Аралас
Әдісі
Интерактивті
Көрнекілік
Дүние жүзінің саяси картасы, сызба, суреттер

Сабақтың мақсаты

Білімділік

Африка құрлығындағы араб елдерінің Бірінші дүниежүзілік соғыс пен Екінші дүниежүзілік соғыс аралығындағы тарихын жүйелі әрі нақты баяндау.

Дамытушылық

Оқушылардың белсенділігін арттыру, талдау дағдыларын дамыту және білімін жетілдіру.

Тәрбиелік

Тарихи санасы қалыптасқан, шығармашыл, бәсекеге қабілетті, елжанды тұлға тәрбиелеу.

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

  • Оқу құралдарын тексеру және түгелдеу.
  • Оқушылардың зейінін сабаққа аудару.

II. Үй тапсырмасын сұрау (пресс-конференция әдісі)

Талқылау сұрақтары

  • ХХ ғасыр басындағы Иранның жағдайын қалай бағалайсыңдар?
  • 1918–1922 жылдардағы ұлт-азаттық күрестің себептері, барысы және нәтижесі қандай болды?
  • 1921–1945 жылдардағы саяси жағдайға сипаттама беріңдер.
  • 1918–1945 жылдары Ауғанстан қалай дамыды?
  • 20–30-жылдардағы Кемал үкіметінің реформалары қандай болды?
  • Түркияның сыртқы саясатындағы басты бағыттар қандай еді?
  • Елдердің қазіргі дамуы туралы қысқаша хабарламаларды оқыту.

Жаңа сабақтың жоспары

  1. 1. ХХ ғасыр басындағы араб елдері.
  2. 2. Египет, Сирия, Ливан, Палестина, Ирак, Йемен және Сауд Арабиясының саяси дамуы және ұлт-азаттық қозғалыстар.
  3. 3. Әлемдік экономикалық дағдарыс жылдарындағы араб елдері.
  4. 4. Екінші дүниежүзілік соғыс жылдарындағы араб елдері.

Топқа бөлу және тапсырмалар

1) Ұжымдық тапсырма

Сөйлемді толықтырыңдар: Арабтық Шығыс жер шарының орасан зор кеңістігін қамтиды. Аумағы шығыстан бастап батыста дейін созылып жатыр.

Ескерту: бастапқы мәтіндегі кей деректер толық берілмегендіктен, сөйлем құрылымы редакцияланып, мәні сақталды.

2) Кестені толтыру

Араб елдерінің отарлық тәуелділігі (ХХ ғасыр басы):

Батыс елдері Араб елдері / аймақтар
Франция Алжир, Тунис, Марокконың көп бөлігі; Жибути, Мавритания
Англия Египет, Судан, Аден, Арабия түбегінің бір бөлігі
Италия Ливия
Испания Солтүстік-Батыс Сахара және Марокконың жекелеген аудандары
Осман Түркиясы Ирак, Сирия, Ливан, Йемен, Арабияның кей бөліктері

Картамен жұмыс: отарлық ықпал аймақтарын картадан көрсетіңдер.

3) Топтық тапсырма (4 топ)

1-топ

Египеттің саяси дамуы

2-топ

Сирияның саяси жағдайы

3-топ

Ирактың саяси жағдайы

4-топ

Сауд Арабиясы, Тунис және Алжирдегі саяси жағдай

Әр топ өз тақырыбы бойынша әңгімелеп береді. Топтар бір-біріне сұрақ қойып, жауап береді; мұғалім жетекші сұрақтармен толықтырады.

Тақырыптық мазмұн (топтық жауаптарға бағыт)

I-топ: Египет (1914–1920-жылдар және кейінгі үрдістер)

  • Бірінші дүниежүзілік соғыс жылдары Англия Египетті өз ықпалына тәуелді етті; «жау елдікі» деп Германия мен Австро-Венгрия мүлкі тәркіленді.
  • 1914 жылғы желтоқсан — елде Англияның қамқорлығы (протекторат) жарияланды; Аббас Хильми тақтан түсіріліп, Хусейн Кемал билікке келді (Англия оған «сұлтан» атағын берді).
  • Ағылшын бас консулы «комиссар» мәртебесін алып, ел өміріне шешуші ықпал етті; Суэц аймағына әскери күш шоғырландырылды; қара жұмысқа жүздеген мың феллах пен қала тұрғындары тартылды.
  • Осман империясының соғыс кезеңіндегі ұрандары мен аймақтағы қақтығыстар Египет, Палестина, Сирия бағытындағы әскери әрекеттерді күшейтті.
  • 1916 — Сайкс–Пико келісімі: Таяу Шығыс аймақтарын ықпал аймақтарына бөлу туралы жоспар бекітілді.
  • 1920, 25 сәуір — Сан-Ремо шешімі: Сирия мен Ливан Францияның, Ирак пен Палестина Англияның мандатына өтті.
  • Париж бітім конференциясына қатысуды көздеген Египет делегациясының жетекшілері (Заглул және серіктері) тұтқындалып, жауап ретінде ереуілдер мен көтерілістер күшейді.
  • 1923 — Конституция қабылданды; 1924 — вафдистер үкіметі құрылып, ағылшын әскерін шығару мәселесін көтерді, алайда қысым нәтижесінде парламент таратылды.

II-топ: Сирия және Ливан (Француз мандаты және қарсылық қозғалыстары)

  • Франция Сирия мен Ливанға жоғарғы комиссар тағайындап, билікті толық өз қолына шоғырландырды; әскери күш саны 1919 жылы шамамен 7 мыңнан, 1920 жылы 70 мыңға дейін артты.
  • 1920 — аумақтық қайта құрулар жүргізіліп, «Ұлы Ливан» және Сирия әкімшілік құрылымдары қалыптастырылды.
  • 1919–1920 жылдары құрылған араб клубтары протекторатқа қарсы халықты жұмылдырды; қарулы қақтығыстар күшейді.
  • Дамаск аймағында ұйымдар Бүкілсириялық конгресті шақырып, мандаттық тәртіпке қарсылық білдірді.
  • 1925 — Сұлтан әл-Атраш бастаған көтеріліс Джебель-Друзды қамтып, кейін жалпыұлттық сипат алды; Дамаскіде көтеріліс өршіп, француз әскері артиллерия мен авиацияны қолданды.
  • Келіссөздер барысында конституция, ұлттық үкімет және кешірім мәселелері уәде етілгенімен, мандаттық бақылау сақталды.

III-топ: Ирак (мандат, көтеріліс және тәуелсіздік «нышандары»)

  • Соғыс аяқталған кезеңде Иракта көп санды ағылшын-үнді әскері орналасты; жоғарғы комиссар билікті қолына алып, салықтар өсірілді, әскери тәртіп енгізілді.
  • 1920 — кең ауқымды көтеріліс: шаруалар, қала тұрғындары, ұлттық буржуазия және зиялылар қатысып, елдің бір бөлігінде бақылау әлсіреді.
  • Англия қосымша әскер әкеліп, көтерілісті күшпен басты; тұтқындаулар, жер аударулар және жазалау шаралары жүргізілді.
  • Перси Кокс бастаған әкімшілік оңшыл күштермен келісіп, ұлттық үкімет құру бағытын ұсынды.
  • 1921 — Фейсал таққа отырғызылды; шешімдердің елеулі бөлігі ағылшын комиссарымен келісу арқылы қабылданды.
  • 1925 — Мосул мәселесі Ұлттар Лигасы деңгейінде қаралып, мұнайлы аймақ Ирак құрамында қалды; мұнай секторында шетелдік компаниялардың ықпалы күшейді.
  • Кейін Англия қағаз жүзіндегі тәуелсіздікке жол ашқанымен, әскери-саяси үстемдік ұзақ уақыт сақталды.

IV-топ: Арабия түбегі, Сауд Арабиясы, Солтүстік Африкадағы ахуал

  • Арабия түбегінде саяси жағдай күрделі болды: Аден, Хадрамауыт, Маскат, Оман, Катар, Бахрейн, Кувейт, Ассир, Йемен секілді аймақтарда ішкі қақтығыстар жиіледі.
  • Неджд билеушісі Абдул әл-Азиз ибн Сауд 1920-жылдары ықпалын кеңейтіп, Хиджазды (Мекке мен Мединені) бағындырды; 1927 жылы мәлік атанды.
  • Йемен мен Сауд Арабиясында әлеуметтік жағдай ауыр болды; 1930-жылдары мұнай көздері табылып, АҚШ компаниялары игере бастады; ARAMCO құрылып, 1939 жылы мұнай алғаш рет экспортталды.
  • Тунис пен Алжирде француз үстемдігі орнықты; 1920-жылдары қоғамдық-саяси ұйымдар пайда болды (Тунисте «Дустур» партиясы ықпалды болды).
  • Мароккода Риф аймағында Абд әл-Керім бастаған қарулы күрес өрбіп, Риф республикасы жарияланды; жеңіліске ішкі сатқындық факторлары да әсер етті.

Талқылау: әлемдік экономикалық дағдарыс және саяси өзгерістер

Сұрақ-жауап арқылы қорытындылау

Египет экономикасы неге ауырлады?

Мақта мен жүн сияқты экспорттық өнімдер өтпей қалды; феллахтар күйзеліске ұшырады; жеңіл және тамақ өнеркәсібі тоқырады; қалаларда өмір сүру деңгейі төмендеді.

Саяси ахуалда қандай өзгерістер болды?

Реакциялық бағыттағы күштер күшейіп, көтерілістер мен қақтығыстар жиіледі. 1935 жылы Каирде ірі ереуілдер күшпен таратылды, соған қарамастан билік конституциялық тәртіпті ішінара қалпына келтіруге мәжбүр болды.

Халықаралық жағдайдың ықпалы қандай еді?

Еуропада фашистік режимдердің күшеюі және Германия мен Италияның Таяу және Орта Шығысқа ықпал ету әрекеттері отарлық саясатқа түзетулер енгізуге мәжбүр етті. 1936 жылы Англия–Египет келісімі қабылданып, Египеттің тәуелсіздігі ресми түрде танылды.

Иракта жағдай қалай өрбіді?

1928–1929 жылдары саяси дағдарыс тереңдеді. 1930 жылғы жаңа келісім елдің формалды тәуелсіздігін мойындағанымен, ағылшын ықпалы мен әскери-саяси бақылау сақталды.

«Дөңгелек үстел» конференциясы (1939) нені көздеді?

Лондонда өткен талқылауға бірқатар араб елдері мен Палестинадағы араб және еврей ұйымдарының жетекшілері қатысты. Нәтиже бермеді. Сол жылы жарияланған «Ақ кітап» Палестина мәселесін кейінгі 10 жылдық перспективада қайта құру жоспарын ұсынды.

1930-жылдары француз отарларында қандай үрдістер болды?

Ұлттық күштер топтасты: саяси партиялар мен кәсіподақтар құрылды (мысалы, Алжирдегі діни-ағартушылық ұйымдар, патриоттық қозғалыстар). Франциядағы «Халықтық майдан» кезеңінде белгілі бір жеңілдіктер жасалса, кейін реформалар тоқтап, қудалау қайта күшейді.

Екінші дүниежүзілік соғыс: білімді тексеру сұрақтары

Сандар арқылы сұрақ таңдау

  1. №1. Екінші дүниежүзілік соғысқа араб елдері тартылды ма? Неліктен?
  2. №2. Ливия аумағы соғыс кезінде қандай міндет атқарды? Неліктен?
  3. №3. Ирактағы жағдай қалай өзгерді?
  4. №4. Ливия тайпалары көсемі Идрис ас-Сенуссиге кімдер қолдау көрсетті? Нәтижесі қандай болды?
  5. №5. Солтүстік Африка халқының соғыс кезіндегі талаптары қандай болды?
  6. №6. Арабтар мен бербер тайпалары қандай елдерді азат етуге қатысты?

Сабақты бекіту

«Иә / Жоқ» тапсырмасы

№ Мазмұны Дұрыс жауап (түсіндірме)
1 ХХ ғасыр басына қарай араб елдерінің барлығы отаршылдықтан азат болды. Жоқ. Көпшілігі отарлық тәуелділікте болды.
2 1914 жылы Англия Египеттің тәуелсіздігін мойындады. Жоқ. Англия өз қамқорлығын жариялады.
3 Антанта 1914 жылы Түркияға «джиһад» жариялады. Жоқ. «Джиһад» ұранын Түркия Антантаға қарсы жариялады (мәтін логикасы бойынша).
4 Феллах — араб шаруалары. Иә.
5 Бәдеуйлер — отырықшы арабтар. Жоқ. Бәдеуйлер — көшпелі арабтар.
6 Сайкс–Пико келісіміне 1917 жылы қол қойылды. Жоқ. 1916 жылы.
7 1920 жылы Египеттің тәуелсіздігі толық мойындалды. Жоқ/нақтылау қажет. Мәтінде 1920–1924 аралығы реформалар мен конституциялық өзгерістер ретінде берілген.
8 1920 жылы Франция «Ұлы Ливан» мемлекетін құрды. Иә. Кейін аумақтық қайта құрулар жүрді.
9 1941 жылы араб елдері Антантаға қарсы соғыс жариялады. Жоқ. Мәтіндегі түзету: 1945 жылы наурызда Германияға соғыс жариялау туралы дерек келтіріледі.

Үлгерімі төмен оқушыларға арналған қысқа сұрақтар

  1. Сауд Арабиясының негізін салушы кім? Мемлекет қалыптасу үдерісі қай кезеңде күшейді?
  2. Араб–Американ мұнай компаниясы қалай аталады? Қай елде құрылды?

«Тез ойла» ойыны (тірек жауаптар)

Жер шарының орасан зор кеңістігін қамтиды...

Арабтық Шығыс

Батыс елдері арабтарды айдап салды...

түріктерге қарсы

1916–1917 жылдары Антанта елдері мен арабтар қолына өтті...

Басра, Бағдад, Дамаск, Йерусалим және т.б.

Сан-Ремо келісімі болды...

1920 жылғы 25 сәуір

Осы келісім бойынша Франция қамқорлығына...

Сирия мен Ливан

Лорд Бальфур 1917 жылы...

Палестинаға еврейлерді қоныстандыру жоспарын ұсынды

Ескерту

Бастапқы мәтіндегі кей жолдар (мысалы, «1920 ж. Риф...», «Ақ кітап 10 жылдан соң...») толық аяқталмаған. Сондықтан ойын бөлімінде тек нақты берілген тірек жауаптар сақталды.

Бағалау және үй тапсырмасы

Бағалау

Топтық жұмыс, сұрақ-жауап, кесте және карта тапсырмалары бойынша қалыптастырушы бағалау жүргізіледі.

Үйге тапсырма

§21 оқу. Елдердің қазіргі кездегі дамуы туралы қысқаша хабарлама әзірлеу.