Көмірсулардың құрамы, құрылысы және қасиеттерімен танысу
Тақырып
Көмірсулар. Моно- және дисахаридтердің химиялық қасиеттері.
Қолданылған технологиялар
- Интерактивті тақта
- PowerPoint бағдарламасы
- Бейнебаяндар, презентациялар
Әдіс-тәсілдер
- Фронтальді сұрау
- Тақырыптық ойындар
- Тарихи жұмбақтар шешу
- Тестілеу
- Карточкамен жұмыс
Сабақ мақсаттары
Білімділік мақсаты
Көмірсулардың құрамы, құрылысы және қасиеттерімен танысу.
Тәрбиелік мақсаты
Әділдікке және ұйымшылдыққа тәрбиелеу.
Дамытушылық мақсаты
Жеке тұлғаның қалыптасуына ықпал ету, химия ғылымына қызығушылықты арттыру және логикалық ойлау қабілетін дамыту.
Әдістемелік мақсаты
- Оқу үдерісінде мақсатқа дәстүрлі емес әдістер арқылы жету.
- Бір-бірінің білімін әділ бағалай білу.
- Өзгенің білімі мен еңбегін бағалау арқылы өз деңгейін салыстыруға мүмкіндік жасау.
Күтілетін нәтижелер және байланыстар
Студент білуі керек
- Көмірсуларды химиялық және биологиялық жолмен синтездеу негіздерін.
- Көмірсулардың құрамы, құрылысы және негізгі функцияларын.
Пәнаралық байланыс
- Медициналық биология
- Биохимия
- Жалпы гигиена
Қысқаша түйін
Көмірсулар — табиғатта кең таралған, жасуша құрамына кіретін және ағзаның тіршілігі үшін маңызды органикалық қосылыстар. Бұл сабақта көмірсулардың құрамы, құрылысы, жіктелуі және моно- мен дисахаридтердің қасиеттері жүйелі түрде қарастырылады.
Сабақтың құрылымдық-логикалық схемасы
Сабақты ұйымдастыру
2 минут
Оқу қызметін негіздеу
3 минут (жоспармен таныстыру)
Тірек білімін өзектендіру
20 минут (есеп, ой қозғау, суретті жұмбақтар)
Жаңа тақырыпты түсіндіру
40 минут (презентация, тәжірибе, бейнефильм)
Жаңа тақырыпты бекіту
20 минут (рефлексия, тарихи жұмбақ, мини-футбол ойыны)
Үй тапсырмасы
5 минут (есептер, жобалар және т.б.)
Сабақтың барысы
1) Сабақты ұйымдастыру (2 минут)
Оқытушы оқушылармен амандасып, тізім бойынша қатысуды тексереді және себепті/себепсіз келмегендерді белгілейді. Сонымен қатар сабаққа қатысуға қажетті сыртқы талаптарды қарайды: таза, үтіктелген ақ халат, ауыстыратын аяқ киім және медициналық бас киім.
2) Оқу қызметін негіздеу (3 минут)
Оқытушы сабақтың өту тәртібі мен мақсаттарын таныстырады. Көмірсулар табиғаттағы ең маңызды және кең таралған органикалық заттардың бірі. Олар ақуыздар сияқты жасуша құрамына кіреді және ұлпа мен мүшелердің, жалпы ағзаның тіршілігі үшін қажет. Сондықтан көмірсулардың құрамы, құрылысы және қызметін жан-жақты білу маңызды.
Бүгінгі сабақтың мақсаты
Көмірсулардың құрамы, құрылысы және қасиеттерімен танысу.
3) Тірек білімін өзектендіру (20 минут)
«Ой қозғау» бөлімі интерактивті тақтадағы ұяшықтар арқылы ұйымдастырылады: әр ұяшықта сұрақ берілген. Үш оқушы сұрақ таңдап, жауап береді. Тағы үш оқушы орындарында отырып пептидтік тізбектерді жазуға арналған тапсырмаларды орындайды.
Сұрақтар үлгісі
- Ақуыздар дегеніміз не?
- Аминоқышқылдардың қасиеттері қандай және олардың ерітінділері неліктен бейтарап болады?
- Аминоқышқылдардың құрамында қандай функционалдық топтар болады? Карбоксил тобы қай қосылыстарға тән?
- Аминоқышқылдар арасында қандай байланыс түзіледі?
- Ақуыздардың біріншілік, екіншілік, үшіншілік құрылымдары қандай?
- Денатурация дегеніміз не?
- Келесі пептидтердің формуласын жазыңыз: глицин–аланин; валил–аланил–глицин.
- Ксантопротеин, биурет, Миллон және нингидрин реакцияларының мәні неде?
- Гемоглобиннің ағзадағы қызметі қандай? Құрылысын сипаттаңыз.
- Ақуыздардың ағзадағы рөлі қандай?
Жаңа тақырып: негізгі мазмұн
4) Түсіндіру бөлімі (40 минут): дәріс жоспары
- 1 Көмірсулар туралы түсінік
- 2 Көмірсулардың жіктелуі
- 3 Моно- және дисахаридтердің қасиеттері
Көмірсулардың ағзадағы қызметтері
Энергетикалық қызмет
Негізінен қор ретінде жиналатын крахмал мен гликоген атқарады. Жасушадағы крахмал мен гликоген қажет кезінде тез глюкозаға айналады. Тағаммен түскен гликоген мен крахмал ас қорыту жолындағы ферменттердің қатысуымен глюкозаға дейін ыдырайды.
Тірек қызметі
Өсімдіктерде целлюлоза, ал адам ағзасында хондроитинсульфат тіректік қызмет атқарады.
Қорғаныштық қызмет
Қышқылдық гетерополисахаридтер (гиалурон қышқылы, кератансульфат) биологиялық майлағыш ретінде қызмет етеді. Олар қан тамырларында, ас қорыту жолдарында, өңеште, қолқада, бауырда және синовиальды сұйықтық құрамында қорғаныштық қызмет атқарады.
Гидроосмостық және иондық реттеушілік қызмет
Мысалы, гиалурон қышқылы — гидрофильді молекула. Ол жасушааралық кеңістіктегі су молекулалары мен катиондарды байланыстырып, осмостық қысымды реттеуге қатысады.
Кофакторлық қызмет
Кейбір гетерополисахаридтер кофакторлық рөл атқарады. Мысалы, гепарин ақуызбен байланысып, белсенді полисахарид-ақуыз кешенін түзеді: қанның ұюын тежеуге қатысады, сондай-ақ қандағы майлардың ыдырауын күшейтіп, олардың мөлшерін азайтуға ықпал етеді.
Көмірсулардың жіктелуі
Көмірсулар гидролиздену қабілетіне қарай жай және күрделі қанттарға бөлінеді.
Моносахаридтер және туындылары
- Пентозалар: рибоза
- Гексозалар: глюкоза, фруктоза
- Гептозалар: седогептулоза
- Глюкурон қышқылы және т.б.
- Нуклеозидтер, глюкоза-6-фосфат, фруктоза-6-фосфат
Олигосахаридтер
Құрамында 2–10 моносахарид қалдығы болатын көмірсулар тобы.
Полисахаридтер
Құрамында 10-нан көп моносахарид қалдығы болады.
Негізгі екі топ:
- Гомополисахаридтер: крахмал, гликоген
- Гетерополисахаридтер: гетерогликандар, гиалурон қышқылы, хондроитинсульфат, дерматансульфат, кератансульфаттар
Моносахаридтердің жалпы сипаттамасы
- Суда жақсы ериді, спиртте нашар ериді, ал эфирде ерімейді.
- Қатты заттар.
- Гетерофункционалды қосылыстар: полигидроксиальдегидтер немесе полигидроксикетондар.
Бекіту және үй тапсырмасы
5) Жаңа тақырыпты бекіту (20 минут)
Рефлексия, тарихи жұмбақ және мини-футбол ойыны арқылы негізгі ұғымдар қайталанып, білім бекітіледі.
6) Үй тапсырмасы (5 минут)
Есептер шығару, шағын жобалар орындау және қосымша тапсырмалар.