Сатиралық өлеңдері
Сабақтың тақырыбы
Жамбыл Жабаевтың өмірі мен шығармашылығы.
Сабақтың типі
Жаңа білімді меңгеру.
Сабақтың түрі
Аралас сабақ.
Пәнаралық байланыс
Тарих, өнер, география.
Көрнекіліктер
Ж. Жабаевтың суреті, шығармалар жинағы, слайдтар.
Сабақтың мақсаты
Білімділік
Ақынның өмірі мен шығармашылығы туралы түсінік беру; өлеңдерінің мазмұны мен идеясын ашу.
Дамытушылық
Көркем ойлау, жүйелі сөйлеу дағдыларын қалыптастыру.
Тәрбиелік
Ақын өлеңдерін насихаттай отырып, оқушыларды отансүйгіштікке, адалдыққа, әділдікке тәрбиелеу.
Сабақтың жүру барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
- Оқушылармен сәлемдесу.
- Кезекші арқылы оқушыларды түгендеу.
- Сынып тазалығына көңіл бөлу.
- Өлең жолдары арқылы оқушылар назарын сабаққа аудару.
Кіріспе өлең жолдары
Өнер алды – қызыл тіл,
Анаңдай оны құрметте!
Қажымай, талмай үйрен, біл,
Асылын сөздің өрнекте.
Ана тіл – асыл қазына,
Байлығың – білсең, ол сенің.
Жеткізер өмір жазына,
Сонымен өсер өркенің.
Осы өлең арқылы сөз асылын, өлең қасиетін сезінетін әдебиет сабағын бастаймыз.
II. Үй тапсырмасын тексеру
Ілияс Жансүгіровтің асқан ақындық таланты әсіресе поэма жанрында айқын көрінеді. Төмендегі сұрақтар арқылы өткен материалды пысықтаймыз:
Талқылау сұрақтары
- 1) Ақынның өмірі мен шығармашылығына тоқталыңдар. Кім айтады?
- 2) Ақынның қандай поэмаларын білесіңдер?
- 3) «Күй», «Күйші» поэмаларының негізгі тақырыбы қандай?
- 4) Кенесары хан туралы қай поэмасында айтылады?
Талқылау сұрақтары (жалғасы)
- 5) «Дала» поэмасы қандай тараулардан тұрады?
- 6) Ақынның оқу-білім туралы жазған қандай өлеңдерін білесіңдер?
- 7) «Құлагер» поэмасында кімнің өмірі суреттелген?
III. Жаңа сабақ
Сабақ өзегі
«Жүз жыл жырлаған жүрек»
«Жүз жыл өмір кешкен ақында неше жүз жылдар өнері мен шеберлігі түйіскен.»
Ой қозғау сұрақтары
- 1) Жамбыл Жабаевты қай шығармасы арқылы жақсы білесіңдер?
- 2) Қазақ әдебиетіндегі ақынның орны қандай?
Мұғалімнің түсіндірмесі (негізгі бағыттар)
- Ақынның дүниеге келуі.
- Ұстаздары мен ақындық ортасы (Сүйінбай дәстүрі).
- Айтыстары.
- Сатиралық өлеңдері.
- Отаншыл өлеңдері.
- Ұлы Отан соғысы жылдарындағы шығармалары.
IV. Сабақты бекіту
Оқушылар Жамбыл Жабаевтың өмірі мен шығармашылығына қатысты деректерді жүйелеу үшін хронологиялық кесте толтырады.
| Жылдар | Негізгі оқиғалар | Шығармалары / мысалдар |
|---|---|---|
| 1846 | Ақын дүниеге келді. | |
| 1863–1864 | Қоқан хандығының ықпалы күшейді. | «Кедей күйі» (тақырыптық байланыс ретінде). |
| 1881 | Құлмамбетпен айтыста жеңіске жетті. | |
| 1916 | Ұлт-азаттық көтеріліс кезеңі. | «Зілді бұйрық». |
| 1936 | Қазақстан көркем әдебиетінің онкүндігі. | «Туған елім» (мысал ретінде). |
| 1941–1945 | Ұлы Отан соғысы жылдары. | «Ленинградтық өренім», «Ата жаумен айқастық». |
| 1945 | Ақын дүниеден өтті. |
Ауызша жұмыс
- Оқушылар Жамбыл атаның өлеңдерін жатқа айтады (соғыс жылдарындағы өлеңдерден).
- «Зілді бұйрық», «Ленинградтық өренім!» өлеңдері мәнерлеп оқылады.
Маңызды екпін
Негізгі назар — тарихи кезең мен көркем мәтіннің байланысын түсінуге, авторлық үнді сезінуге, идеялық мазмұнды ашуға бағытталады.
V. «Ленинградтық өренім» өлеңіне сатылай кешенді талдау
- Авторы
- Жамбыл Жабаев.
- Тақырыбы
- Халықтар достығы, Отанға сүйіспеншілік.
- Жанр түрі
- Поэзия (өлең).
- Идеясы
- Жауға соққы беру рухын көтеру, ленинградтықтардың ерлігін жырлау арқылы авторлық сезім мен көзқарасты таныту.
- Құрылымы
- 2 шумақ, 33 тармақ, 1 бунақ (берілген нұсқа бойынша).
- Эпитеттер
- «көк», «сүйкімді», «заманымның өрнегі».
- Теңеулер
- «бұлағымдай», «өркеш-өркеш жарасқан», «шоқылардай», «судай».
- Тәрбиелік мәні
- Халықтардың достығын нығайту, бірлік пен ынтымаққа ұмтылу, Отанды қадірлеп, ерлікті құрметтеу.
VI. Сабақты қорытындылау
Оқушыларға тест сұрақтары беріледі. Дәптерлерін алмастыру арқылы бір-бірінің жұмысын тексереді.
Қорытынды ой
«Жамбыл жырлары теңіз түбінде шашылып жатқан маржандай. Оны жинап алып, халықтың қолына беру — әрқайсымыздың азаматтық борышымыз.»
Сондықтан Жамбылдың өмірі мен жырларын танып-білу, өнегелі ғұмырынан үлгі алу — маңызды міндет. Жамбыл даналығына құрметтің түп-төркіні оның арманы адамзаттық арман-мұратпен астасып жатқанында.
«Сондықтан да қазақтың Жамбылына адамзаттың Жамбылы ретінде құрмет көрсетіп, өлмес рухының алдында басымызды иеміз.»
VII. Үй тапсырмасы
«Ақ басты Алатаудың Жамбылымын» тақырыбында шығарма жазу.
VIII. Бағалау
Оқушылардың жауаптары мен тапсырмаларды орындау деңгейіне қарай бағаланады.