Ауған оқиғасының тарихи мағынасын ашып, оқушыларға түсіндіру
Интернационалдық достық: Ауғанстан — жүректегі жара
Бұл мәтін Ауғанстандағы соғыс оқиғасының тарихи маңызын ашып, жас ұрпаққа түсіндіруді мақсат етеді. Соғыс туралы білімді тереңдетіп, ардагерлер естелігі арқылы нақты деректермен байыту, сонымен бірге тәуелсіздік жолында елге қызмет еткен азаматтардың ерлігін құрметтеуге тәрбиелеу — негізгі бағыт.
Білімділік
Ауған оқиғасының тарихи мағынасын ашу, “Ауған соғысы” туралы түсінікті кеңейту, ардагерлерден мәлімет алу.
Дамытушылық
Тарихи деректердің маңыздысын ажыратып, материалды диалектикалық тұрғыдан талдай білу дағдысын қалыптастыру.
Тәрбиелік
Ерлік пен жауапкершілікті үлгі етіп, оқушыларды ұлтжандылыққа, Отанды сүюге тәрбиелеу.
Форматы мен құралдары
- Әдісі
- Еске алу сабағы
- Көрнекілігі
- Слайдтар, интерактив тақта
Кеш бағдарламасы
-
1) Ауғанстан соғысы тарихы туралы баяндама
-
2) Майданда туған жыр
-
3) “Қанжардан құтқарған қазақ тілі” (көрініс)
-
4) Мақал-мәтелдер сайысы
-
5) Қорытынды
Кештің ашылу сөзі
Соғыс — жан алып, жан беру. Ол халық басына түскен қасірет. Кеңес әскерлерінің Ауған жерінен шығарылғанына жылдар өтсе де, оның салмағы ұмытылмайды. Бұл — жүректегі жара.
1989 жылғы 15 ақпан — талай ананы перзентінен айырған, мыңдаған жауынгердің тағдырын өзгерткен соғыстың аяқталған күні. Жылдар өтсе де, жауынгерлердің ерлігі ел жадында.
Тарихи шолу: соғыс қалай басталды?
Кеңес Одағы басшылығы 1978 жылғы сәуір төңкерісінен кейін билікке келген “халықтық-демократиялық үкіметті” қолдауды алға тартып, “интернационалдық әскери жәрдем” деген уәжбен Ауғанстанның ішкі ісіне араласты.
1965 жылы қаңтарда Ауғанстан халықтық-демократиялық партиясы (АХДП) құрылып, кейін екі қанатқа бөлінді: “Халық” тобын Н. М. Тараки мен Х. Амин, ал “Парчам” тобын Б. Кармал басқарды. 1977 жылы Мәскеудің ықпалымен екі топ қайта бірігіп, астыртын әрекеттер күшейді.
1978 жылғы сәуірде билік ауысып, АХДП үстемдігі орнықты. Жаңа билік қысқа мерзімде әлеуметтік реформаларды тездетіп енгізуге тырысты: жер реформасы, дін өкілдерін қудалау, ағарту саласындағы күрт өзгерістер. Дәстүрлі қоғамның ерекшеліктерімен санаспау бұқара наразылығын күшейтіп, 1978 жылдың күзінде ірі қақтығыстарға ұласты.
1979 жылы елдегі қарсылық өрши түсті. Сол кезеңде партия ішіндегі тартыстар да күшейіп, Тараки қаза тауып, билікке Амин келді. Бұл жағдай Мәскеу тарапынан қауіп ретінде қабылданды.
1979 жылғы 12 желтоқсанда Кеңес басшылығы әскер енгізу туралы шешім қабылдап, 25 желтоқсанда КСРО әскері Ауғанстан аумағына кірді. Соғыс қимылдары 1989 жылдың ақпанына дейін жалғасты.
Мәтіндегі дерек бойынша: Қазақстаннан соғысқа қатысқан көптеген азаматтардың ішінде 22 000 адам қаза тауып, 21 адам хабарсыз кеткен деп беріледі. (Бұл көрсеткіштер әр дереккөзде әрқалай кездесетінін ескерген жөн.)
Жерлестерді еске алу
Ауған жерінде интернационалдық парызын өтеу барысында қаза тапқан сарқандық азаматтар туралы дерек те аталады:
-
Шайкенов Ағзам Тойбатырұлы (1959 ж.), прапорщик. 1986 ж. 13 наурызда қаза тауып, Шнет ауылында жерленген.
-
Ульянов Владимир Геннадьевич (1963 ж.), қатардағы жауынгер. 1983 ж. 26 қарашада қаза тауып, Софиевка ауылында жерленген.
-
Берлизов Иван (мәтінде толық дерек берілмеген).
Үнсіздік
Қаза тапқан батырларды 1 минут үнсіздікпен еске алу — мұндай кездесулердің ең салмақты сәті. Бұл — құр сөз емес, ортақ жады мен жауапкершіліктің белгісі.
Ардагерлер сөзі және майдан жыры
Ардагерлердің кеудесіндегі орден — жай белгі емес, ол тарихтың ауыр салмағын үнсіз көтеріп тұрған куәлік. Осындай кездесулерде ардагерлердің әңгімесі жас ұрпақтың түсінігін нақтылайды: соғыс қағаздағы дата емес, адамның тағдыры.
Оқушылардың майданда жазылған өлең-жырдан үзінді оқуы — эмоциялық жүктемені арттыру үшін ғана емес, тарихты сезіну үшін қажет. Жыр — оқиғаның адамдық өлшемі.
Көрініс және танымдық ойын
“Қанжардан құтқарған қазақ тілі” көрінісі ана тілінің қорған, тірек ретіндегі мағынасын ашады. Одан кейінгі “Мың бір мақал, жүз бір жұмбақ” ойыны арқылы қатысушылар “Отан”, “Ана”, “Батыр” тақырыптарын мақал-мәтелмен өріп, ұлттық дүниетанымды тірілтеді.