Қазақша рефераттар

Терінің тосқауылдық рөлі

Тақырыптар жүйесі (46–50)

  • 46.

    Бүйрек ауруларының алдын алу

  • 47.

    Терінің тосқауылдық рөлі. Терінің құрылысы

  • 48.

    Тері аурулары

  • 49.

    Көбеюдің маңызы, көбею мүшелерінің құрылысы мен қызметі

  • 50.

    Бозбалалар мен бойжеткен қыздардың жыныстық жетілуі

Биология, 8-сынып: §53. Бүйрек ауруларының алдын алу

Сабақтың мақсаты

  • Білімділік: зат алмасудың соңғы өнімдері туралы түсіндіру.
  • Дамытушылық: есте сақтау мен ойлау қабілеттерін дамыту.
  • Тәрбиелік: ұқыптылық пен тазалыққа баулу, гигиеналық тәрбие беру.

Сабақтың ұйымдастырылуы

Сабақтың түрі
Дәстүрлі сабақ
Сабақтың типі
Аралас сабақ
Өткізу әдістері
Түсіндірмелі-көрнекілік, нұсқаушы-ойға түсіруші, сұрақ-жауап.
Көрнекілік
Бүйрек туралы электрондық оқулық.

Сабақтың барысы

  1. I. Ұйымдастыру кезеңі

    • Сәлемдесу.
    • Оқушыларды түгендеу.
    • Сынып тазалығына назар аудару.

  2. II. Үй тапсырмасын тексеру

    1. Ыдырау өнімдерін шығаруға қатысатын мүшелерді атаңдар.
    2. Зәр шығару жүйесіне қандай мүшелер жатады?
    3. Нефронның құрылысы қандай?

  3. III. Жаңа сабақ

    Негізгі ұғым: зәр шығару (экскреторлық) жүйесі — адам мен жануарлар организмінен артық суды, тұздарды және зат алмасудан пайда болған қажетсіз өнімдерді сыртқа шығаратын мүшелер жүйесі.

Зәр шығару жүйесі: қарапайымнан күрделіге дейін

Экскреция — тірі ағзаның ішкі ортасының тұрақтылығын сақтайтын маңызды үдеріс. Ол артық суды, тұздарды және метаболизмнің соңғы өнімдерін сыртқа шығаруға көмектеседі. Төменде зәр шығару жүйесінің әртүрлі жануарлар топтарында қалай ұйымдасқанын қарастырамыз.

Қарапайымдардағы экскреция

Теңізде тіршілік ететін қарапайым ағзаларда бөлінді өнімдері (мысалы, несеп, тер және т.б.) сыртқы ортаға диффузия арқылы немесе жиырылғыш вакуольдер көмегімен шығарылады.

Төменгі сатыдағы көпжасушалылар

Губкаларда, ішекқуыстыларда және аз қозғалатын теңіз жануарларында (мысалы, тікентерілілерде) бөлінділер сыртқы ортамен байланысқан қуыстар арқылы шығарылады.

Құрттар және протонефридий

Төменгі сатыдағы құрттарда, сондай-ақ приапулидтерде, кейбір аннелидтер мен полихеттердің дернәсілдерінде, моллюскілерде зәр шығару қызметін протонефридий түтікшелері атқарады. Бұл түтікшелердің бір ұшы сыртқа ашылады, ал ішкі бөлігі арнайы жасушалардан тұрады.

Буылтық құрттар және метанефридий

Буылтық құрттардың көпшілігінде зәр шығару жүйесі — метамерлі орналасқан жұп түтікшелерден тұратын метанефридий.

Моллюскілер, шаянтәрізділер және арнайы бездер

  • Моллюскілерде мезодермадан дамыған зәр шығару мүшелері целомодукта деп аталады.
  • Шаянтәрізділерде зәр шығару жүйесі — бастағы өсіндінің түбінде орналасатын «мишық безі».

Құрлық жануарлары және суды үнемдеу

Құрлықта тіршілік ететін жануарларда ылғалды үнемдеу үшін тез еритін аммиак ағзада қиын еритін өнімдерге айналады:

  • өрмекшітәрізділерде — гуанинге;
  • көпаяқтыларда, жәндіктерде, бауырымен жорғалаушыларда және құстарда — несеп қышқылына.

Хордалылар және омыртқалылардағы бүйрек

Хордалылар арасында қабықшалылар мен асцидияларда зәр арнайы қапшықта жиналады. Ал омыртқалы жануарларда целомодуктадан бүйрек қалыптасады. Бүйректе түзілген зәр несеп жолымен клоакаға немесе қуыққа өтеді.

Бүйректің эволюциялық дамуы: 3 саты

Омыртқалылардың эволюциялық дамуында, сондай-ақ жоғары сатыдағы омыртқалылардың жеке дамуында бүйректің қалыптасуының үш негізгі сатысы байқалады:

  1. Бастама бүйрек — пронефрос.
  2. Дене бүйрегі — мезонефрос.
  3. Соңғы (жамбас) бүйрек — метанефрос.