Ә. Бидосов былай деген Сабақтастық дегеніміз - мектеп жасына дейінгілер мен бастауыш мектептегі пәндерді оқытудың әр түрлі сатысында балалардың білімдерінің арасында қажетті байланыстар мен қатынастар орнату
Мектеп жасына дейінгілер мен бастауыш сынып арасындағы сабақтастық: мәні және жүзеге асыру жолдары
Сабақтастық — біріншіден, мектепке дейінгі білім беру мен бастауыш мектеп арасындағы ортақ мақсаттар мен міндеттердің, ортақ мазмұндық жүйенің және баланы жүйелі, сатылы дамытудың бірлігі. Ол баланың бір буыннан екінші буынға мүмкіндігінше сәтті өтуіне бағытталады. Екіншіден, сабақтастық — білім берудің әдістемелік жүйесіндегі әрбір компоненттің (мақсат, мазмұн, әдіс-тәсіл, құрал, нәтиже) үйлесімділігі.
Ә. Бидосовтың пайымдауынша:
“Сабақтастық дегеніміз – мектеп жасына дейінгі ұйымдар мен бастауыш мектепте пәндерді оқытудың әр түрлі сатысында балалардың білімдері арасында қажетті байланыстар мен қатынастар орнату”.
Бұл байланыстар баланың білім, икем және дағдыларын қолдану мен әрі қарай дамыту барысында қалыптасады: оқу әрекетінде жаңа білімді бұрынғы біліммен ұштастыру, білімді кеңейту мен тереңдету, меңгергенін жаңа, жоғары деңгейде қайта пайымдау арқылы жүзеге асады.
Балабақша мен мектеп арасындағы байланыс: екі өзара байланысты аспект
Балабақша мен мектеп арасындағы сабақтастықты қамтамасыз ететін байланыс формаларын екі негізгі аспектке бөлуге болады: ақпараттық-ағартушылық және практикалық.
Ақпараттық-ағартушылық аспект
- Мұғалімдер мен тәрбиешілердің оқу-тәрбие міндеттерімен өзара танысуы.
- Балабақшаның ересек/даярлық топтары мен 1-сынып бағдарламаларының мазмұнын салыстыра зерттеу.
- Біріккен педагогикалық кеңестерде баланың мектепке дайындығы мәселелерін талқылау.
- Дәрістермен, тәжірибемен және әдістемелік материалдармен өзара алмасу.
Практикалық аспект
- Мұғалімнің балабақшада болашақ оқушыларымен алдын ала танысуы.
- Тәрбиешінің бұрынғы тәрбиеленушілерінің 1-сыныптағы бейімделуі мен дамуын бақылауы.
- Дайындық топтарына жүйелі қатысу, балалардың іс-әрекетін бақылау.
- Диагностика нәтижелерімен, мінездемелермен және бақылау қорытындыларымен танысу.
Практикалық жұмыс сабақтастықты “қағаздағы келісім” деңгейінен шығарып, нақты педагогикалық шешімдер қабылдауға мүмкіндік береді: қандай дағдыларды тірек ету, қандай қиындықтарды алдын ала болжау, әр балаға қандай қолдау қажет екенін анықтау.
Қазіргі тәжірибедегі негізгі екі бағыт
Қазіргі оқу тәжірибесінде мектепке дейінгі және бастауыш білім арасындағы сабақтастықты жүзеге асырудың екі негізгі бағытын бөліп көрсетуге болады.
1) “Жылдамдату” бағыты
Баланың даму темпін күшейтуге және мектепке дейінгі ұйым жұмысын мектеп талаптары мен ерекшеліктеріне “жеткізуге” сүйенеді. Яғни балабақшада бастауыш мектеп мазмұнына тым ерте жақындау үрдісі байқалады.
2) Дайындық іргетасын дамыту бағыты
Бастауыш мектепке дейінгі кезеңде білім, іскерлік және дағдыларды табиғи түрде дамыту тактикасына негізделеді. В. В. Давыдовтың пайымдауынша, бастауыш мектеп оларды жүйелейді және жалпылайды, оқуға, жазуға, санауға және т.б. үйретеді.
Бұл бағыт толыққанды әмбебап шешім болмаса да, бірінші бағытқа қарағанда әлдеқайда негіздірек және баланың жас ерекшелігіне жақынырақ.
Тәуекелдер: 1-сынып талаптарының күрделенуі және оның салдары
Сабақтастықтың жағымсыз қырларын тереңдететін негізгі факторлардың бірі — 1-сынып бағдарламаларының күрделену тенденциясы. Жалпы білім беретін мектептерде оқытудың баламалы формалары мен жаңа педагогикалық технологияларды енгізу кейде бірінші сынып оқушысына шамадан тыс жоғары талап қоюмен қатар жүреді.
Жиі кездесетін талаптар
- 1-сыныпқа дейін оқи алу.
- Санау операцияларын меңгеру.
- Санның құрамын ұғыну және соған ұқсас оқу әрекеттерін ерте игеру.
Мұндай талаптар “жақсы” мектепке түсуге ұмтылған ата-аналардың балабақшаға да қосымша қысым жасауына әкелуі мүмкін. Нәтижесінде балабақшадағы даму логикасы мектеп талаптарына тәуелді болып, баланың табиғи даму ырғағы бұзылу қаупі артады.
Философиялық негіз: сабақтастық — дамудың объективті заңдылығы
Сабақтастықты философиялық тұрғыдан дамудың объективті заңдылығы ретінде қарастыруға болады. Ол өткен кезеңді толықтай жоққа шығару арқылы емес, сақтау және әрі қарай дамыту арқылы жаңа кезеңге ауысудың үздіксіздігін қамтамасыз етеді.
Диалектикалық жоққа шығару үнемі екі қарама-қарсы сәттің бірлігін қамтиды: ескіні жою (үзіліс) және оң ықпал негізінде жаңаның пайда болуы (үздіксіздік).
Осы заңдылық тәрбиешілер мен мұғалімдерді баланың шығармашылық мүмкіндіктерін дамытуда сабақтастыққа саналы түрде ұмтылуға жетелейді: баланың тәжірибесін бағалау, жетістігін тірек ету, жаңа ортаға бейімделуін қолдау және білім мазмұнын кезең-кезеңімен күрделендіру.