Шірікке шыбын айналар
Тазалық пен саулық
Тазалық адамның болмысынан байқалады, ал батырлық — оның жарағынан танылады. Тазалық — саулықтың негізі, саулық — байлықтың негізі.
«Бірінші байлық — денсаулық, екінші байлық — ақ жаулық, үшінші байлық — он саулық» деген сөз адамның өмірі мен тұрмысындағы басты құндылықтардың ретін айқындайды.
Бірінші байлық
Денсаулық
Екінші байлық
Ақ жаулық
Үшінші байлық
Он саулық
Аурудың сипаты және сақтық
Ауру адамды әлсіретеді, ал суық тоңдырады. Ауру батпандап кіріп, мысқалдап шығады — яғни, дерт тез жұғып, ұзаққа созылуы мүмкін.
Аурудың себебі көбіне ас-суға да, туыстар арасындағы дау-дамайға да байланысты айтылып жатады: «Ауру астан, дау қарындастан». Сондықтан күнделікті әдет пен қарым-қатынаста ұқыптылық қажет.
«Дауды елемеген төлейді, ауруды елемеген өледі» — мәселені ерте байқау, алдын алу және дер кезінде қамдану маңызды екенін ескертеді.
Есте сақтайтын тұжырымдар
- Іздеп алған аурудың емі табылмас — қауіпті әдейі іздеме.
- Айналдырған ауру алмай қоймас — немқұрайлылық дертті ұлғайтады.
- Бұлттанған күн жаумай қоймас — белгісі бар нәрсе салдарына әкеледі.
- Жанымды алмаған ауру — жанымның садағасы — сабыр мен шүкірдің ишарасы.
Әдет, ұқыптылық және орта
Шірік шірітеді, бұзық бүлдіреді; шірікке шыбын үйір болады — бұл сөздер ортаның да, әдеттің де жұғымды екенін аңғартады.
Жасыңда салақ болсаң, бара-бара былық боласың: ұқыпсыздық ұсақ кемшіліктен басталып, үлкен дағдыға айналады.
Жаманға үйір болу
Шірікке шыбын айналғандай, теріс әдетке де адам тез үйір болады. Сол үшін күнделікті тәртіп пен тазалықты ұсақ-түйек демей қадірлеу керек.
Сергектік пен сенім
Шымырдың сезімі сергек, сергектің сенімі нық. Сергек жүріс — ықылас пен жауапкершіліктің белгісі.
Ас-су және береке
«Ас — елдің құты» — берекенің өлшемі. Дегенмен, «жаман ауруға жақсы ас» деп, кейде дерттің салмағын тамақтың да жеңілдетпейтінін ескертеді.
Көже — тоқ ас, бірақ «тұра келсең жоқ ас» делінеді: кей тағамның жұғымы мен әсері жағдайға қарай өзгеруі мүмкін. «Ас — астың орны басқа» — әр нәрсенің өз орны, өз реті бар.
Айран ішсең ас болады — қарапайым нәрсенің де қуат беретін қасиеті бар. Ақырында, «тамақтан өткеннің бәрі тамақ» деген тұжырым — денсаулыққа әсер ететін нәрсенің бәріне байыппен қара дегенді білдіреді.
Қорытынды ой
Денсаулық — зор байлық. Тазалық, сергектік, ұқыптылық және дұрыс ас-су — осы байлықты сақтайтын негізгі тіректер.
Тіл туралы бір тұжырым
Ескі сөз — жаңа сөздің қазығы: өткеннің нақылы бүгінгі ойды бекітеді.