Кеппе шөптен тамырсабақтың белгісін табу
№194 орта мектебі
Биология пәні мұғалімі: Жәнібекова Г. · 6-сынып
Сабақтың тақырыбы: Сабақтың түр өзгерістері
Бұл сабақта түрі өзгерген жер үсті және түрі өзгерген жер асты өркендердің айырмашылықтары түсіндіріледі, олардың құрылысы мен қызметі нақты мысалдар арқылы талданады.
Сабақтың мақсаты мен міндеттері
Түрі өзгерген жер үсті және жер асты өркендердің бір-бірінен ерекшелігін түсіндіру, олардың өсімдік тіршілігіндегі маңызын ашу.
Білімділік
Өсімдік сабағының түр өзгерістері туралы жүйелі түсінік қалыптастыру.
Дамытушылық
Оқушыларды өз бетінше қорытынды жасауға, ойларын жүйелеп жеткізуге дағдыландыру.
Тәрбиелік
Адамгершілікке, қоршаған ортаға қамқор болуға тәрбиелеу.
Сабақтың түрі
Жаңа сабақ
Сабақтың әдістері
Сұрақ-жауап, топтық жұмыс
Пәнаралық байланыс
Медицина, агрономия
Көрнекіліктер
Деңгейлік тапсырмалар, кеппе шөптер, лупа, пияз, картоп
Ұйымдастыру және қызығушылықты ояту
Ұйымдастыру кезеңі
- Оқушылармен амандасу, түгелдеу
- Сыныпты тәртіпке келтіру
- Жаңа сабаққа мақсат қою
Топтық жұмыс: “Қызығушылықты ояту”
Әр топ өз атауын қорғайды. Алдыңғы сабақта берілген өзіндік жұмыс нәтижелері талқыланады.
I топ
“Лалагүл”
II топ
“Інжугүл”
III топ
“Қызғалдақ”
Жаңа сабақ: негізгі ұғымдар мен мысалдар
Кілтті сөздер
Кілтті ұғымдарға электронды оқулық арқылы түсінік беріледі:
Түрі өзгерген жер үсті сабақтар
Кейбір өсімдіктерде сабақ сыртқы ортаға бейімделіп, қорғаныш немесе қор жинау қызметін атқаратындай болып өзгереді. Мысалы, сояу (тікен) тез үзіліп кетпейді, ол сүрегімен бірге үзіледі. Мұның негізгі себептері:
- Ылғалдың жетіспеуі
- Қолайсыз жағдайға бейімделу
Сояу: долана, жабайы алма ағаштарында кездесетін түрі өзгерген сабақ.
Шырынды сабақ: кактус, сүттіген (ылғалды жинақтайды).
Қауданды орамжапырақ: түрі өзгерген алып бүршік.
Ескерту
Сояуды итмұрынның тікенектерімен шатастыруға болмайды: сояу — сабақтың түр өзгерісі, ал тікенек көбіне эпидермис/қабығынан түзіледі.
Тамырсабақ пен тамырдың айырмашылығы
Тамырсабақ
- Ұшында бүршік болады
- Буын және буынаралықтан тұрады
- Қабыршақты, қоңыр түсті жапырақтары болады
- Бүршіктен дамиды
Тамыр
- Ұшында оймақша болады
- Буын және буынаралық болмайды
- Жапырақ болмайды
- Бүршіктері болмайды
- Ұрық тамыршасынан дамиды
Қысқаша: тамырсабақ — жер асты өркен, ал тамыр — вегетативті мүше. Тамырсабақта бүршік, буын, буынаралық айқын көрінеді.
Түйнек пен тамырдың айырмашылығы
Түйнек
- Сыртында жапырақ іздері (көзшелер) байқалады
- Бүршіктері кезектесіп орналасады, олардан өркен дамиды
- Жарықта жасыл түске боялуы мүмкін
Тамыр
- Ешқашан жапырақ шығармайды
- Бүршіктері болмайды
- Жарық түскенде түсі өзгермейді
Оқулықпен жұмыс: “Біліміңді тексер”
Оқушылар деңгейлік тапсырмалар арқылы негізгі ұғымдарды бекітеді.
I деңгей
Сәйкес сөзді қойып, сөйлемді толықтыр.
- Сояу — __________ болатын түрі өзгерген жер үсті сабақ.
- Тамырсабақтың ұшында __________ болады.
- Сояу — сабақтың __________ жатады; оны итмұрынның тікенектерімен шатастыруға болмайды.
- Жапырақ шығармайтын, көп жылдық жер асты өркенді __________ дейді.
Сөздер банкі
сүрегі · бүршік · бұтақтарына · тамырсабақ
II деңгей
Түйнекті өсімдіктердің астын сыз.
- Кольраби орамжапырағы
- Інжугүл
- Картоп
- Нарғызгүл
- Кендір
- Жер алмұрты
- Қамыс
- Батат
- Эпифиттік орхидея
- Құртқашаш
III деңгей
Түрі өзгерген жер асты өркеннің қай түріне жататынын белгіле: “Тс” — тамырсабақ, “Т” — түйнек, “П” — пиязшық.
- Бидайда — ____
- Қызғалдақта — ____
- Жер алмұртында — ____
- Қызанақта — ____
- Бидайықта — ____
- Мақтада — ____
- Қамыста — ____
- Бәйшешекте — ____
- Картопта — ____
- Інжугүлде — ____
№9 зертханалық жұмыс
Топтар табиғи үлгілермен жұмыс жасап, түрі өзгерген өркендердің белгілерін анықтайды.
I топ
Кеппе шөп үлгісінен тамырсабақтың белгілерін табу.
II топ
Картоп түйнегінің құрылысын лупамен (қол әйнекпен) қарау.
III топ
Пияздың ішкі құрылысын қарап, оқулықтағы суретпен салыстыру.
Ізденіс жұмысы
Әр топқа конверт беріледі. Конверт ішінде әртүрлі кеппе өсімдік үлгілері болады. Тапсырма: тамырсабақтың ерекшеліктерін анықтау (қабыршақ жапырақ, қосалқы тамырлар және басқа да белгілер).
Сабақты бекіту: қорытынды сұрақтар
- 1 Тамырсабақ неліктен суыққа төзімді?
- 2 Пияздың жемісі қалай аталады?
- 3 Түйнек немен қапталған?
- 4 Тамырсабақты медицинада қандай мақсатта қолданады?
Қысқа түйін
Түрі өзгерген сабақ пен жер асты өркендер — өсімдіктің ортаға бейімделуінің айқын дәлелі. Оларды ажыратуда негізгі белгілер: бүршіктің болуы, буын-буынаралықтың көрінуі, жапырақ іздері және жарыққа реакциясы.