Қазақша рефераттар

Сабақтың тақыры. Сабақтың мақсаты

Сабақтың тақырыбы

Сутек: табиғатта таралуы және алыну жолдары.

Сабақтың мақсаты

  • Оқушыларға сутек туралы жалпы сипаттама беру.
  • Сутектің жер бетіндегі ең маңызды қосылыстардың бірі екенін (су құрамында) түсіндіру.
  • Физикалық қасиеттерімен және сутекті алудың бірнеше тәсілдерімен таныстыру.
  • Жаңа ұғымдарды меңгерту және білімді жүйелі түрде дамыту.

Күтілетін нәтижелер

  • Тәжірибені бақылап, дұрыс қорытынды жасай алады.
  • Реакция теңдеулерін жазады және реакция типін анықтайды.
  • Химиялық терминдерді дұрыс қолдана отырып, дәлелді жауап береді.

Дамытушылық мақсат

Оқушылардың саналы ойлауын және тәжірибелік дағдыларын жетілдіру: бақылау жүргізу, қорытынды шығару, теңдеу жазу және реакция типін ажырату.

Тәрбиелік мақсат

Жүйелі ойлауға, химия тілінде сауатты сөйлеуге, жауапты саналы түрде құрастыруға және шығармашылық деңгейін дамытуға тәрбиелеу.

Сабақтың форматы және ресурстар

Сабақтың түрі

Бақылау, зерттеу және сұрақ-жауап.

Құралдар мен реактивтер

  • Д. И. Менделеевтің периодтық жүйесі
  • Тұрғы, сынауық
  • Тұз қышқылы (HCl), сұйытылған күкірт қышқылы (H2SO4)
  • Мырыш түйіршігі, стақандағы су
  • Кипп аппараты

Материалдар және байланыс

  • Видео көрсетілімдер, слайдтар
  • Пәнаралық байланыс: биология, математика

Сабақ жоспары

  1. Ұйымдастыру: оқушыларды түгендеу, жоқ оқушыларды журналға белгілеу.
  2. Пысықтау сұрақтары: үй тапсырмасын сұрау.
  3. Жаңа сабақты түсіндіру.
  4. Қорытындылау.
  5. Бекіту сұрақтары.
  6. Үй тапсырмасын беру.

Пысықтау сұрақтары (оттек тақырыбы бойынша)

  • Оттектің жалпы сипаттамасын беріңдер.
  • Оттектің физикалық қасиеттерін сипаттаңдар.
  • Оксидтер дегеніміз не?
  • Төмендегі оксидтерді халықаралық атауларымен екі түрлі тәсілмен атаңдар: MnO2, MnO3, NO, NO2, Cr2O3, CrO3, CuO, Cu2O, Na2O, P2O3, P2O5, SO2, SO3
  • Оттектің химиялық қасиеттерін сипаттап, тиісті реакция теңдеулерін жазыңдар.
  • Оттектің қолданылуын және O2-нің табиғаттағы айналымын түсіндіріңдер.
  • Оттектің аллотропиялық түр өзгерісін атаңдар.
  • Жану реакциясы дегеніміз не?
  • Термохимиялық теңдеу дегеніміз не? Түрлерін атаңдар.
  • Реакцияның жылу эффекті деген не?

Жаңа сабақ: Сутек

Периодтық жүйедегі орны

  • Д. И. Менделеев кестесінде бірінші орында орналасқан.
  • Таңбасы: H (аш деп оқылады).
  • Салыстырмалы атомдық массасы: 1,008 (жуықтап 1).
  • Жай зат күйі: H2.

Табиғатта таралуы

  • Сутектің судағы массалық үлесі: шамамен 11%.
  • Жер қыртысындағы массалық үлесі: шамамен 1%.
  • Сутектің жер бетіндегі ең маңызды қосылысы — су.

Тарихи дерек

  • 1776 жылы ағылшын ғалымы Г. Кавендиш сутекті алды.
  • Сутектің жай зат екенін дәлелдеп, «гидрогениум» атауын ұсынған — француз ғалымы А. Лавуазье.

Сутекті алу жолдары

Өнеркәсіпте алу

Негізгі әдіс: суды тұрақты электр тогының көмегімен айыру (электролиз).

2H2O → 2H2 + O2

Метанның су буымен әрекеттесуі: реакция өте жоғары температурада жүреді.

CH4 + 2H2O → CO2 + 4H2    ΔH = −165 кДж

Бұл процесте бірден таза сутек бөлінбейді: бастапқыда сутек пен көмірқышқыл газының қоспасы түзіледі.

Зертханада алу

Сутекті белсенді металдарды (магний, мырыш, темір) сұйытылған қышқылдармен әрекеттестіру арқылы алуға болады.

Мырыш + тұз қышқылы:

Zn + 2HCl → ZnCl2 + H2

Мырыш + күкірт қышқылы:

Zn + H2SO4 → ZnSO4 + H2

Натрий немесе кальций + су: реакция өте қарқынды жүреді.

Ca + 2H2O → Ca(OH)2 + H2

2Na + 2H2O → 2NaOH + H2

Сутектің тазалығын тексеру

Сынауыққа жиналған газды жанған спиртшамына жақындатқанда:

  • Газ таза сутек болса, «пах» деген қысқа дыбыс естіледі.
  • Егер сутек ауамен немесе оттекпен араласса, өткір ысқырыққа ұқсас дыбыс шығуы мүмкін.

Кипп аппараты

Зертханада сутек алуға арналған арнайы құрылғы — Кипп аппараты. Ол ұзын тұмсықты үлкен құйғыдан және бір-бірімен байланысқан шар мен жарты шардан тұрады. Жоғарғы бөліктің төменгі жарты шармен жалғасатын тұсында қышқылға төзімді кеуек сақиналар орналасады. Төменгі бөлігі шүмек арқылы газ шығаруға бейімделген.

Топтық тапсырмалар

I топ

  1. Массасы 4 г кальций сумен әрекеттескенде қанша грамм сутек газы бөлінеді? Есептеңдер.
  2. Реакция теңдеуін аяқтаңдар: Fe + H2SO4 →

II топ

  1. Массасы 2,4 г магний сұйытылған тұз қышқылымен әрекеттескенде қанша грамм магний хлориді түзіледі? Есептеңдер.
  2. Реакция теңдеуін аяқтаңдар: Al + HCl →

III топ

  1. Мөлшері 0,1 моль алюминий қанша моль тұз қышқылымен әрекеттеседі? Есептеңдер.
  2. Реакция теңдеуін аяқтаңдар: Ba + H2O →

Қорытындылау

Сутектің жер бетіндегі ең маңызды қосылысы — су. Сутекті бірнеше тәсілмен алуға болады: өнеркәсіпте — суды электролиздеу және метанды су буымен әрекеттестіру арқылы, ал зертханада — белсенді металдарды қышқылдармен немесе сумен әрекеттестіру арқылы алады. Сабақ барысында жаңа ұғымдармен де таныстық: Кипп аппараты, гидроксидтер.

Бекіту сұрақтары

  • Сутекке жалпы сипаттама беріңдер.
  • Сутек табиғатта қалай таралған?
  • Сутекті алғаш зерттеген ғалымдар кімдер?
  • Сутекті қандай тәсілдермен алдық?
  • Сутек алуға қолданылатын аппарат қалай аталады?

Үй тапсырмасы және бағалау

Үйге тапсырма

  • § 30 оқу.
  • Қосымша жұмыс дәптері: III тарау, 4, 5, 6-тапсырмалар.
  • Ережелерді жаттау.

Бағалау

Сабаққа белсенді қатысқан оқушылар білім деңгейі мен жұмыс сапасына қарай бағаланады.