Мұндай келелі міндеттерді шешуде қазақ тілін тек күнделікті амандасу мен дүкенге бару немесе көшеде жөн сұрасу құралы ретінде үйретуді өте аздық етеді
Қазақ тілін лингвомәдени тұрғыдан оқыту әдістері
Қазақ тілін мемлекеттік тіл мәртебесінде оқыту — елімізде тұратын жүз отыздан астам ұлт өкілдерінің ортақ тіліне айналдыру, ресми құжаттар тілі ретінде орнықтыру, сондай-ақ Қазақстанның болашақ ұрпағына аманат болатын қастерлі тіл ретінде дамыту дегенді білдіреді.
Негізгі ой
Қазақ тілін тек күнделікті амандасу, дүкенге бару немесе көшеде жөн сұрасу деңгейінде үйрету жеткіліксіз; тілдің қоғамдық, әлеуметтік және мәдени қызметі толық қамтылуы керек.
«Тілдік минимуммен» шектелудің салдары
Тек тілдік минимумға сүйену мақсаттың тарылуына әкеледі. Соның нәтижесінде қазақ тілі өз елінде өзіне жат «шет тілі» ретінде оқытылып, тілдің табиғи дамуына кедергі келтіретін жасанды шектеулер қалыптасады. Қазір осындай тар аяда оқытуды ұсынатын әдістемелік жүйелер аз емес, алайда олардың тиімділігі күмән тудырады.
Ағылшын немесе өзге шет тілдері үшін белгілі бір шектеулі минимум белгілеуге болады, өйткені оларда еркін әрі табиғи тілдік орта әрдайым қолжетімді емес. Ал Қазақстандағы қоғамдық және әлеуметтік ортаның өзі қазақстандық бола тұра, қазақ тілін шет тілі методикасымен үйрету — әдістемелік тұрғыдан тұйыққа тірейтін тәсіл.
Лингвомәдени бағыттың артықшылығы
Қазақ тілін табиғи тілдік ортада өмір сүре отырып, еркін әрі психологиялық жағынан жайлы (релаксациялық) күйде меңгертудің нәтижелі жолы лингвомәдени теориядан бастау алуы орынды. Бұл бағыт тіл үйренушінің өзі өмір сүріп отырған ортаны «тіл үйрететін орта» ретінде қабылдауына мүмкіндік береді.
Күнделікті ортаға сүйену
Тіл үйренуші өз айналасын табиғи тілдік тәжірибе алаңы ретінде көреді.
Мәдениетті тіл арқылы тану
Қазақ мәдениетіне тілдік тұрғыдан қарауға бағытталған жүйе қалыптасады.
Аккультурацияға жағдай
Үйренушілердің қоғамға қайта бейімделуіне қолайлы оқу ортасы жасалады.
Нәтижесінде тіл үйренушілер қазақ тілін күнделікті өмірдің, тұрмыс-тіршіліктің тілі әрі толыққанды қатынас құралы ретінде қабылдай бастайды.
Ұстанымдар: дидактика және әдістеме
Қазақ тілін лингвомәдени тұрғыдан оқытуды ұйымдастыруда дидактиканың жалпы ұстанымдары басшылыққа алынады. Сонымен қатар қазақ тілін оқыту әдістемесінің өзіне тән ұстанымдары да негізге алынады.
-
Коммуникативтік ұстаным
Қазақ тілі ең алдымен қарым-қатынас құралы ретінде оқытылады; сөйлеу әрекеті мен нақты жағдаяттар негізгі өзек болады.
-
Қазақ тілінің кумулятивтік қызметін басшылыққа алу
Тілдің мәдени-тарихи тәжірибені жинақтап, ұрпақтан ұрпаққа жеткізетін қызметі оқу мазмұнында көрініс табады.
Осы ұстанымдардың ішінде коммуникативтік ұстанымның алдыңғы қатарға шығуы заңды: қазақ тілі қалай болғанда да қатынас құралы ретінде меңгертілуі тиіс.
Қарағанды облысының тілдерді оқыту орталығының оқытушысы — Ағымбаева Мунира Шайхсламқызы