Қазақша рефераттар

Кезектес салалас құрмалас Сабақтың мақсаты

Сабақ тақырыбы: Халықаралық пошта мен курьерлік қызметтер. Кезектес салалас құрмалас

Бұл сабақта оқушылар халықаралық пошта мен курьерлік қызметтердің ерекшеліктерін салыстырып үйренеді және салалас құрмалас сөйлемнің бір түрі — кезектес салалас туралы білімін кеңейтеді.

Сабақтың мақсаты

  • Халықаралық пошта мен курьерлік қызметтер туралы түсінік қалыптастыру.
  • Жаңа сөздер мен сөз тіркестерін меңгерту.
  • Кезектес салалас құрмалас сөйлемнің жасалу жолын, ерекшеліктерін таныту.

Күтілетін нәтиже

  • Пошта және курьерлік қызметтердің маңызы мен айырмашылықтарын түсіндіреді.
  • Ойлау, есте сақтау, танымдық қабілеттері дамиды; сөздік қоры молаяды.
  • Ауызша және жазбаша тіл мәдениеті қалыптасады.

Қажетті ресурстар

Интерактивті тақта Слайд Оқулық Плакат Стикерлер Кеспе қағаздар Кесте

Жаңа сөздер: сөздікпен жұмыс

Оқушылар жаңа сөздерді дұрыс оқып, мағынасын түсінеді; кейін сөз тіркестері мен сөйлемдер құрастырады.

Қазақша
Орысша
Жіберілім
посылка
Қауіп
опасность
Келеңсіз
непредвиденный
Сыйақы
вознаграждение
Кеден
таможня
Мемлекет игілігі
благо государства
Жеке меншік
собственность
Жедел жеткізу
срочно доставить
Қадағалау
контролировать
Бүліну
испортиться
Құн
плата
Өтеу
возмещение
Жеделдік
срочность

Жұмыс форматы

  • Мұғалім мәтінді оқиды, 1–2 оқушыға мәнерлеп оқытады.
  • Оқушылар сөз тіркестері мен сөйлемдер құрастырады.

Пошта мен курьерлік қызметтерді салыстыру

Оқушылар мәтінді түсініп оқып, топпен постер дайындайды және қорғайды. Негізгі мақсат — қызметтердің артықшылықтары мен шектеулерін нақты дәлелмен көрсету.

Мемлекеттік пошта қызметі

Артықшылықтары

  • Бағалары салыстырмалы түрде арзан.
  • Кедендік рәсімдер үшін қосымша сыйақы талап етпейді.
  • Мемлекет иелігінде.

Кемшіліктері

  • Жіберілімнің жолда жоғалып кету қаупі бар.
  • Жеткізу мерзімі ұзақ болуы мүмкін.

Халықаралық курьерлік қызметтер

Артықшылықтары

  • Жіберілімді өте тез жеткізеді.
  • Қызмет көрсету үдерісі тұрақты әрі бақылауы жоғары.

Кемшіліктері

  • Кедендік төлемді тұтынушыдан өндіріп алады.
  • Тарифтері әлдеқайда жоғары.
  • Көп жағдайда жекеменшік компаниялар.

Сергіту сәті

«Қаражорға» биі арқылы қысқа сергіту жаттығуы орындалады.

Грамматика: кезектес салалас құрмалас сөйлем

Кезектес салалас — құрамындағы жай сөйлемдері берілген іс-оқиғаның кезектесіп келуін білдіретін салалас құрмалас сөйлем түрі. Ол көбіне бірде, біресе, кейде сияқты кезектес мәнді жалғаулық шылаулар арқылы байланысады.

Мысалдар

  • Адамдар кейде мемлекеттік поштаға барады, кейде халықаралық пошта қызметін таңдайды.
  • Мемлекеттік пошта біресе тарифтерді көтеріп жібереді, біресе бағаны біршама тұрақты етеді.
  • Мен бірде мемлекеттік поштаға барамын, бірде халықаралық поштаға барамын.

Дәптермен жұмыс

Мысал сөйлемдерді көшіріп жазып, жалғаулықтардың қызметін белгілеу.

Білімді бекітуге арналған тапсырмалар

1-тапсырма: жалғаулықтардың қызметін ажырату

1-топ: кейде, біресе, бірде жалғаулықтарының жай сөйлем ішінде бірыңғай мүшелерді байланыстырып тұрғанын анықтайды. 2-топ: осы жалғаулықтар арқылы жасалған кезектес салалас құрмаластарды табады.

Кейде ашу, кейде айламен еп ойлады.

Не қулық, не сұмдықпен жұмысым жоқ.

Не қазан-ошаққа араласа алмайды, не серуенге шығар серік таппай, селтиіп жалғыз жүреді.

Баяу ескен жел бірде басылады, бірде толқып, жасыл шөптердің басын ақырын ғана ырғайды.

Жүргіншілердің оң жағынан кейде, сол жағынан қар жамылған жалаңаш төбелер кездеседі.

Хатты біресе кеудесіне тығады, біресе оған мейірі қанбағандай бетіне басады.

2-тапсырма: сызба бойынша сөйлем құрастыру

Үлгі 1

… бірде …, бірде …

Үлгі 2

… кейде …, кейде …

Үлгі 3

… біресе …, біресе …

3-тапсырма: диалог құрастыру

Мәтін бойынша 5 сұрақ дайындап, жұппен диалог құрастырыңыз.

4-тапсырма: семантикалық карта

Сөйлемдерді салаластың түрлеріне қарай белгілеңіз: себеп-салдар, кезектес, талғаулы, қарсылықты, ыңғайлас.

1-топқа арналған сөйлемдер

  1. Жазира кір жуады, немесе тамақ пісіреді.
  2. Мезгіл кешкіріп кетті, сондықтан амалсыз қонуға тура келді.
  3. Менің қалам көне, бірақ жаңа үйлер көп.
  4. Мен сабақтан соң үйге автобуспен барамын, кейде жаяу қайтамын.
  5. Жазда мен қалада болдым және ауылдағы әжеме де барып қайттым.

2-топқа арналған сөйлемдер

  1. Сізді ешкім шақырған жоқ, сондықтан сіз бармайсыз.
  2. Мұғалімнің жұмысында қиындықтар өте көп және мұғалімнің жауапкершілігі де өте зор.
  3. Ән басылып қалды, бірақ гитара сазы тоқтаған жоқ.
  4. Олар бүгін әдейілеп бізге хабар етер, не болмаса қатынаған кісілер айтып келер.
  5. Біресе басымен үйді нұсқап, біресе сақалымен шанада жатқан әйелді нұсқайды.

Жеке жұмыс (қолдауды қажет ететін оқушыларға)

Тиісті тыныс белгілерін қойып, сөйлем түрін анықтаңыз.

1-нұсқа

  1. Дәурен сабақты жақсы оқиды өйткені оның жақсы оқу орнына түскісі келеді.
  2. Жолдасым ауырып қалды сонда да дәрігер шақыртпады.

2-нұсқа

  1. Сабақтан соң кітапханаға барамын не кітап дүкеніне барамын.
  2. Айдар бүгін ұстазын алғаш рет көрген еді сондықтан ол қуанышты сезімде болды.

Қорытынды және бағалау

«Иә / Жоқ» арқылы қорытындылау

  • «Бірде» жалғаулығы — кезектес салаластың жалғаулығы.
  • Мемлекеттік пошта қызметі қымбат.
  • Кезектес салалас тек қана жалғаулықтар арқылы байланысады.
  • Халықаралық пошта/курьерлік қызмет әрдайым арзан.
  • Кезектес салалас құрмалас сөйлемге жатпайды.
  • Мемлекеттік пошта тек жекеменшік болады.

Ескерту: Кей тұжырымдар әдейі қате беріледі — мақсат оқушының дәлелдеп, түзетуі.

ҰБТ форматы: тест тапсырмалары (5 сұрақ)

  1. Салалас құрмалас сөйлем түрін анықтаңыз.

    A) Кезектес B) Мезгіл C) Мекен D) Мақсат E) Себеп

  2. Кезектес салалас құрмалас сөйлемнің жалғаулығын анықтаңыз.

    A) Немесе B) Және C) Кейде D) Себебі E) Сөйтсе де

  3. Кезектес салалас құрмалас сөйлемнің жалғаулығын анықтаңыз.

    A) Бірақ B) Та C) Бірде D) Немесе E) Әйтпесе

  4. Кезектес салалас құрмалас сөйлемнің жалғаулығын анықтаңыз.

    A) Өйткені B) Сонда да C) Біресе D) Бірақ E) Әйтпесе

  5. Кезектес салаластың ережесін табыңыз.

    A) Құрамындағы жай сөйлемдері берілген істің, оқиғаның кезектесіп келуін білдіретін салаластың түрі.
    B) Біріндегі іс-оқиға екіншісіндегі іс-оқиғаға қарама-қарсы болатын салаластың түрі.
    C) Ой өзара мезгілдес, бағыттас, ыңғайлас мәнде айтылған салаластың түрі.
    D) Алдыңғысы соңғысының (немесе керісінше) себебін білдіретін салаластың түрі.
    E) Іс-әрекеттің біреуі ғана орындалатын құрмаластың түрі.

Үй тапсырмасы

  1. Ережені және сөздікті жаттау.
  2. Оқулықтағы 193-бет, 4-тапсырманы орындау.
  3. «Мен мемлекеттік пошта (немесе халықаралық курьерлік қызмет) қызметін қолданамын» тақырыбында шағын мәтін жазу.

Рефлексия

«Күншуақ» әдісі: оқушылар сабақтан алған әсері мен түсінгенін қысқаша белгілеу арқылы көрсетеді.

Сабақты бастауға арналған қысқа кіріспе мәтін

Сәлеметсіңдер ме, балалар! Қазақ тілі — өз тілім, ана тілім. Абай мен Мұхтар сөйлеген дана тілім. Ұл-қызымыз мәңгі қастерлейтін, қуанышымыз бен бақытымыз болған дара тілім. Бүгінгі сабағымызда пошта мен курьерлік қызметтерді салыстырып, кезектес салалас құрмалас сөйлемді меңгереміз.

Оқушылар бір-біріне сәттілік тілеп, фигуралар арқылы топқа бөлінеді.