Қазақша рефераттар

Сөздердің қандай мағыналарын білесің

Сабақтың мақсаты мен құрылымы

Бұл сабақта сөз тудырушы және сөз түрлендіруші жұрнақтардың қызметі мен мағыналық ерекшеліктері жүйелі түрде қарастырылады. Оқушылар морфемалық талдау жасап, жұрнақтардың сөз құрамындағы орнын дұрыс анықтауға дағдыланады.

Білімділік

Сөз тудырушы және сөз түрлендіруші жұрнақтардың өзіндік белгілері мен мағыналық айырмашылықтарын тереңдетіп меңгерту.

Дамытушылық

Оқушылардың сөздің морфемалық құрамын талдау дағдыларын дамыту, тілдік материалмен дәлелдеп жұмыс істеуге үйрету.

Тәрбиелік

Тіл тазалығын сақтайтын, сауатты әрі жауапты азамат болуға тәрбиелеу.

Ұйымдастыру

  • Сабақтың типі: жаңа білім беру.
  • Сабақтың түрі: топтық жұмыс, іздендіру.

Әдіс-тәсілдер

  • Еске түсіру
  • Топтастыру
  • Диалог
  • Әңгімелеу
  • Талдау

Қамтамасыз ету

  • Көрнекілігі: тақырыпқа қатысты слайдтар мен кестелер.
  • Пәнаралық байланыс: қазақ әдебиеті.

Сабақ барысы

1) Ұйымдастыру кезеңі

Оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру, оқу құралдарының толықтығына назар аудару.

Психологиялық ахуал қалыптастыру: ынтымақты жұмысқа бағыттау, қысқа мотивациялық диалог.

2) Деңгейлік тапсырмалар

Тапсырмалар үш деңгейге бөлінеді. Әр деңгей оқушының түсінуі мен қолдану дағдысын біртіндеп арттыруға бағытталған.

І деңгей

Негізгі түсініктер
  1. Сөздердің қандай мағыналарын білесің? Олар қалай жасалады?
  2. Қосымша морфемалардың сөздердегі негізгі қызметі қандай?

ІІ деңгей

Талдау және қолдану

1) Мәтіннен туынды сөздерді табу

Төмендегі мәтінді көшіріп жазып, туынды сөздерді белгіле. Оларды сөз тудыратын және сөз түрлендіретін жұрнақтар арқылы жасалғанына қарай ажырат.

Қазақ тілі бай, таза, іргелі жұрт тілі деп бәріміз де айтамыз. Бірақ «бай, таза» деумен тіліміз өздігінен сақталып, әдебиетіміз өрбіп кете ала ма? Қай жұрттың болса да туу басында тілі біздікіндей таза, бай болған. Бірақ көрші жұрттардың сөздері қосыла-қосыла, жүре бұзылған. Біздің қазақ тілі бұрын араласпай таза болса да, бұл кезде басқа ұлттармен араласа бастадық, өзге жұрттардың оқуын оқыдық... М. Дулатов

2) Жұрнақтар арқылы туынды сөз жасау

Берілген жұрнақтарды пайдаланып туынды сөздер жаса. Әр жұрнақтың сөз құрамындағы қызметін қысқаша түсіндір.

-шы -ші -лық -лік -ма -ме -қы -кі -ша -ше -а -е -ла -ле

3) Жұрнақтарды анықтау және сөз табын белгілеу

Сөздің тұлғасы мен грамматикалық мағынасын өзгертіп тұрған жұрнақтарды тауып, жалғанған сөзімен бірге жаз. Қай сөз табына жататынын анықта.

Қазақ — малмен күнелтетін көшпелі ел. Бұрын қазақ түгелімен көшпелі еді, қазір де шала көшпелі болып қалды. Қазақтың қысы қатты Арқада да қыстауы болатын болды, қазақ малға пішен жаятын болды, егінге де айнала бастады. Мал өсіру үшін қолда тұқымдық мал болу керек, онсыз еңбекпен мал табу болмайтын еді. Малсыз кедей тамақ асырау үшін байдың малын бағатын, бірақ онымен кедей байи алмайтын, өзі де бай боламын деп ойламайтын; байға жалданған кедейдің есебі баю емес, асырау ғана болатын... А. Байтұрсынұлы

ІІІ деңгей

Жазылым

Сұрақтарға жазбаша жауап бер.

  1. Тәуелсіздік сарайы қай жылы салынды?
  2. Тәуелсіздік сарайында қандай маңызды шаралар өткізіледі?
  3. Тәуелсіздік сарайы туралы тағы не білесің?

Оқу нәтижесі

Теорияны меңгереді

Жұрнақтардың түрлері мен қызметін ажыратады.

Талдау жасайды

Сөз құрамын морфемалық тұрғыдан дәл сипаттайды.

Сауатты жазады

Тапсырмалар арқылы тіл тазалығын сақтауға дағдыланады.