Қазақша рефераттар

Мүлікке салынатын салық

Ұйымдастыру кезеңі

  1. Оқушылармен амандасу, қатысымды түгендеу.
  2. Ынтымақтастық атмосферасын қалыптастыру.
  3. Сыныпты топтарға бөлу.

Білімді тексеру

Сұрақ 1

Қаржы дегеніміз не?

Сұрақ 2

Бюджет дегеніміз не?

Жаңа сабаққа дайындық

  1. Сабақтың тақырыбымен таныстыру.
  2. Сабақтың мақсатымен таныстыру.

Жаңа сабақ: мемлекеттік бюджеттің табыс көздері

Салық — бюджеттің негізгі көзі

Салық — азаматтар немесе фирмалар табысынан (жалақыдан не пайдадан) мемлекет пайдасына төленетін міндетті төлем. Салық мемлекеттік бюджет түсімдерінің негізгі бөлігін құрайды.

Мемлекет салықпен бірге қалыптасады: салық жиналмаса, мемлекет өз міндеттерін толық орындай алмайды. Кейбір елдерде тұрақты әскер немесе ұлттық валюта болмауы мүмкін, алайда өз азаматтарынан салық жинамайтын мемлекет болмайды.

Тарихи дерек: қазақ қоғамындағы салық тәртібі

Қазақстан аумағында салық жүйесінің тарихи үлгілері ертеден қалыптасқан. Бай-манаптар иелігіндегі жерлерде көшіп жүрген малшылар кейде малдың 1/20 бөлігі және астықтың 1/10 бөлігі мөлшерінде жер рентасын төлеген.

XVII ғасырда өмір сүрген қазақ ханы Тәуке хан «Тәуке заңдары» немесе «Жеті Жарғы» деп белгілі заңдар жинағын қалдырған. Онда баж салығы мен басқа да алымдарды төлеу тәртібі туралы ережелер көрсетілген.

Мемлекет салық төлеуден бас тартуды құқық бұзушылық (кей жағдайларда қылмыс) деп танып, оны реттейтін заңдар қабылдайды. Сондықтан салықтарды барлық азаматтар мен ұйымдар төлеуге міндетті.

Қызықты мысал: сақал салығы

Тарихта қазынаны толықтыру үшін ерекше салық түрлері енгізілген жағдайлар да кездеседі. Мысалы, Ресейде І Петр патша сақал қоюды шектеу және қырынуды ынталандыру мақсатында сақалға салық енгізген.

Мұндай салықтың төленгені арнайы жетонмен расталған. Жетоны жоқ адамға айыппұл салынып, сақалын қыру талап етілгені туралы деректер бар.

Салық түрлері

Мемлекеттік бюджетке түсетін салықтар әртүрлі болады. Төменде кең таралған негізгі түрлері берілген:

1) Негізгі түр

Табыс салығы

Азаматтар мен кәсіпорындар төлейді. Салық мөлшері жыл бойы алынған табыс көлеміне байланысты есептеледі.

2) Меншікке байланысты

Мүлік салығы

Өндірістік және тұрғын үй ғимараттарына иелік ететін азаматтар мен кәсіпорындар төлейді.

3) Көлікке қатысты

Көлік құралдары салығы

Автокөлік, автобус, ұшақ, яхта, катер сияқты көлік құралдарының иелері төлейді.

4) Белгілі бір тауарларға

Акциздік алымдар

Шарап-арақ өнімдері, темекі бұйымдары, автомобильдер, табиғи теріден жасалған бұйымдар, асыл металдардан жасалған зергерлік әшекейлер сияқты қымбат немесе әлеуметтік тұрғыдан реттелетін тауарларға салынады. Әр елде акциз қолданылатын тауарлар тізімі әртүрлі болуы мүмкін.

5) Сыртқы саудада

Кедендік баж салығы

Импорт немесе экспорт операциялары кезінде төленетін төлем түрі. Бұл түсімдер де мемлекеттік бюджетке бағытталады.

Талқылау

«Кедендік баж салығы дегеніміз не?» сұрағын талқылап, оқушылардан анықтамасын айтып, мысал келтіруді сұрауға болады.

Сабақты қорытындылау

  1. Салық дегеніміз не?
  2. Мүлік салығы дегеніміз не?
  3. Салықтың негізгі түрлерін атаңыз.

Үй тапсырмасы

Өтілген тақырып бойынша анықтамаларды қайталап, әр салық түріне бір-бірден мысал келтіріп келу.

Бағалау

Оқушылардың жауаптарының толықтығы, дәлдігі және талқылауға қатысу белсенділігі негізінде бағалау.

Кері байланыс

Рефлексия

  1. Бүгін мен не үйрендім?
  2. Маған не ұнамады (немесе нені түсіну қиын болды)?