Салауатты өмір салтының ұстанымдары
Салауаттылық – саулық негізі
Бұл сабақтың мақсаты – оқушыларға салауатты өмір салтын насихаттай отырып, денсаулықты сақтауға, өз денсаулығына жауапкершілікпен қарауға үйрету. Сонымен қатар ізгілік пен мейірімділікке тәрбиелеу, шығармашылық қабілетін және сөйлеу мәдениетін дамыту арқылы жеке тұлғаны қалыптастыру.
Салауатты өмір нені қамтиды?
- Дұрыс тамақтану
- Жеке бас гигиенасын сақтау
- Шынығу және қозғалыс
- Зиянды әдеттерден аулақ болу
- Қоршаған ортаның тазалығын сақтау
Неге бұл маңызды?
Денсаулық – адамның ең үлкен байлығы. Ол өмір сапасына, оқу мен еңбек өнімділігіне, көңіл күйге және ұзақ өмір сүруге тікелей әсер етеді.
Негізгі ой:
Өзіңе қамқорлық жасау – бір күндік әрекет емес, тұрақты әдет.
Сабақтың бағыты
- Ой бөлісу және талқылау
- Жағдаяттарды шешу
- Мақал-мәтел арқылы ұғыну
- Дәрігерлік кеңес және тәжірибелік есеп
Хаттан басталған ой: «Жұмбақ кейіпкер»
Сабақ барысында әр жерден келген хаттардың бірі оқылып, оқушылармен бірге талқыланады. Хаттағы кейіпкер өз әрекетіне өкінетінін, үрейлі түстер көретінін айтып, ішкі күйзелісін жеткізеді.
Үзінді
Өле алмай жүрген сырқатпын,
Шіріген картоп сияқты
Бұрышында қалған бір қаптың.
Өзімнен өзім тістенем,
Істеген ісіме өкінем.
Ұмытайын десем қорқамын,
Көрмейтін сұмдық түс көрем.
Талқылауға арналған сұрақтар
- Жұмбақ кейіпкердің әрекеті дұрыс па?
- Сен оның орнында болсаң не істер едің?
- Қазір оған қандай ақыл-кеңес берген дұрыс?
- Неліктен кейбір адамдар темекіге немесе ішімдікке әуес болады?
- Зиянды әдеттерден қалай бас тартуға болады?
Маңызды ескерту
Осындай жағдайларға тап болмас үшін ата-ана мен үлкендердің ақыл-кеңесін тыңдап, зиянды әдеттерден аулақ жүрген дұрыс. Қиын сәтте «жоқ» деп айту — әлсіздік емес, жауапкершілік.
Пікірлесу: өмірлік жағдаяттар
Оқушылардың ойлауын, шешім қабылдау дағдысын және азаматтық ұстанымын дамыту үшін нақты жағдайлар ұсынылады.
1-жағдаят: қысымға қарсы тұру
Бір күні жақын досың сені бір отырысқа ертіп баратынын айтты. Барсаң, үлкен жиын болып жатыр екен. Бейтаныс адамдар ішімдік ішуге, шылым шегуге шақырады. Досың да солардың жағында. Бұған дейін оның мұндай әдетін байқамағансың.
Осы жағдайда сен не істер едің? Шұғыл шешім қабылдайсың ба? Өз шешіміңді негіздеп айт.
2-жағдаят: денсаулық пен әдеп
Сыныпқа жаңа оқушы келді. Сыныптастар онымен жақын араласып кетті, сен де дос болып алдың. Кейін оның жұқпалы аурумен ауыратынын білдің.
Бұл жағдайда сенің іс-әрекетің қандай болуы керек? Қауіпсіздік пен адамгершілікті қатар қалай сақтайсың?
3-жағдаят: отбасыдағы жауапкершілік
Сен ағаңмен өте тату боласың. Бір күні оның қалтасынан бір қорап темекі тауып алдың. Ол бұл туралы әке-шешеңе айтпауыңды өтінді.
Сен қалай әрекет етесің? Неге?
Оқушылар пікірі
Әр жауаптың түйіні – өз денсаулығыңа да, өзгенің денсаулығына да жауапты болу. Қиын таңдауда қысымға ермеу, дұрыс орта құру және қажет кезде көмек сұрай білу маңызды.
Мақал – сөздің мәйегі
Қазақтың мақал-мәтелдері денсаулықтың қадірін терең түсіндіреді. Олардың мағынасын ұғыну — өмірлік бағдар алудың бір жолы.
Бас аман болса, мал тәтті; бас ауырса, жан тәтті.
Жарлының байлығы – денінің саулығы.
Қай жерің ауырса, жаның сол жерде.
Ауру астан, дау қарындастан.
Ауруын жасырған өледі.
Дені сау адам – дәулетті адам.
Ішің ауырса аузыңды тый, көзің ауырса қолыңды тый.
Денсаулықтың қадірін ауырғанда білерсің.
Ауруы жоқтың бағы бар.
Шайнамай жұтқан ауырмай өледі.
Денсаулығың сай болса, көңілің жай болар.
Ұйқы тынықтырады, жұмыс шынықтырады.
Дәрігерлік кеңес: салауатты өмір ұстанымдары
«Дәрігер» рөліндегі оқушы кесте арқылы салауатты өмір салтының негізгі қағидаларын таныстырады.
Негізгі ұстанымдар
- Жеке бас гигиенасын сақтау
- Күн тәртібін дұрыс ұйымдастыру
- Дұрыс әрі тиімді тамақтану
- Зиянды әдеттерден аулақ болу
- Спортпен шұғылдану
- Қоршаған ортаның тазалығын сақтау
- Жанжал мен кикілжіңге жол бермеу
Шығармашылық тапсырма
Берілген суреттерге қарап, салауатты өмір салтын насихаттайтын қысқа әңгіме құрастыр. Әңгімеде бір пайдалы әдет пен бір зиянды әдеттің салдарын салыстырып көрсет.
Кеңес:
Әңгімеңді «таңдау», «салдар», «қорытынды» құрылымымен жазсаң, ойың нақты әрі әсерлі шығады.
Есептейік: темекінің отбасыға шығыны
Зиянды әдеттің денсаулыққа ғана емес, отбасы бюджетіне де әсері бар. Мысалы, күніне 1 қорап темекі алынса (70 теңге):
Күніне
70 теңге
1 қорап темекі
Жылына
25 550 теңге
365 × 70 = 25 550
Ойланайық
Осы қаражатты спорт үйірмесіне, кітапқа, пайдалы тағамға немесе отбасы демалысына жұмсауға болар еді. Таңдау – өз қолымызда.
Қорытынды: денсаулықтың достары мен жаулары
Денсаулықтың достары
- Дұрыс тамақтану
- Тазалық пен гигиена
- Қозғалыс, спорт, шынығу
- Тәртіпті күн режимі, жеткілікті ұйқы
- Тыныш қарым-қатынас, жанжалдан аулақ болу
Денсаулықтың жаулары
- Темекі, ішімдік және басқа зиянды әдеттер
- Қозғалыс аздығы
- Ұйқының жеткіліксіздігі, ретсіз күн тәртібі
- Дұрыс емес тамақтану
- Тазалыққа немқұрайды қарау
Сұрақпен түйіндеу
Бүгін қандай тақырыпты талқыладық?
Нені жадымызда сақтауға тиіспіз?
Қандай азамат болып өсуіміз керек?
XXI ғасырда, ашық аспан астында денсаулықтарыңыз мықты болсын. Отбасыларыңыз қуанышқа толып, өмірлеріңіз әрдайым салауатты болсын!