Ашу дұшпан, ақыл дос - Ақылыңа ақыл қос
Ашу туралы қазақ даналығы
Қазақ мақал-мәтелдері мен нақыл сөздері ашудың табиғатын дәл басып, оны ақылмен тең ұстай білудің маңызын жиі еске салады. Бұл ойлар адам мінезін тәрбиелеуге, сөзді салмақтап айтуға және өз-өзіңді ұстай білуге бағытталған.
Түйін
Ашу — дұшпан, ақыл — дос. Ашумен басталған іс көбіне абыройсыз аяқталады, ал ақыл сабырмен жол табады.
Өзіңді тоқтата білу
Ашуың келсе — қолыңды тарт, айтпас жерде — тіліңді тарт. Ашулы адам көп сөйлейді; артық сөз — артық өкініш.
Нақылдар мен мақалдар
Төмендегі жолдар ашудың өткіншілігін, ақылдың тұрақтылығын және орынсыз ашудың зиянын әр қырынан баяндайды.
Жақсы кісінің ашуы — шай орамал кепкенше.
Қатты күркіреген күн тез ашылады.
Қатты ашуланған адам тез басылады.
Анадан артық дос бар ма? Ашудан жаман қас бар ма?
Жиырма бестен жақсы жас бар ма? Қымыздан тәтті ас бар ма?
Ашуың келсе — қолыңды тарт, айтпас жерде — тіліңді тарт.
Есте сақтайтын ой
Ашу келсе — ақыл кетеді. Ал ақыл ашудан көп болса, ашу не істей алады?
Ашу — дұшпан, ақыл — дос. Ақылыңа ақыл қос.
Ашумен басталған іс абыройсыз аяқталады.
Ашу мен ақылдың айқасы
- Ақыл — дос, ашу — дұшпан.
- Ашу асып жүрген жерде, ақыл қашып жүреді.
- Ашу — шабыстырады, ақыл — табыстырады.
- Ашу — садақ, ақыл — таяқ.
- Ас тасыса, қатығы төгіледі; ашу тасыса, ақылы төгіледі.
Орынсыз ашудың салдары
- Ақылы аздың ашуы көп, таяз судың тасуы көп.
- Ашу түбі — кейіс, ақыл түбі — кеніш.
- Ақылың аз, ашуың көп болса — қор боласың.
- Орынсыз ашу — от шашу.
Сабыр мен сақтыққа шақыратын ескертулер
Аюды жеңген — жарты ер, ашуды жеңген — бүтін ер.
Ашулыдан алты табан қашық тұр.
Ашу үстінде ант жүрмейді.
Асығыста — салмақты бол, ашу қысса — ұстамды бол.
Ашулының алдында тұрма; ашулы жанға жақындама.
Қайтып келер есікті қатты серпіп жаппа.
Тұрмыстық бейнелер мен мысалдар
Аш адам көп жейді, ашулы адам көп сөйлейді.
Оң қолыңның ашуын сол қолыңмен бас.
Биттің ашуын сіркеден алады.
Ит дегенге ашуланып, күшік десең күледі.
Көргенсіз дегенге ашуланба: көрмей білмейсің.
Жел тұрмайынша, күн ашылмайды.
Қорытынды ой
Ашуды тізгіндеу — әлсіздік емес, керісінше, мінездің кемелдігі. Нәпсіге ермей, ақылға жүгінген адам сөзін де, ісін де салмақпен бастайды. Орынсыз ашуға жол бермеу — өзіңді де, өзгені де қорғау.
Ашу — ақылдың дұшпаны, нәпсі — иманның дұшпаны.