Қан қысымының жоғарылауы туралы жиі сөз қозғалғанымен, оның төмендеуі жөнінде аз айтылады
Қан қысымының төмендеуі (гипотония) туралы
Қан қысымының жоғарылауы жиі сөз болғанымен, оның төмендеуі туралы аз айтылады. Себебі қан қысымының төмендеуі салыстырмалы түрде сирек кездеседі. Дегенмен бұл жағдайды назардан тыс қалдыруға болмайды: қан қысымының төмендеуі медицинада гипотония деп аталады.
Қалыпты көрсеткіштен төмендесе
Әйел адамдарда
95/60 мм сын.бағ.-тан төмен
Ер адамдарда
100/65 мм сын.бағ.-тан төмен
Қан қысымының төмендеу белгілері біртіндеп дамуы да, аяқ астынан ұстама түрінде байқалуы да мүмкін. Осыған байланысты жіті артериялық гипотония және созылмалы гипотония түрлері ажыратылады.
Неліктен қауіпті?
Гипотонияның қауіптілігі — бас миының қанмен жеткілікті қамтамасыз етілмеуі. Соның салдарынан ми мен ішкі ағзаларға оттегінің жетіспеушілігі туындауы мүмкін. Сондықтан бұл жағдай дер кезінде емдеуді және бақылауды талап етеді.
Гипотония ер адамдарға қарағанда әйелдерде жиірек кездеседі. Олардың шамамен 80%-ында бұл біріншілік (нейроциркуляторлық) гипотония болуы мүмкін.
Белгілері
Жиі байқалатын шағымдар
- Бастың ауырлауы
- Тез шаршағыштық
- Бастың айналуы
Қосымша белгілер
- Көңіл-күйдің төмендеуі, ашушаңдық
- Ұмытшақтық, бір нәрсеге зейін қоюдың қиындауы
- Ауыр жағдайларда — талып қалу
Себептері
Бұл жағдайдың себептері әртүрлі. Ол кейде дербес (біріншілік) түрде байқалса, кейде басқа аурудың қатар жүретін белгісі болуы мүмкін.
Жиі кездесетін себептер
- Вегетативті-тамырлық дистония
- Жүрек-қантамыр жүйесі аурулары
- Асқазан-ішек жолы аурулары
Ықтимал факторлар
- Жүрек жеткіліксіздігі
- Атеросклероз
- Дәрумен тапшылығы (авитаминоз)
Қосымша ықпалдар
- Уыттанулар
- Аллергиялық реакциялар
- Ағзаның сыртқы өзгерістерге қорғаныш жауабы және басқа да денсаулықтағы ауытқулар
Біріншілік және екіншілік гипотония
Екіншілік гипотония
Қан қысымының төмендеуі басқа бір аурудың белгісі ретінде қатар жүреді. Негізгі ауру емделгеннен кейін қан қысымы қалпына келуі мүмкін.
Біріншілік (нейроциркуляторлық) гипотония
Көбіне стресс, психологиялық ауыртпалық, ақыл-ой шаршауы және жүйкеге салмақ түсіретін өзге де жағымсыз ықпалдармен байланысты байқалады.
Емі және дәрі-дәрмек туралы
Емдеуде құрамында кофеин бар жалпы ынталандыратын дәрілер қолданылуы мүмкін. Сондай-ақ кейбір дәрілік өсімдіктер көмектеседі (мысалы, адамтамыр тұндырмасы).
Кез келген дәріні дәрігермен кеңесіп қабылдаңыз. Әр адамның ағзасы мен гипотонияның себебі әртүрлі болғандықтан, бір препарат әркімге әрқалай әсер етуі мүмкін.
Қан қысымының төмендеуі көбіне жоғары қан қысымындай ауыр асқынуларға әкелмейді, сондықтан оны емдейтін дәрілер де көп емес. Бұл жағдайда өзін-өзі күту тәсілдерінің маңызы жоғары.
Өзін-өзі күту: күнделікті әдеттер
Қимыл-қозғалыс және шынығу
Денеңізді үнемі ширатып, жүйелі түрде қозғалған дұрыс. Бірақ тамырларға артық салмақ түсірмеу қажет.
- Жаяу жүру
- Жүзу
- Қозғалысқа негізделген ойындар
Су процедуралары
Ыстық және салқын суды алмастырып душ қабылдау, бассейн, монша/сауна, сондай-ақ денені ысқылап-сипау пайдалы болуы мүмкін.
Температураның күрт ауысуына абай болыңыз: ағзаны біртіндеп үйреткен дұрыс.
Ұйқы, тағам және күн тәртібі
Ұйқы
Қан қысымы төмен адамдарға көбірек ұйқы қажет болуы мүмкін: 10–12 сағат үздіксіз ұйқы ұсынылады.
Қою шай және кофе
Қою шай мен кофені қалауынша ішуге болады, алайда өзіңізді бақылаған жөн.
Тұз
Тұзды шамадан тыс қолдануды шектеген дұрыс.
Таңертеңгі қауіпсіз әдет
Басыңыз айналып, құлап қалмау үшін төсектен бірден ұшып тұрмаңыз. Алдымен жатып-ақ қимылдап, қол-аяғыңызды ширатып алыңыз, содан кейін баяу тұрыңыз.
Кейде гипотониясы бар адамдарды «маубас», «жалқау» деп қате бағалайды. Шын мәнінде ұзақ ұйқы — ағзаның қорғаныш реакциясы және өзін жақсы сезіну үшін қажет болуы мүмкін.
Қашан дәрігерге қаралу керек?
Әдетте гипотония адамның күнделікті өміріне айтарлықтай кедергі келтірмеуі мүмкін. Бірақ жағдай нашарлап, әлсіздік күшейсе, бас айналу жиілесе немесе талып қалу байқалса, міндетті түрде дәрігерге көрініп, арнайы тексеруден өтіп, ем қабылдау қажет.
И. Нүсіпбаева, терапевт дәрігер.