Тахриман мәкрүһ ораза
Ораза 2017: Рамазан және мерекелік күндер
2017 жылы Рамазан айы 27 мамыр күні басталады. Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының мәліметінше, мұсылмандар 21-інен 22 маусымға қараған түні Қасиетті Қадір түнін қарсы алады.
25, 26, 27 маусым — Ораза айт күндері.
Хижра күнтізбесі бойынша 1438 жылдың Зүлхижжа айының 9-ы — 31 тамыз, Арафа күні. Құрбан айт мерекесінің алғашқы күні 1 қыркүйекке сәйкес келеді.
Ораза ғибадаты: мағынасы мен уақыты
Сөздік мағынасы
«Ораза» сөзінің мағынасы — бір нәрседен алыстау.
Шариғаттағы анықтамасы
Шариғат терминінде ораза — ұстауға күші жеткен адамның ниет етіп, екінші шапақтан бастап күн батқанға дейін оразаны бұзатын нәрселерден сақтануы.
Негізгі мазмұны
Белгілі бір уақыт ішінде ішіп-жеуден және нәпсі қалауларынан тыйылу. Оның парызы — ішіп-жеу мен құмарлық сезімдерден сақтану.
Оразаның уақыты
Оразаның уақыты — таңның атуынан күннің батуына дейін.
Күн мен түн айқын ажыратылмайтын өңірлерде сол аймаққа ең жақын, күні мен түні бар өңірдің уақытын негізге алып ораза ұстайды.
Құраннан
«Таңнан, қара жіптен ақ жіп (қараңғылықтан сәуле) ажыратылғанға дейін ішіңдер, жеңдер, сосын оразаны кешке дейін ұстаңдар» (Бақара, 2:187).
Хадистен
«Біләл түн уақытында азан оқиды, Ибн Умми Мәктумның азанына дейін ішіп-жеңдер» (Бухари, Азан, 11). Бұл жерде Біләлдің азаны — сәресі үшін, ал Ибн Мәктумдікі — таң намазы үшін екені меңзеледі.
Оразаның парыз болуы
Рамазан оразасы — Исламдағы бес парыздың бірі. Оған Құран мен сүннет дәлел.
Құраннан
«Ей, иман еткендер! Сендерге бұрынғыларға парыз етілгендей ораза парыз етілді» (Бақара, 2:185).
Хадистен
«Ислам бес нәрседен тұрады: Аллаһтан басқа құдай жоқ екеніне, Мұхаммедтің Аллаһтың құлы және Елшісі екеніне куәлік ету, намаз оқу, зекет беру, Рамазан оразасын ұстау, шамасы келгендерге қажылыққа бару» (Бухари, Иман, 34).
Оразаның пайдалары
1) Рамазан және айт мейрамы
Рамазан келгенде жүрекке сан алуан сезім мен ой орнығады. Күн мен түн тұтастай рақым мен кешірімге толғандай болады. Ай тәмамдалғанда жүректе қимастық пен сағыныш қалады, бірақ сол сағынышты айт күніне тән қуаныш жеңілдетеді.
Айт — қысқа уақыт ішінде келіп-кетсе де, адам жанын нұрға бөлейтін рухани мейрам. Ол көңілге үміт ұялатып, жүрекке кеңдік береді; рамазанмен қоштасудың мұңын жұмсартып, шүкір мен шаттықтың дәмін сездіреді.
Айтта адамның сезімі нәзіктеніп, ойы жаңарады. Рухани серпіліс пен ішкі тыныштық арта түседі. Осы күні адамдардың жүрегінде мейірім күшейіп, жақсылыққа ұмтылыс оянады.
2) Ораза жамандықтан сақтайды
Ораза адам жанын тазартып, жаман қылықтардан сақтайды. Құранда оразаның мақсаты — мұсылманды тазартып, тақуалық дәрежесіне жеткізу екені айтылады.
Құраннан
«Ей, иман еткендер! Күнәлардан сақтанып, тақуалыққа жетулерің үшін сендерге бұрынғыларға парыз етілгендей ораза парыз етілді» (Бақара, 2:185).
Тақуалықтың мәні
- Мәңгілік өлімнен сақтану: Аллаһқа иман келтіру арқылы мәңгілік бақытқа бет бұру.
- Аллаһқа қарсы келуден сақтану: бұйрықтарды орындап, тыйымдардан алыс болу.
- Жүректі тазарту: Аллаһтың қорғанына кіріп, жүректе Одан өзгені орынсыз көбейтпеу.
Оразаның хикметі — нәпсіге ауыздық салу. Нәпсінің күші көбіне ауыз арқылы білінеді: ішіп-жеу мен құмарлыққа бейімдік адамды асыра тартады. Ал ақыл мен жүрек Аллаһтың бұйрығына мойынсұнып, ауыз бекіткенде, нәпсі әлсіреп, ар-ождан оянады.
Осылайша адам рухани ләззаттың, ішкі тыныштықтың қадірін сезініп, көркем мінезге қарай ұмтылады.
Қудси хадис мазмұны
«Аузы берік адам ішіп-жеуін Мен үшін доғарды. Ораза — Мені мен құлымның арасындағы ғибадат. Оның сыйын Мен өлшеп беремін. Аузы берік құлымның аштық пен шөлден шыққан ауыз исі Мен үшін мисктен де сүйікті».
Ибн Рушдтың ойы да осыны толықтырады: еркі мен нәпсісіне ие болған адам өзін ең бақытты жан санай алады.
3) Қоғамдық пайдасы
Ораза жеке адамға ғана емес, қоғамға да ықпал етеді. Ол дәулетті мен жоқ-жітік арасындағы байланысты күшейтеді. Кейде ауқатты адам өмірдің қиындығын көрмей өскендіктен, жанашырлықтан алыстап кетуі мүмкін.
Аштықты сезінген адам айналасына басқа көзбен қарайды: нәпсі бәсеңдеп, жүректегі мейірім оянады. Сол арқылы қоғамда бауырмалдық күшейіп, бір-біріне жанашырлық артады. Рамазан айының «рақым айы» атануының бір сыры да осында.
Ой салатын жолдар
«Аш бала тоқ баламен ойнамайды, тоқ бала аш болам деп ойламайды» — деген нақыл қоғамдағы сезім алшақтығын дәл сипаттайды.
4) Ырыс-берекенің қадірін білдіреді
Адам баласы көбіне өзіне берілген нығметтің қадірін күнделікті дағдылы күйде сезіне бермейді. Ал ауыз бекітіп, күні бойы аш жүрген адам кешқұрым ауыз ашқанда, ең қарапайым астың өзі қандай үлкен нығмет екенін терең ұғынады.
«Аштықта ішкен ашыған қымыранның дәмі қырық жыл ауыздан кетпес» деген сөз — дәл осы сезімді білдіретін өмірлік тәжірибе.
5) Сабырлылық пен төзімділікке үйретеді
Өмірде адам әрдайым қалағанына бірден жете бермейді. Кейде мақсат жолында шаршап, күдер үзіп, тоқтап қалатыны да бар. Ораза болса адамға сабыр мен ұстамды мінезді үйретеді: күндіз ауызын ашпауға дағдыланған жан нәпсіні тежеп, ішкі тәртіп қалыптастырады.
Сабыр — Аллаһтың ақ жолында тұрақтау, нәпсіні жеңе білу, ақырет мұратын көзден таса қылмау. Құранда сабыр көптеген аятта мадақталады: «Аллаһ сабыр еткендермен бірге» деген мағынадағы ескертулер соның айғағы.
Имам Ғазали жіктеген оразаның үш деңгейі
- Жалпыға тән ораза: ішіп-жеуден және жыныстық қатынастан тыйылу.
- Елден ерек құлдарға тән ораза: көзді, құлақты, қол-аяқты және өзге мүшелерді күнәдан сақтау.
- Аллаһқа жақындардың оразасы: жүрек пен ойды Аллаһтан өзге бос әуреден тазарту.
Оразаның түрлері
Ораза шариғатта төртке бөлінеді: парыз, уәжіп, нәпіл және мәкрүһ.
Парыз ораза
1) Тағайындалған: Рамазан оразасы.
2) Тағайындалмаған: қазаға қалған ораза және кәффарат ретінде ұсталған оразалар.
Уәжіп ораза
Мысалы, атау (нәзір) оразасы.
Тағайындалған уәжіп: белгілі бір уақытты атап, «сол күні тұтамын» деп ниет ету.
Тағайындалмаған уәжіп: нақты күн белгілемей, «кез келген күні тұтамын» деп атау.
Нәпіл ораза
Нәпіл ораза — сүннет, мұстахап, мәндүп болып бөлінеді. Төмендегі күндерде ұстау құпталады:
Күн ара тұту
Ең абзал нәпіл ораза ретінде аталады: бір күн ұстап, бір күн ұстамау (Дәуід (а.с.) оразасы).
Айына үш күн
Айдың 13, 14, 15-күндері ораза ұстау (мұстахап).
Дүйсенбі және бейсенбі
Істердің ұсынылатын күндері ретінде аталып, бұл күндері ораза ұстау сүннетке сай.
Шәууәл айында алты күн
Рамазаннан кейін шәууәлде алты күн ұстау — жыл бойы ораза ұстағанмен тең сауапқа себеп болады.
Арафа күні
Қажылықта болмаған адам үшін Зүлхижжаның 9-күні ораза ұстау құпталады.
Ашура және оған жақын күндер
Мұхаррамның 9, 10 (ашура), 11-күндері ораза ұстау мұстахап/сүннет ретінде айтылады.
Харам айлар
Зүлқағда, Зүлхижжа, Мұхаррам, Рәжап айларында бейсенбі, жұма, сенбі күндері ұстау — мәндүп.
Шағбан айы
Айша анамыздың (р.а.) риуаятында: Пайғамбарымыз (с.а.у.) Рамазаннан өзге айларда Шағбанда ұстағанындай көп ораза ұстамағаны айтылады.
Мәкрүһ оразалар
Мәкрүһ оразалар екіге бөлінеді: тахриман және тәнзиһан мәкрүһ.
Тахриман мәкрүһ: Рамазан айттың бірінші күні және Құрбан айттың төрт күнінде ораза ұстау. Өйткені бұл күндер — Аллаһтың сыйы ретінде берілген мерекелік күндер.