Публицистикалық стиль көпшілікке арналған стиль түрі
Оқу мақсаттары және күтілетін нәтиже
Барлық оқушылар
Ғылыми стиль туралы базалық түсінік қалыптастырады.
Оқушылардың басым бөлігі
Мәтінге тілдік талдау жасайды, мазмұнын түсініп талдайды, алған білімін өмірмен байланыстырады.
Кейбір оқушылар
Сыни көзқарасын дәлелді түрде білдіреді.
Тілдік мақсат
Оқушылар стиль түрлеріне талдау жасайды және ерекшелігін салыстырады.
Сабақтың құрылымы: пленарлық мәжіліс форматы
Сабақ «ғылыми институттың жұмысы» үлгісінде ұйымдастырылады: сынып үлкен пленарлық мәжіліс өткізеді, талқылау қорытындысы «басылымға» ұсынылатындай деңгейде жинақталады. Оқушылардың бірі мәжіліс хатшысы болып сайланады.
Басталуы
- «Шаттық шеңбері», «Шаңырақ» тренингі арқылы амандасу
- «Бейджик» әдісімен топқа бөлу: Биология, Әдебиет, Тарих, Техника, Мәдениет
Ортасы
- Алдыңғы тақырыпты еске түсіру: публицистикалық стиль
- «Сұрақ бізден, жауап сізден» әдісі арқылы жедел сұрақ-жауап
- Ғылыми стильді түсіндіру, дәлелдеу және мәтіндермен жұмыс
Мәжіліс хатшысы
Хатшы ретінде Айзат сайланады.
Алдыңғы тақырып: публицистикалық стиль бойынша сұрақ-жауап
1) Публицистикалық стиль дегеніміз не?
Публицистикалық стиль — көпшілікке арналған, қоғамдық ойды қалыптастыруға бағытталған стиль.
2) Публицистикалық стильдің басты сипаты қандай?
Сөз өте жинақы, тұжырымды болып құралады.
3) «Сөз … болады» сөйлемін толықтыр.
Сөз экспрессивті, екпінді болады.
4) Публицистикалық стильдің тақырыбы қандай?
Өмірдің әр саласын қамтиды.
5) Қай стильдермен байланысады және неге?
Тақырыбына қарай ғылыми және көркем әдебиет стиліне жуықтайды, себебі мазмұны өмірдің түрлі салаларын қамтиды.
6) Тілдік сипаты қандай?
- Экспрессивті сөздер, мақал-мәтелдер, тұрақты тіркестер
- Тақырыпқа сай терминдер, неологизмдер
- Толымсыз және эллипсис сөйлемдер
- Қаратпа сөздер, сұраулы және лепті сөйлемдер
Негізгі бөлім: ғылыми стильді түсіну және дәлелдеу
Бағдарлаушы сұрақтар
Ғылыми стиль өмірдің қай саласында қолданылады?
Ғылымда, білім беру мен зерттеу салаларында.
Ғылыми стильді кімдер пайдаланады?
Ғалымдар, зерттеушілер, ғылыми еңбек және баяндама жазатындар.
Топтық жұмыс: мәтіндерді талдау
Әр топ берілген жаттығуды оқып, мәтіннің қай стильге жататынын дәлелдейді, тілдік белгілерін көрсетеді.
1-топ: Биология
95-жаттығу (2-бөлік): ғылыми стиль екенін дәлелдеу.
2-топ: Әдебиет
95-жаттығу (1-бөлік): көркем әдебиет стилі екенін дәлелдеу.
3-топ: Тарих–география
111-жаттығу: ғылыми стиль екенін дәлелдеу, жалқы есімдерді анықтау.
4-топ: Техника
113-жаттығу: ғылыми стиль екенін дәлелдеу, жаңа сөздерді табу және жасалу жолын анықтау (мысалы: «бейнемонитор»).
5-топ: Мәдениет
104-жаттығу: «музыка» терминіне қатысты сөздерді табу, мағынасын ажырату, сөйлем құрау.
Қолдану: ғылыми жобаларды қорғау
Оқушылар өз жобаларын ғылыми стиль талаптарына сай таныстырады: мақсат, жаңалық, қорытынды құрылымын сақтайды, тілдік дәлдік пен логикалық тұтастыққа мән береді.
1-топ (97-жаттығу): «Бидай»
Агробиология- Мақсаты
- Бидай өнімін зерттеу.
- Жаңалығы
- Бидайдың түрлерін анықтау.
- Қорытынды
- Бидайдың жаздық және күздік түрі бар екенін, олардың қашан және қалай егілетінін түсіндіру.
Мәтіннен тілдік талдау (мысал)
- «Жер шарында кең тараған… бірінші орын алады» — ашық рай, ауыспалы осы шақ.
- «…тағамдар дайындауға болады» — ашық рай.
- «…өте сіңімді болады» — ашық рай.
2-топ (99-жаттығу): «Сал-серілер туралы»
Әдебиеттану- Мақсаты
- Сал-серілік дәстүрмен таныстыру.
- Жаңалығы
- Біржан салдан бөлек, Дәстем сал мен Дүйсен серінің де дәстүрдің дамуына ықпал еткенін көрсету.
- Қорытынды
- Сал-серілер — ел арасынан шыққан дүлдүлдер; сөзге шешен, өнері көп қырлы тұлғалар (әншілік, күйшілік, шешендік, атбегілік, құсбегілік және т.б.).
3-топ (103-жаттығу): «Жезқазған аймағы»
Экология / География- Мақсаты
- Жезқазған аймағының экологиялық мәселелерін қарастыру.
- Жаңалығы
- Аймақтың Қазақстанның геометриялық орталығына жақын орналасуы және экологиялық ахуалға әсер ететін факторларды жүйелеу.
- Қорытынды
- Аймақтың экологиялық тазалығын сақтау қажеттігін негіздеу.
Сөздік: «Дезактивация»
Әртүрлі объектілердің сыртқы беттік қабаттарын арнайы заттар көмегімен радиоактивті заттардан тазарту.
Сөздік: «Рекультивация»
Бүлінген жерлердің құнарлылығын қайта қалпына келтіру.
4-топ (106-жаттығу): «Қарғалы су электр станциясы»
Техника- Мақсаты
- Қарғалы су электр станциясының даму маңызын көрсету.
- Жаңалығы
- 700–800 үйді арзан электр қуатымен қамтамасыз ету мүмкіндігі.
- Қорытынды
- Әр киловатт энергияға шамамен елу-ақ тиын төленетіні көрсетіледі.
5-топ (108-жаттығу): «Серке Қожамқұлов ұлылар сөзімен»
Мәдениет- Мақсаты
- С. Қожамқұлов туралы пікірлер мен бағаларды жинақтау.
- Жаңалығы
- Замандастары берген бағаларды салыстыра ұсыну.
- Қорытынды
- Актер еңбегінің терең дайындық пен жауапкершілікке негізделетінін дәлелдеу.
Дәйексөздер (үзінді)
«Бәзбіреулерге мен Қоңқайды оп-оңай ойнайтын болып көрінетін шығармын. Ол — бекер. Бұл — менің екі жыл бойы алысып барып бағындырған бейнем. Қазір де ол — әбден игерген рөлім болса да, жаттанды, жеңіл ойнауды көтермейді». — Серке Қожамқұлов
«Серәлі Қожамқұлов жайындағы сөзді қазақ халқының жаңа тарихына көз жүгіртуден бастағым келеді. Өйткені қазіргі ең үлкен сахна шебері — еліміздің өнер ағасы Қожамқұлов — тарихымыздың куәгері ғана емес, қайта түлеген көркем өнеріміздің көшбастаушыларының бірі, шоқтығы биік ірі тұлға». — Тахауи Ахтанов
Жобадағы антонимдер
кішкене — ұлы
Тыныс белгісі
Тырнақша төл сөз берілгендіктен қолданылады.
Талдау және жинақтау
Венн диаграммасы
Ғылыми стиль мен публицистикалық стильдің ортақ және айырмашылық белгілерін анықтау.
- Мақсат: хабарлау/дәлелдеу vs ықпал ету/сендіру
- Тіл: терминдер мен нақтылық vs экспрессия мен публицистикалық өрнек
- Құрылым: жүйелілік пен логика екеуіне де ортақ
Қорытынды сұрақ
Неліктен ғылыми стильдің адам өміріндегі орны ерекше?
Оқушы жауаптары дәлел, мысал және терминдерді орынды қолдану арқылы бағаланады: ғылым мен технология, медицина, экология, білім беру сияқты салаларда ақпараттың дәлдігі шешуші рөл атқарады.
Бағалау және кері байланыс
Бағалау
«Пленарлық мәжілістің қаулысы» түрінде қорытынды шығару.
Формативті бағалау: ынталандыру (смайликтер).
Кері байланыс
- Түсіндім
- Сұрақтарым бар
- Түсінбедім
Мұғалім рефлексиясы үшін сұрақтар
Сабақ соңында төмендегі сұрақтар бойынша қысқаша талдау жасау жоспарланады.
Оқу үдерісі
- Оқу мақсаттары шынайы болды ма?
- Оқушылар бүгін нені білді?
- Сыныптағы ахуал қандай болды?
Жоспарлау және саралау
- Саралау шаралары тиімді болды ма?
- Уақытты тиімді пайдалана алдым ба?
- Келесі сабаққа қандай түзетулер енгіземін және неге?
Қорытынды бағамдау
Табысты болған екі нәрсе
- …
- …
Жақсартуға болатын екі нәрсе
- …
- …
Келесі сабаққа қажет байқау
Сабақ барысында сынып немесе жекелеген оқушылар туралы қандай мәлімет келесі сабақты жетілдіруге көмектесті?
Қосымша тапсырма (саралау үлгісі)
Қабілеті жоғары оқушыларға реферат тақырыптары ұсынылады: Бұқар жырау немесе Бөлме өсімдіктері.