Өнерге сүйіспеншілікпен қара

Мінез бен сөз әдебі

Адамды өсіретін — ұстам, ұят, шындық пен ізет. Сөздің салмағын сезіну — мәдениеттің өлшемі.

• 1

  Байлықпен мақтану — ақылды адамның ісі емес.

• 2

  Өтірік айтпа, өсек таратпа; өсек айтушыларды тыңдама.

• 3

  Тәңірге, аруаққа, халыққа тіл тигізбе.

• 4

  Лауазымы жоғарыға жалпақтама, лауазымы төменге кердеңдеме.

• 5

  Әр істе әділ бол: әділ болсаң — әлді боласың.

• 6

  Өзіңді сыйлағанды сен де сыйла, құрмет көрсет.

• 7

  Жұрт алдында әдепсіз сөз айтпа, ерсі қимыл жасама.

• 8

  Көптің ішінде қасыңдағы адаммен сыбырласып (құпия) сөйлеспе.

• 9

  Біреудің намысына тимей сөйле.

• 10

  Біреудің кемшілігін, жұмыстағы мінін көп алдында бетіне баспа.

• 11

  Жарлы болсаң да жағымпаз болма.

• 12

  Жақсылық жайлы айтуға әдеттен, жақсыны көбейт.

• 13

  Сын сағатта әлсіздік пен ұстамсыздық танытқанды халық жақтырмайды.

• 14

  Қиын сәтте батыр болмасаң да батыл бол.

• 15

  «Миым ашиды» дегеннен гөрі «жаным ашиды» деу — жарасымды.

Отбасы, құрмет және аралас-құралас

Тек өзіңді емес, қасыңдағыны да ойлау — үлкен тәрбиенің белгісі.

• Ата-анаңа әдеппен сөйлеп, құрметпен қара; айтқанын орында, оларды әулиедей тұт.

• Ата-анаңа, ұстазыңа, жетекшіңе қырын қарама; қатты сөйлеме.

• Ерлі-зайыптылар бір-біріне жала жаппасын, ауыр сөз айтпасын.

• Балалардың алдында ата-ана әділ де әдепті болуға тиіс.

• Туыстармен, нағашы-жиенмен, құда-жекжатпен жиі аралас; оларды өзіңе жақын тұт.

• Танитын адамдардың қуанышына ортақтас, қайғысына көңіл айтуды ұмытпа.

• Айтта, Наурызда және мереке күндері құттықтауды ұмытпа.

Қайырым, жауапкершілік, қоғамға қызмет

• Кемтарларға, жетімдерге қамқор бол: жәрдем бер, садақа бер.

• Көмек сұрағанға, апатқа ұшырағанға қол ұшын соз.

• Жұрт болып жұмылып жатқан істен шет қалма.

• Отан мен халық алдындағы борыштан бас тартпа.

• Өзіңе өзің сын көзбен қарап жүр.

• Көпке қарсы болма: «Жалғыз жүріп жол тапқанша, көппен бірге адас» деген сөз бар.

Білім, өнер және өзін-өзі жетілдіру

Тыйым, тәртіп және қауіптен сақтану

• Ұрлық, күш қолдану, біреудің мүлкін не үйін өртеу, зорлық — ауыр күнә.

• Жұдырық жұмсау — жігітке абырой емес.

• Пайдакүнемдік, айлакерлік, қулық — жақсылыққа бастамайды.

• Азғындыққа бастар азық — ішімдік. Одан өзіңді де, өзгені де сақтандыр.

• Әр құралды өз орнына пайдалан: күрекпен шеге қақпайды.

• Біреудің киімін (жақсы болса да) киюге әуестенбе.

Иман, рәсім және рухани құрмет

• Құран оқылып, намаз оқылып жатқанда сөйлеме, орынсыз қозғалып кетпе.

• Жаназа оқылып жатқан жерден айналып өтпе; жерлеуге бара жатқандардан озып кетпе, жолын кеспе.

• Ата-баба қорымдарына соғып, дұға оқуды ұмытпа.

• Жолдағы қорымға да дұға бағыштап, бет сипауды есіңнен шығарма.

• Аш болсаң да, тоқ болсаң да Құдайыңды ұмытпа.

• Халықтан, аруақтан шет қалма.

Денсаулық, жанашырлық, адамгершілік

• Сырқат адамның көңілін сұра. Бірақ кешке не түнде барма; науқасқа қайғылы хабарды айтпа.

• Жазықсыз жануарды өлтірме, малға зәбір көрсетпе.

• Жаман адамға да мүмкіндігінше жақсы көзбен қара.

• «Халқым барда қарным ашады» деп қамықпа.

Әдеп: орта, жол, дастарқан

Айырманы ажырат: ұғымдарды шатастырма

Тазалық, көркем мінез, жарасым

• Біреудің байлығына, дүние-мүлкіне, ақшасына сұқтанба.

• Бойыңды да, ойыңды да, арыңды да таза ұста.

• Жүзің жарқын, жаның жомарт, мінезің көркем болсын.

• Ақ шашты ата мен ақ жаулықты ананы көрсең — ізет көрсет.

• Басқа қызға, біреудің келіншегіне қадалып қарама.

• Қыздар, орынсыз сықылықтай бермеңдер.

• Ер адамға әйел киімі жараспайтыны сияқты, қыз-келіншекке ер киімі де қонымсыз; бұл — жарасым мен әдепке қайшы.

Ойға түйін