Қазақша рефераттар

Табиғат ресурстары

Сабақтың тақырыбы: Шығыс Қазақстан экономикалық ауданы

Аралас сабақ: білім мен іс-әрекет әдістерін жетілдіру және жаңа материалды меңгерту

Сабақтың мақсаты

Білімділік

  • Шығыс Қазақстан табиғатының алуан түрлілігі туралы түсінік қалыптастыру.
  • Арзан су энергиясы мен полиметалл кені негізіндегі өндіріс, түсті металлургия салаларының дамуын түсіндіру.
  • Өңір халқы мен қоныстану ерекшеліктері туралы білім беру.

Дамытушылық

  • Ой қиялын дамытып, өз пікірін дәлелдеуге және қорытынды шығаруға үйрету.
  • Теориялық білімін, зейінін және жылдам қабылдау дағдыларын жетілдіру.

Тәрбиелік

Отансүйгіштікке, еңбекқорлыққа және патриоттық сезімге тәрбиелеу.

Өзіндік сана-сезім, парасаттылық және адамгершілік құндылықтарын қалыптастыру.

Білімді, шығармашыл әрі қабілетті тұлғаны дамытуға бағыттау.

Сабақтың әдістері мен ресурстары

Әдістері

Оқушылардың танымдық белсенділігін арттыруға бағытталған тәсілдер (сұрақ-жауап, кесте, карта, талдау).

Пәнаралық байланыс

Әдебиет, тарих, экология, музыка (ән-күй).

Көрнекіліктер

  • Қазақстанның физикалық картасы, атлас, кескін карта
  • Үлестірмелі материалдар
  • Көркем фильм: «Көксерек» (үзінді)
  • Музыкалық материал: «Алтай әні» (Ж. Омарова орындауында)

Сабақ барысы

Кезеңдер

  1. I.Ұйымдастыру кезеңі
  2. II.Өткен материалды пысықтау
  3. III.Мақсат қою
  4. IV.Жаңа білімді меңгерту
  5. V.Сергіту сәті
  6. VI.Жаңа білімді бекіту
  7. VII.Сабақты қорытындылау
  8. VIII.Үйге тапсырма
  9. IX.Бағалау
  10. X.Рефлексия

I. Ұйымдастыру кезеңі

Сәлеметсіздер ме, балалар! Бүгін география пәнінен сабақты №12 гимназияның география пәні мұғалімі — Әлімбай Салтанат Серікбайқызы жүргізеді.

II. Өткен сабақ бойынша пысықтау (Орталық Қазақстан)

Бұған дейін Орталық Қазақстан экономикалық ауданын қарастырдық: оның экономикалық-географиялық жағдайы, табиғат ресурстары, халқы, шаруашылық географиясы, ауыл шаруашылығы және көлік кешендері. Енді білімді жүйелеу үшін тапсырмалар орындаймыз.

1-тапсырма. Кестені толтыр

Көлемі Халқы Тығыздығы Кенттену (урбандалу) деңгейі Мамандану салалары
— — — — —

2-тапсырма. Кен орындарын ата

Темір, марганец

Қ… Б… Н… Қ… Ү… Ж… Қ… А…

Сирек металдар

Ш… Ж… Қ… Қ… Қ… Қ…

Полиметалл

Қ… Қ… А… А… Г… Ж…

Ескерту: қысқартылған әріптер — оқушының өз бетінше толықтыруына арналған.

3-тапсырма. Сызбаны толтыр

Сызба (сурет) бойынша негізгі байланыстарды көрсетіп, бос орындарды толтырыңдар.

4-тапсырма. Өнім түрлері қай жерде өндіріледі?

Күкірт қышқылы

Азот қышқылы

Синтетикалық каучук

Техникалық резина бұйымдары

Электр станцияларына қажетті құрал-жабдықтар

Қабырға сөрелері

Кірпіш, алебастр, әктас, шыны өнімдері

Кеншілердің киім-кешегі

5-тапсырма. Тест арқылы білімді тексеру

  1. 1) Орталық Қазақстан ауыл шаруашылығының басты саласы: астық шаруашылығы / бау-бақша / мал шаруашылығы / балық шаруашылығы
  2. 2) Ауыл шаруашылығының дамуына әсер ететін факторлар: құрғақ климат / топырақ құнарсыздығы / су тапшылығы / барлық факторлар
  3. 3) Орталық Қазақстанда еділбай тұқымды: жылқы / сиыр / қой / шошқа
  4. 4) Техникалық дақылдардан өсірілетіндер: мақта / күнбағыс / қант қызылшасы / жүгері
  5. 5) Аудан экономикасын дамытуда шешуші рөл атқарады: көлік / байланыс / құрылыс / ғылым
  6. 6) Орталық Қазақстан аумағында 1205 км-ге созылған трансконтиненттік теміржол байланыстырады: Мойынты–Балқаш / Түрксіб–Петропавл / Қарағанды–Жезқазған / Орынбор–Ташкент
  7. 7) Орталық Қазақстанның басты көлік торабы: Қарағанды / Жезқазған / Теміртау / Балқаш

III. Мақсат қою

«Қасқыр – Табиғат – Адам» тақырыбын ашу үшін «Көксерек» көркем фильмінен үзінді көрсетіліп, Шығыс Қазақстан өңірінің табиғаты мен тарихи тұлғалары туралы ой қозғаймыз.

IV. Жаңа білімді меңгерту

1) Экономикалық-географиялық жағдайы

Орналасуы мен шекарасы

Шығыс Қазақстан — республикадағы экономикалық аудандардың ішінде аумағы ең шағыны. Ол Ертіс өзенінің жоғарғы ағысында орналасып, Алтай тауы мен Сарыарқаның шығыс бөлігін қамтиды. Ресей және Қытай мемлекеттерімен шекаралас.

Табиғатының алуан түрлілігі бойынша өңір тек республиканың оңтүстік аудандарына ғана жол береді, ал жер қойнауы байлығы жағынан Ресейдің Орал ауданымен деңгейлес.

2) Табиғат ерекшеліктері

Рельеф пен ландшафт

Шығыс Қазақстан аумағында мәңгі қар мен мұз басқан Алтай, Сауыр–Тарбағатайдың биік таулары, орташа биіктіктегі Қалба жотасы, ұсақ төбелі жазықтар, тауаралық кең алқаптардағы қазаншұңқырлар, сондай-ақ өзен аңғарларындағы жазықтар кездеседі.

3) Табиғи ресурстары

Кен мен су энергиясы

Шығыс Қазақстан табиғи ресурстарының молдығы жөнінен елімізде алдыңғы орында. Мұнда полиметалл кені XVIII ғасырдан бері өндіріліп келеді. Полиметалдың негізгі құрамы — қорғасын, мырыш және мыс.

Пайдалы қазбалар қорының шоғырлануы

  • Қорғасын26,1%
  • Мырыш45,8%
  • Мыс47,9%
  • Алтын52,2%
  • Титан37,1%
  • Тантал кені59%

Су-энергетикалық әлеует

Республикадағы су қорының шамамен 50% осы ауданның үлесіне тиесілі.

Ірі бөгендер

Бұқтырма, Өскемен

Ірі өзендер

Ертіс, Бұқтырма, Үлбі, Шар, Нарын

Ірі көлдер

Зайсан, Сасықкөл, Марқакөл, Алакөл

4) Халқы

Қоныстану және қалалар

Шығыс Қазақстан халқының саны жөнінен Орталық Қазақстаннан кейінгі орында. Халықтың орташа тығыздығы: 1 км²-ге 6 адам.

Ауданда 9 қала және 24 қала типтес елді мекен бар. Қалалық елді мекендердің қалыптасуы пайдалы қазбаларды өндіру, кен байыту комбинаттары мен металлургия кәсіпорындарының орналасуымен тығыз байланысты.

Тапсырма (диаграмма)

Халық құрылымы/қоныстану көрсеткіштері бойынша диаграмманы талдаңдар (суретпен жұмыс).

V. Сергіту сәті

Ж. Омарованың орындауындағы «Алтай әнін» тыңдау.

VI. Жаңа білімді бекіту (атласпен жұмыс)

1-тапсырма. Пайдалы қазбалар мен кен орындарын сәйкестендір

Кен орны Пайдалы қазба
Бақыршық алтын
Риддер полиметалдар
Қаражыра көмір

2-тапсырма. Картадан ірі өзендер мен көлдерді көрсет

Шығыс Қазақстан аумағындағы негізгі өзендер мен көлдерді картадан тауып, олардың орналасу ерекшеліктерін анықтаңдар.

3-тапсырма. Халық сирек қоныстанған аумақтарды анықта

Картадан халық сирек қоныстанған аумақтарды белгілеңдер және сирек қоныстану себептерін (рельеф, климат, көлік қолжетімділігі, өндіріс ошақтары) түсіндіріңдер.

VII. Сабақты қорытындылау

Өтілген тақырып бойынша оқушылар «топтастыру» әдісі арқылы негізгі тұжырымдарды жүйелейді.

1-тапсырма

Шығыс Қазақстанның ерекшеліктерін топтастыр (табиғат, ресурстар, халық, шаруашылық).

2-тапсырма

Кестені толтыр (жер көлемі, халқы, тығыздығы, урбандалу деңгейі, мамандану салалары).

VIII. Үйге тапсырма

  • § 22 оқу.
  • Ауданның табиғат жағдайының ерекшеліктеріне сипаттама беру.
  • Кескін картамен жұмысты аяқтау.

IX. Бағалау

Бағалау ережесі

Жиналған ұпай Баға
9–14 5
5–9 4

Барлық ұпай саны: 14.

Бағалау парағы

Тапсырма Ұпай Жиналған ұпай
1) Өткен сабақты пысықтау 1 —
2) Кен орындарын ата 1 —
3) Сызбаны толтыр 1 —
4) «Қай жерде өндіріледі?» 1 —
5) Тест 7 —
6) Бөгендері 1 —
7) Қорытынды 1 —
8) Шығыс Қазақстан 1 —

Барлығы

14 ұпай

Алған баға

—

X. Рефлексия

Оқушылар сабақтың қалай өткенін сөйлемді жалғастыру арқылы білдіреді:

  • Ең қызықты болған…
  • Менің ойымша…
  • Маған ұнағаны…
  • Менің білгім келетіні…