Жас қыран. Жас ұлан
Тақырып: Римнің жаулаушылық соғыстары
Бұл сабақ жоспары Ежелгі Рим республикасының қалыптасуы, әлеуметтік құрылымы және жаулаушылық соғыстарының себеп-салдары туралы білімді жүйелеуге бағытталған. Материал оқушылардың салыстыру, талдау, дәлелдеу дағдыларын дамытуға, сондай-ақ әділеттілік пен отансүйгіштік құндылықтарын орнықтыруға көмектеседі.
Сабақтың түрі
Аралас сабақ
Пәнаралық байланыс
Математика
Көрнекіліктер
Дүниежүзілік карта, слайдтар
Сабақтың мақсаты
Білімділік
Ежелгі Римде республикалық құрылымның орнауының тарихи алғышарттары мен маңызын түсіндіру; соғыстардың сипаты, себептері мен нәтижелерін талдату; қоғамдағы әлеуметтік топтардың тіршілігі мен мәртебесі туралы ғылыми түсінік беру.
Дамытушылық
Рим республикасының әлеуметтік-саяси құрылымындағы айырмашылықтар мен ұқсастықтарды анықтау; әлеуметтік топтар арасындағы ерекшеліктерді өзге мемлекеттермен салыстыра отырып ажырата білу.
Тәрбиелік
Республикалық басқару формасы мен халық билігі туралы түсінікті тереңдете отырып, оқушыларды әділеттілікке және отансүйгіштікке тәрбиелеу.
Сабақтың құрылымы
-
I
Ұйымдастыру
Амандасу, оқушыларды түгендеу, назарды сабаққа шоғырландыру.
-
II
Үй тапсырмасын тексеру
Оқушыларды үш топқа бөліп, ойын форматында сұрақтар арқылы қайталау.
-
III
Жаңа сабақ
Гай Юлий Цезарь және Рим республикасының саяси өмірі.
-
IV
Бекіту
Пуни соғыстары, даталар, терминдер және математикалық есептер арқылы бекіту.
-
V
Қорытындылау және бағалау
Нәтижені жинақтау, кері байланыс, бағалау.
-
VI
Үйге тапсырма
§29 «Римнің жаулаушылық соғыстары» тақырыбын оқу және реферат жазу (161–166-беттер).
Топтарға бөлу және командалық жұмыс
«Алтын ұяшықтар» ойыны
1-топ: Жас ұлан
- Римнің солтүстігіндегі түбекті ата.
- Рим мемлекетінде қандай тау бар?
2-топ: Жас қыран
- Альпі таулары елді неден қорғады?
- Альпі тауының кен орындарын ата.
3-топ: Мирас
- Апеннин түбегінің оңтүстігін қалай атаған?
- «Италия» сөзі қандай мағынаны білдіреді?
«Қызықты бекет» ойыны
1-топ: Жас ұлан
- Италияның астанасын ата және оның аумағын картадан көрсет.
- Аңыз бойынша Италияның алғашқы патшасы кім, ол қай жылдары патшалық құрды?
2-топ: Жас қыран
- Италияның соңғы патшасы кім? Рим тарихшысы Тит Ливий соңғы патша туралы не жазды?
- Рим республикасы қай жылдары өмір сүрді?
3-топ: Мирас
- Рим республикасының мемлекеттік құрылысы қалыптасқан соң билік орындарын кімдер басқарды?
- Тарквидиге халық қандай жаза қолданды?
Семантикалық кесте (терминдер)
Төмендегі ұғымдар жаңа тақырыпты меңгеруге қажетті негізгі саяси-әлеуметтік терминдер ретінде беріледі.
| Термин | Түсіндірме (қысқаша) |
|---|---|
| Консул | Атқарушы өкіметті жүргізетін жоғары лауазымды тұлғалар. |
| Магистрат | Мемлекеттік қызмет атқаратын сайланбалы лауазым иелері. |
| Сенат | Ақсақалдар кеңесі; кеңесші әрі ықпалды басқарушы орган. |
| Курия | Ру бірлестіктеріне негізделген қоғамдық-саяси бірлік. |
| Центуриат | Әскери-меншік қағидасына сүйенген халық жиналысы. |
| Триба | Аумақтық қағидаға негізделген азаматтар қауымы. |
Жаңа сабақ: Гай Юлий Цезарь
Гай Юлий Цезарь (б.з.б. 102/100 — б.з.б. 44, Рим) — Ежелгі Римнің саяси қайраткері, қолбасшы және жазушы. Ол патрицийлік Юлийлер әулетінің өкілі болды.
Саяси жолының басталуы
- Сулла билігі кезінде Римнен кетуге мәжбүр болып, Кіші Азияға барады.
- Сулла қайтыс болғаннан кейін (б.з.б. 78) Римге оралып, саяси күреске белсене араласады.
- Б.з.б. 73 жылы әскери трибун болып сайланып, халық трибундарының құқықтарын қалпына келтіруді қолдайды.
Лауазымдар және бедел
- Б.з.б. 68 — квестор, 65 — эдил, 62 — претор болып сайланады.
- Ойын-сауық, театр қойылымдары, гладиаторлық шайқастар және қоғамдық ас берулер арқылы халық арасында бедел жинайды.
- Қиыр Испания провинциясының наместнигі ретінде әкімшілік және әскери қабілетін көрсетеді.
Бірінші триумвират және биліктің шоғырлануы
Саяси жағдайын күшейту және консул сайлауында жеңіске жету үшін Цезарь ықпалды қайраткерлер Гней Помпей және Марк Красспен одақ құрды. Бұл келісім бірінші триумвират деп аталды.
Өмір бойғы билік және қастандық
Б.з.б. 44 жылы Цезарьға айрықша өкілеттіктер беріліп, оның жарлықтары сенат пен халық жиналысында алдын ала мақұлданатын болды. Осылайша, ол республика формаларын сақтағанымен, іс жүзінде билікті толық шоғырландырған тұлғаға айналды.
Оның жеке дара билікті күшейтуге ұмтылысы республикандық көзқарастағы ақсүйектердің ғана емес, бұрынғы жақтастарының да наразылығын тудырды. Нәтижесінде Гай Кассий мен Марк Юний Брут бастаған қастандық ұйымдастырылып, Цезарь сенат мәжілісі кезінде өлтірілді.
Жаңа сөздермен жұмыс
Бекіту: даталар мен негізгі оқиғалар
Төмендегі кесте негізгі соғыстар мен тұлғаларға қатысты даталарды жинақтауға көмектеседі.
| Тақырып | Дерек / мерзім |
|---|---|
| Бірінші Пуни соғысы | Б.з.б. 264–241 жж. |
| Екінші Пуни соғысы | Б.з.б. 218–201 жж. |
| Үшінші Пуни соғысы | Б.з.б. 149 ж. (соңғы кезеңі), Карфагеннің құлауы — Б.з.б. 146 ж. |
| Гай Юлий Цезарь | Б.з.б. 100/102–44 жж. |
| Спартак бастаған ірі құлдар көтерілісі | Б.з.б. 74–71 жж. |
Математикалық ойын (тарихи даталарды есептеу)
Жас ұлан
500 × 2 − 72 = 928
Пир әскері Италияға келді (есеп арқылы датаны табу тапсырмасы).
Жас қыран
100 × 2 + 2 = 202
Римдіктер Ганнибал әскерін тас-талқан етіп жеңді (есеп негізінде датаны анықтау).
Мирас
5 × 5 + 50 − 4 = 71
Спартак көтерілісі Апеннин түбегін қамтып, осы жылға дейін созылды.
Қорытынды және бағалау
Сабақ соңында оқушылар Рим республикасының саяси институттарын, әлеуметтік топтардың ерекшелігін және жаулаушылық соғыстардың тарихи салдарын жүйелі түрде түсіндіре алуы тиіс. Бағалау жауаптардың дәлдігіне, деректерді қолдануына және терминдерді орынды пайдалануына негізделеді.